Một báo cáo mới của Chương trình Môi trường Liên Hợp Quốc (UNEP) cảnh báo mức nóng lên toàn cầu sẽ đạt ít nhất 1,8°C ngay cả trong kịch bản lạc quan nhất, sắp vượt ngưỡng nhiệt độ an toàn mà thế giới đã thống nhất trong Hiệp định Khí hậu Paris năm 2015 (1,5°C) do tình trạng nóng lên bắt nguồn từ việc đốt than, dầu và khí đốt.
Báo cáo cho rằng việc vượt ngưỡng 1,5°C hiện đã “không thể tránh khỏi” và nhiều khả năng xảy ra trong vài năm tới. Mỗi phần nhỏ nhiệt độ tăng thêm đều có thể khiến các hiện tượng thời tiết cực đoan, băng tan, suy thoái hệ sinh thái và nguy cơ nhấn chìm các đảo, thành phố ven biển trở nên nghiêm trọng hơn.
“Không có kịch bản tốt đẹp nào nếu tăng quá 1,5°C”, báo cáo nêu.
Ảnh: AFP
Nếu mức nóng lên đạt 3°C so với thời kỳ tiền công nghiệp, các sông băng có thể mất hơn 1/4 khối lượng vào năm 2100, khiến mực nước biển dâng tới 13cm. Sản lượng lương thực toàn cầu có thể giảm tới 14% vào năm 2050 nếu không có các chiến lược thích ứng hiệu quả.
Sức khỏe con người, nguồn nước, thiên nhiên, đô thị, cơ sở hạ tầng và nền kinh tế đều có nguy cơ chịu thiệt hại nghiêm trọng. Một số tổn thất có thể không thể đảo ngược, trong khi nhiều cộng đồng có thể phải di dời hoặc thay đổi sinh kế.
“Bước ngoặt đối với hành tinh”
Theo UNEP, hy vọng tốt nhất để hạn chế thiệt hại là đi theo lộ trình “vượt ngưỡng, đạt đỉnh rồi giảm xuống”. Điều này đòi hỏi thế giới phải ngay lập tức và liên tục cắt giảm phát thải khí nhà kính, đồng thời triển khai các biện pháp loại bỏ CO₂ khỏi khí quyển.
Báo cáo coi mục tiêu phát thải ròng bằng 0 là “một cột mốc thiết yếu không thể bỏ qua”. Đây là mục tiêu ngày càng gây tranh cãi về mặt chính trị tại một số quốc gia.
UNEP nhấn mạnh việc loại bỏ CO₂, chẳng hạn thông qua trồng mới những diện tích rừng lớn, phải được thực hiện song song với cắt giảm mạnh phát thải từ nhiên liệu hóa thạch, chứ không thể trở thành giải pháp thay thế cho việc giảm phát thải.
Đáng chú ý, các tác giả báo cáo Limiting Overshoot cho rằng mức nóng lên trung bình toàn cầu vẫn có thể giảm về ngưỡng 1,5°C trong thế kỷ này, nhưng điều kiện là mức nóng lên đỉnh điểm không vượt quá khoảng 1,8°C.
Tuy nhiên, các nhà khoa học cảnh báo khả năng tự nhiên hấp thụ và lưu trữ carbon vẫn còn nhiều bất định, đồng thời sẽ suy giảm khi Trái Đất tiếp tục nóng lên.
Tổng thống Palau Surangel Whipps Jr., người đăng cai Hội nghị Diễn đàn Các đảo Thái Bình Dương với sự tham dự của các lãnh đạo khu vực, gọi báo cáo là “thời khắc bước ngoặt đối với hành tinh”.
“Chúng ta cần chứng kiến sự gia tăng khẩn cấp và chưa từng có về ý chí chính trị cũng như đầu tư cho một tương lai an toàn về khí hậu.”
Vishal Prasad, thuộc tổ chức Pacific Island Students Fighting Climate Change, cho biết báo cáo là điều “đáng sợ” đối với những người trẻ ở các đảo Thái Bình Dương.
