Laptop giờ có thêm một thông số để người dùng phải nhớ
Chọn mua laptop từng là câu chuyện tương đối quen thuộc với CPU, RAM, dung lượng SSD, card đồ họa hay thời lượng pin. Nhưng khi AI PC trở thành một xu hướng lớn, bảng thông số lại xuất hiện thêm NPU và một đơn vị mới: TOPS.
TOPS, viết tắt của Trillion Operations Per Second, thể hiện số nghìn tỷ phép tính mà phần cứng có thể thực hiện mỗi giây. Trong bối cảnh AI PC, thông số này thường được sử dụng để thể hiện năng lực xử lý các tác vụ AI.
Vấn đề là người dùng có thể bắt gặp những con số rất khác nhau. Một laptop được giới thiệu với NPU 40 TOPS, một máy khác đạt 50 TOPS, nhưng ở đâu đó lại xuất hiện những con số tổng năng lực AI lên tới hơn 100 hay thậm chí 180 TOPS.
Nếu chỉ nhìn vào những con số, rất dễ đi đến kết luận rằng một chiếc máy 180 TOPS có khả năng AI cao gấp nhiều lần chiếc máy 50 TOPS. Nhưng hai con số này chưa chắc đang nói về cùng một thứ.
50 TOPS và 180 TOPS khác nhau ở đâu?
NPU là bộ xử lý được thiết kế chuyên biệt cho các workload AI. Khác với CPU đảm nhiệm nhiều loại tác vụ hay GPU vốn mạnh ở xử lý song song, NPU có thể tiếp nhận những tác vụ AI phù hợp để giảm tải cho các thành phần còn lại và tối ưu hơn cho quá trình xử lý liên tục trên thiết bị.
Microsoft lấy NPU đạt từ 40 TOPS làm một trong những yêu cầu phần cứng của Copilot+ PC. Vì thế, khi một chiếc laptop được giới thiệu có "NPU 50 TOPS", con số 50 TOPS đang nói về năng lực của riêng bộ xử lý NPU.
Tuy nhiên, NPU không phải phần cứng duy nhất có thể tham gia xử lý AI.
CPU và đặc biệt là GPU cũng có thể đảm nhận những workload AI phù hợp. Vì vậy, một số nhà sản xuất còn đưa ra thông số tổng năng lực xử lý AI của cả nền tảng. Con số này có thể bao gồm khả năng xử lý từ nhiều thành phần thay vì chỉ riêng NPU.
Nói cách khác, "NPU 50 TOPS" và "tổng năng lực AI 180 TOPS" không phải hai con số có thể đặt cạnh nhau rồi kết luận thiết bị sau mạnh gấp 3,6 lần thiết bị trước.
Trước khi so sánh TOPS, câu hỏi đầu tiên cần đặt ra là: TOPS của thành phần nào?
Quan trọng hơn TOPS là AI thực sự làm được gì
Việc NPU xuất hiện trên laptop còn liên quan đến một thay đổi khác: ngày càng có nhiều tác vụ AI có khả năng được xử lý ngay trên thiết bị.
AI trên cloud vẫn có lợi thế khi cần tài nguyên tính toán lớn. Trong khi đó, xử lý local cho phép những workload phù hợp được thực hiện ngay trên máy, giảm mức độ phụ thuộc vào kết nối Internet và không phải lúc nào cũng gửi tác vụ lên máy chủ từ xa.
Điều này đặc biệt có ý nghĩa với laptop. Một thiết bị được thiết kế để mang đi làm việc tại nhiều địa điểm không phải lúc nào cũng có kết nối mạng ổn định. NPU còn có thể tiếp nhận các workload AI phù hợp thay vì liên tục sử dụng CPU hoặc GPU cho mọi tác vụ.
Bởi vậy, với AI PC, TOPS nên được xem là một phần của câu chuyện. Điều người dùng cần quan tâm sau con số đó là phần mềm nào tận dụng được phần cứng, tác vụ nào có thể xử lý ngay trên máy và chúng tạo ra khác biệt gì trong quá trình làm việc hàng ngày.
