Theo một nghiên cứu do Bộ Môi trường, Thực phẩm và Nông thôn Anh tài trợ, cho thấy hiện có khoảng 2.000 loài ngoại lai xâm hại (Invasive Non-Native Species – INNS) đang tồn tại tại Vương quốc Anh. Mỗi năm, trung bình có thêm khoảng 12 loài mới tự thiết lập trong môi trường tự nhiên. Sự gia tăng về số lượng loài, kết hợp với lạm phát và chi phí quản lý ngày càng cao, đã khiến tổng thiệt hại kinh tế leo thang nhanh chóng trong hơn một thập kỷ qua.
Nghiên cứu trên cũng xác định loài gây thiệt hại lớn nhất về mặt kinh tế tại Vương quốc Anh trong thập kỷ qua là nấm Hymenoscyphus fraxineus – tác nhân gây bệnh chết cây tần bì (ash dieback). Có nguồn gốc từ châu Á, loài nấm này hiện gây thiệt hại ước tính khoảng 883,5 triệu bảng mỗi năm. Chi phí chủ yếu phát sinh từ việc chặt hạ, xử lý và đảm bảo an toàn cho cây cối nhiễm bệnh tại các khu vực gần đường bộ, đường sắt, công trình xây dựng và những khu đất công cộng có người qua lại.
Đứng thứ hai về mức độ tốn kém là cây cốt khí củ (Japanese Knotweed) – loài thực vật được du nhập vào Anh từ giữa thế kỷ 19 với mục đích làm cây cảnh. Theo thời gian, loài cây này lan rộng nhanh chóng dọc các tuyến đường, bờ sông và những khu đất bỏ hoang, gây ra chi phí kinh tế khoảng 246,5 triệu bảng Anh( 8.733 tỷ đồng) mỗi năm.
Cây cốt khí củ nổi tiếng với khả năng xâm lấn mạnh, có thể đâm thủng bê tông, làm hư hại các công trình nhẹ như nhà kính, gara và tường ranh giới, từ đó khiến chi phí sửa chữa tăng cao và làm giảm giá trị bất động sản.
Không chỉ tại Vương quốc Anh, loài cây có nguồn gốc từ Nhật Bản này xâm lấn rừng, đồng cỏ, mặt đường nhựa và các khu đất hoang đô thị ở châu Âu và Bắc Mỹ. Trong điều kiện không bị kiểm soát, cây cốt khí củ có thể cao thêm tới 2,5m chỉ trong một tháng hè.
Không những vậy, nhiều quần thể có quy mô khổng lồ, trải rộng hàng chục nghìn mét vuông. Riêng việc xử lý cây cốt khí củ tại một số địa điểm phục vụ Thế vận hội London 2012 đã tiêu tốn khoảng 70 triệu bảng, cho thấy mức độ nghiêm trọng của loài thực vật này đối với các dự án hạ tầng lớn.
Khác với nhiều loài thực vật xâm lấn khác có thể bị loại bỏ tương đối dễ dàng, cây cốt khí củ gần như “bất trị”. Việc đào bỏ, cắt tỉa hay sử dụng hóa chất chỉ giúp kiểm soát tạm thời, rất khó tiêu diệt hoàn toàn. Loài cây này có khả năng tồn tại trong những điều kiện khắc nghiệt, thậm chí được ghi nhận là sống sót sau các dòng dung nham núi lửa, khiến giới chuyên môn nhiều lần cảnh báo về mức độ nguy hiểm của nó.
Tác động lớn nhất của cây cốt khí củ không nằm ở việc chiếm đất, mà ở hệ lụy kinh tế. Ước tính khoảng 5% số ngôi nhà tại Anh bị ảnh hưởng bởi loài cỏ này, có nguy cơ làm sụt giảm tổng giá trị bất động sản lên tới khoảng 20 tỷ bảng. Trong các giao dịch mua bán nhà đất, người bán bắt buộc phải khai báo rõ ràng tình trạng cây cốt khí củ trong nhà. Việc che giấu hoặc không nắm rõ thông tin có thể dẫn đến hậu quả pháp lý nghiêm trọng, với những vụ kiện đòi bồi thường hàng trăm nghìn bảng.
Theo thời gian, cây cốt khí củ đã trở thành mối đe dọa kinh tế và pháp lý đối với hàng triệu hộ gia đình ở Anh. Khi giá trị nhà ở là tài sản tích lũy lớn nhất của nhiều người, sự xuất hiện của loài cỏ xâm lấn này đã khiến cả xã hội Anh buộc phải vào cuộc, từ giới luật sư, các nhà khoa học cho đến các cơ quan lập pháp, trong nỗ lực kiểm soát một trong những loài thực vật “khó trị” nhất hiện nay.
Ánh Lê (Theo The guardian)