“Tòa án Công lý Quốc tế đã làm rõ: duy trì mức 1,5°C không phải là một lựa chọn mà là nghĩa vụ pháp lý”, ông nói “Chúng tôi không yêu cầu thiện chí. Chúng tôi không van xin. Chúng tôi đang nói với các bạn những gì luật pháp quốc tế yêu cầu. Hãy chấm dứt việc mở rộng sử dụng nhiên liệu hóa thạch. Lợi nhuận của doanh nghiệp không được phép xóa sổ tương lai của chúng ta”.
Mỗi phần nhỏ nhiệt độ giảm xuống đều có ý nghĩa
Inger Andersen, Giám đốc điều hành UNEP, cho biết tương lai sẽ “mang đến nhiều điều chưa biết”. Tuy nhiên, những đợt nắng nóng cực đoan, trong đó có các đợt phá kỷ lục và làm trầm trọng thêm cháy rừng, hạn hán tại Bắc bán cầu trong mùa hè năm nay, đang cho thấy tác động của biến đổi khí hậu có thể “xảy ra nhanh hơn, nghiêm trọng hơn và kéo dài hơn”.
“Chúng ta phải hành động với sự khẩn cấp và quyết tâm. Mỗi phần nhỏ của một độ C tránh được, mỗi năm rút ngắn thời gian vượt ngưỡng và mỗi hành động thích ứng được triển khai sẽ cứu sống con người, bảo vệ hệ sinh thái và giảm thiệt hại kinh tế”, bà Andersen nói.
Giáo sư Debra Roberts, một trong những tác giả báo cáo và đồng Chủ tịch Hội đồng Liên chính phủ về Biến đổi khí hậu (IPCC), cho rằng thông điệp quan trọng là “luật chơi đang thay đổi”.
“Những cách tiếp cận hiện tại không còn phù hợp. Chúng ta cần tái cấu trúc hệ thống quản trị khí hậu để ứng phó với một lộ trình vượt ngưỡng”, bà nói.
Theo bà Roberts, điều này không chỉ bao gồm cắt giảm phát thải và loại bỏ carbon mà còn cần những biện pháp “thích ứng mạnh mẽ” để bảo vệ cơ sở hạ tầng, sinh kế, duy trì sự ủng hộ về chính trị và xã hội đối với các chính sách giảm phát thải, đồng thời ngăn nguồn lực bị chuyển hướng sang ứng phó với các cuộc khủng hoảng.
Cần giảm một nửa lượng phát thải vào năm 2035
Climate Analytics, viện nghiên cứu về khoa học và chính sách khí hậu, hoan nghênh báo cáo vì đã mô tả rõ vấn đề, nhưng cho rằng báo cáo chưa làm tốt việc “cho chúng ta thấy một lối thoát”.
Bill Hare, Giám đốc điều hành Climate Analytics, cho rằng UNEP hầu như chưa đề cập đến nhu cầu loại bỏ dần nhiên liệu hóa thạch cũng như các bằng chứng cho thấy nhiều lĩnh vực kinh tế có thể đạt mức phát thải “thực bằng 0” vào giữa thế kỷ.
Các tác giả báo cáo cho thấy, để giới hạn mức nóng lên ở khoảng 1,8°C, lượng phát thải toàn cầu cần giảm một nửa vào năm 2035.
Các chính sách hiện hành của các quốc gia được dự báo sẽ khiến mức nóng lên đạt ít nhất 2,3°C. Tuy nhiên, thế giới vẫn có thể giới hạn mức nóng lên dưới 2°C nếu các quốc gia thực hiện đầy đủ cam kết đạt phát thải ròng bằng 0 vào giữa thế kỷ.
Giáo sư Richard Betts, thuộc Đại học Exeter và Cơ quan Khí tượng Anh (Met Office), đồng thời là một trong các tác giả báo cáo, cho rằng thảm họa lũ lụt do sự sụp đổ của đá và băng hà tại Nepal và Trung Quốc cho thấy vì sao thế giới cần hạn chế mức nóng lên vượt ngưỡng và hướng tới đưa mức nóng lên trở lại 1,5°C.
“Sự kiện cụ thể này rõ ràng rất phức tạp. Tuy nhiên, với mức độ nóng lên hiện nay, sông băng sẽ tiếp tục suy giảm. Chúng ta vẫn có thể ngăn tình trạng này trở nên nghiêm trọng hơn nhiều bằng cách cắt giảm phát thải và hạn chế mức nóng lên”, ông Betts nói.
Nguồn: The Guardian
Phạm Trang