ASUS Zenbook DUO 2026 là một ví dụ về cách đọc thông số AI
ASUS Zenbook DUO 2026 cho thấy khá rõ vì sao cần phân biệt NPU TOPS và tổng năng lực xử lý AI của một nền tảng. Ở cấu hình cao, máy sử dụng Intel Core Ultra X9 388H với NPU đạt tối đa 50 TOPS. Trong khi đó, ASUS công bố tổng năng lực xử lý AI của nền tảng có thể đạt tới 180 TOPS.
Như vậy, 180 TOPS không phải thông số của riêng NPU. Con số này thể hiện tổng năng lực xử lý AI của nền tảng khi tính đến các thành phần xử lý khác. Nếu chỉ đọc "180 TOPS" rồi so trực tiếp với một NPU 50 TOPS, ý nghĩa của thông số sẽ bị hiểu sai.
NPU 50 TOPS cũng giúp Zenbook DUO 2026 đáp ứng yêu cầu phần cứng của nhóm Copilot+ PC. Đây là nền tảng để máy khai thác những trải nghiệm AI được Windows hỗ trợ, trong đó một số tính năng có thể sử dụng khả năng xử lý ngay trên thiết bị. Windows Studio Effects là một ví dụ gần với nhu cầu làm việc hàng ngày, khi các hiệu ứng phục vụ cuộc gọi video có thể tận dụng NPU thay vì đẩy toàn bộ workload sang CPU hoặc GPU.
Khả năng AI này được đặt trong một thiết bị vốn hướng đến nhu cầu làm việc di động. Zenbook DUO 2026 sử dụng hai màn hình cảm ứng ASUS Lumina Pro OLED 14 inch 3K 144Hz, có thể tạo không gian hiển thị gần 20 inch khi sử dụng đồng thời. Người dùng có thể bố trí nhiều cửa sổ trên hai màn hình, trong khi ScreenXpert hỗ trợ quản lý workspace.
Để việc sử dụng hai màn hình không đồng nghĩa với việc phải liên tục tìm ổ cắm, ASUS trang bị hệ thống pin kép với tổng dung lượng 99Wh. Theo công bố của hãng, Zenbook DUO 2026 có thể đạt tối đa 18 giờ phát video khi sử dụng hai màn hình và tối đa 32 giờ khi sử dụng một màn hình trong điều kiện thử nghiệm tương ứng.
Hai yếu tố này nên được nhìn tách biệt. Pin 99Wh và các tối ưu của hệ thống phục vụ bài toán thời lượng sử dụng, còn NPU đảm nhận những workload AI phù hợp. Không nên hiểu rằng khả năng AI 180 TOPS trực tiếp tạo ra thời lượng pin nói trên.
Với một thiết bị như Zenbook DUO 2026, giá trị của AI vì thế không nằm ở việc đưa ra một con số TOPS thật lớn. Điều đáng quan tâm hơn là khả năng kết hợp xử lý AI trên thiết bị với không gian làm việc hai màn hình, qua đó phục vụ nhóm người dùng thường xuyên đa nhiệm và cần mang công việc ra khỏi setup cố định.
Đừng để TOPS trở thành "megapixel mới"
Camera smartphone từng trải qua giai đoạn megapixel trở thành con số dễ gây chú ý nhất. Nhưng người dùng sau đó dần nhận ra độ phân giải chỉ là một trong nhiều yếu tố quyết định trải nghiệm chụp ảnh.
TOPS trên AI PC cũng cần được nhìn theo cách tương tự.
50 TOPS của NPU và 180 TOPS của toàn nền tảng có thể cùng xuất hiện trên một chiếc máy mà không hề mâu thuẫn. Điều quan trọng là hiểu con số đang đo thành phần nào, AI được xử lý ở đâu và phần mềm thực tế có thể tận dụng phần cứng đó đến mức nào.
Đó cũng là lý do năng lực AI xử lý ngay trên máy trở thành một trong những yếu tố được xem xét ở hạng mục "Thiết bị kiến tạo không gian làm việc di động của năm" tại Better Choice Awards 2026. Với một thiết bị di động, AI chỉ thực sự tạo ra giá trị khi hỗ trợ được cách người dùng làm việc, thay vì trở thành một cuộc đua xem ai có con số TOPS lớn hơn.
