Trước áp lực suy giảm sản lượng thủy điện trong mùa khô, Lào đang chủ động đa dạng hóa nguồn cung năng lượng thông qua các dự án nhiệt điện than công nghệ cao, với sự hợp tác từ phía Trung Quốc.
Tại tỉnh Xieng Khouang, Đông Bắc Lào, một nhà máy nhiệt điện than công suất 330 MW sắp được khởi công, với kỳ vọng trở thành "van an toàn" cho lưới điện miền Bắc nước này vào giai đoạn tháng 3–8 hàng năm, khi các dòng sông cạn nước và thủy điện không còn phát huy hết công suất, Laotian Times đưa tin ngày 28/8.
Chủ đầu tư - Công ty TNHH một thành viên Năng lượng B Rich Namphan của Lào - đã ký hợp đồng xây dựng với tổng vốn đầu tư 202,95 triệu USD (hơn 5.200 tỷ VND theo tỷ giá hiện tại). Nhà máy dự kiến hoàn thành vào năm 2029.
Hình ảnh Lễ ký kết dự án nhà máy nhiệt điện than 330MW tại tỉnh Xieng Khouang, miền Bắc Lào, ngày 26 tháng 8 năm 2026. Ảnh: Vientiane Times
Đáng chú ý, dấu ấn Trung Quốc hiện diện xuyên suốt dự án: Công ty TNHH Công nghiệp Điện lực Tây Trung Quốc đảm nhận cung cấp thiết bị và giám sát lắp đặt, trong khi nhà thầu chính thi công là Công ty TNHH một thành viên Xây dựng và Lắp đặt kỹ thuật Dongdok.
Bước ngoặt công nghệ trong lịch sử nhiệt điện than Lào
Laotian Times dẫn thông tin từ chủ đầu tư dự án xác nhận rằng nhà máy nhiệt điện than tại tỉnh Xieng Khouang sẽ là dự án nhiệt điện than đầu tiên tại Lào sử dụng công nghệ siêu tới hạn (Supercritical technology), mang lại nguồn nhiệt sạch hơn và hiệu quả cao hơn.
So với các nhà máy nhiệt điện than truyền thống, công nghệ này vận hành ở nhiệt độ và áp suất cao hơn, giúp tăng hiệu suất chuyển hóa nhiệt năng thành điện năng, đồng thời giảm phát thải trên mỗi đơn vị điện sản xuất ra – dù về bản chất, đây vẫn là nguồn điện dựa trên nhiên liệu hóa thạch.
Công nghệ siêu tới hạn là gì, khác biệt nhiệt điện than truyền thống thế nào?
Nhiệt điện than vận hành theo nguyên lý cơ bản: Đốt than để đun nước thành hơi, dùng hơi áp suất cao quay turbine phát điện.
Sự khác biệt giữa các thế hệ công nghệ nằm ở việc hơi nước đó được tạo ra ở điều kiện nhiệt độ và áp suất nào.
Các nhà máy nhiệt điện than đời cũ – loại công nghệ "dưới tới hạn" (subcritical) – vận hành ở áp suất dưới điểm tới hạn của nước (khoảng 221 bar). Ở mức này, nước và hơi tồn tại như hai pha tách biệt, giới hạn hiệu suất chuyển hóa nhiệt thành điện ở mức khoảng 33-37%.
Công nghệ siêu tới hạn đẩy áp suất vận hành vượt qua ngưỡng 221 bar, khiến nước chuyển thẳng sang trạng thái siêu tới hạn – không còn ranh giới rõ rệt giữa pha lỏng và pha hơi. Nhờ vậy, hiệu suất nhiệt của nhà máy có thể tăng lên 37-40%. Nếu áp dụng thêm cấp độ siêu siêu tới hạn (ultra-supercritical), con số này còn có thể chạm ngưỡng 46%.
Mức chênh % hiệu suất này có ý nghĩa gì?
Nghe qua, chênh lệch vài điểm phần trăm hiệu suất có vẻ không nhiều. Nhưng trong ngành điện than, đây là con số mang tính quyết định vì hai lý do:
Thứ nhất, hiệu suất cao hơn đồng nghĩa cùng một lượng than tạo ra nhiều điện hơn.
Với một nhà máy vận hành liên tục trong 25 năm như dự án tại Xieng Khouang, phần chênh lệch hiệu suất này sẽ được nhân lên theo cấp số nhân qua hàng triệu tấn than tiêu thụ suốt vòng đời dự án – trực tiếp ảnh hưởng đến chi phí vận hành và giá thành điện bán ra.
Thứ hai, hiệu suất cao hơn kéo theo lượng khí thải CO2 trên mỗi MWh điện sản xuất ra thấp hơn đáng kể so với nhà máy dưới tới hạn cùng công suất.
Đây chính là lý do công nghệ siêu tới hạn này thường được gắn với cụm từ "nhiệt điện than sạch hơn" trong lĩnh vực ngành nhiệt điện than.
Hình ảnh minh do AI thực hiện.
Vì sao Lào chọn công nghệ này cho nhà máy đầu tiên?
Ý tưởng xây nhà máy nhiệt điện than tại Xieng Khouang đã được đề xuất từ một nghiên cứu khả thi năm 2015.
Sau nhiều năm khảo sát, dự án mới xác định được địa điểm phù hợp cùng nguồn than tại chỗ, với trữ lượng đủ để nhà máy vận hành liên tục trong ít nhất 25 năm.
Việc Lào áp dụng ngay công nghệ siêu tới hạn cho dự án nhiệt điện than đầu tiên của mình, thay vì đi theo lộ trình "dưới tới hạn trước, nâng cấp sau" phản ánh một tính toán khá thực dụng: Đi tắt đón đầu bằng công nghệ hàng đầu thế giới của Trung Quốc.
Global Energy Monitor năm 2024 cho biết, Trung Quốc vẫn là quốc gia dẫn đầu thế giới về công nghệ sản xuất điện sạch từ than đá.
Tỷ lệ các nhà máy nhiệt điện siêu tới hạn trong tổng số các nhà máy nhiệt điện than đang hoạt động của Trung Quốc đã đạt 32% vào đầu năm 2024 - mức cao nhất từ trước đến nay trong lịch sử thống kê tính đến năm 2024.
Siêu tới hạn là công nghệ phổ biến nhất hiện nay trong nhà máy nhiệt điện than, chiếm tỷ trọng lớn nhất trong vận hành toàn cầu. Biểu đồ do AI thực hiện.
Chưa kể, công nghệ siêu tới hạn đang là lựa chọn hàng đầu của nhiều quốc gia trên toàn thế giới nhằm mục đích sản xuất điện sạch hơn từ than đá.
Nhiệt điện than tại Xieng Khouang chỉ là một mảnh ghép trong bức tranh lớn hơn. Theo Laotian Times, thủy điện hiện vẫn chiếm khoảng 70% công suất phát điện của Lào, nhưng nước này đang đẩy mạnh nhiều hướng đi song song liên quan điện mặt trời, điện hạt nhân để giảm phụ thuộc vào một nguồn duy nhất.
Vào tháng 6/2026, Lào và Nga đã nhất trí bắt đầu các nghiên cứu sơ bộ về một nhà máy điện hạt nhân tiềm năng.
Tham khảo: Laotian Times, Global Energy Monitor
Trang Ly
