Mới đây, UBND TP Hà Nội ban hành Quyết định 143 về quản lý công viên, cây xanh, mặt nước, có hiệu lực từ ngày 22/10, thay thế quy định quản lý cây xanh đô thị năm 2023.
Trong danh mục các loại cây cấm trồng trên đường phố có trúc đào – loài cây được nhiều người yêu thích bởi hoa đẹp, màu sắc bắt mắt. Tuy nhiên, đằng sau vẻ ngoài rực rỡ này là nguy cơ ngộ độc do độc tố có trong các bộ phận của cây.
Độc tố trong cây trúc đào nguy hiểm ra sao?
Nhà khoa học, lương y Bùi Đắc Sáng, Hội Đông y Hà Nội, cho biết trúc đào có tên khoa học là Nerium oleander, thuộc họ Apocynaceae. Loài cây này phát triển ở những vùng có khí hậu nhiệt đới, ấm áp, cho hoa với nhiều màu sắc như trắng, hồng nhạt, hồng đậm, đỏ cam hoặc đỏ tía.
Nhờ vẻ ngoài bắt mắt, trúc đào được ưa chuộng để trồng làm cảnh. Những năm gần đây, loài cây này còn xuất hiện trên nhiều tuyến đường phố.
Tuy nhiên, trúc đào có độc tính cao. Các độc tố chính trong cây là oleandrin và neriin, thuộc nhóm glycoside tim mạch. Những chất này có trong toàn bộ các bộ phận của cây, đặc biệt tập trung trong nhựa. Vỏ cây còn chứa rosagenin, chất có tác động tương tự strychnine.
Nhựa trúc đào có màu trắng sữa, chứa các thành phần độc hại có thể gây ảnh hưởng nghiêm trọng đến sức khỏe khi cơ thể tiếp xúc hoặc hấp thụ.
Theo các chuyên gia, ngộ độc trúc đào có thể gây ra nhiều triệu chứng, từ buồn nôn, nôn mửa, tiêu chảy đến rối loạn nhịp tim. Trường hợp nặng có thể xuất hiện co giật, rối loạn hô hấp, hôn mê, thậm chí tử vong nếu không được cấp cứu kịp thời.
BSCKII Huỳnh Tấn Vũ, Bệnh viện Đại học Y Dược TP.HCM (cơ sở 3), cũng cảnh báo toàn bộ cây trúc đào đều có độc. Khi bị ngộ độc, người bệnh có thể cảm thấy khó chịu, mệt mỏi, bải hoải chân tay, buồn nôn và chóng mặt. Trường hợp nặng có thể xuất hiện nôn mửa, tiêu chảy ra máu, co giật, rối loạn nhịp tim, mạch yếu, tiến triển đến hôn mê và tử vong.
Khi nghi ngờ một người bị ngộ độc trúc đào, cần nhanh chóng đưa nạn nhân đến cơ sở y tế để được xử trí, không tự ý gây nôn hoặc áp dụng các biện pháp giải độc tại nhà nếu chưa có hướng dẫn của nhân viên y tế.
Vì sao cây có độc vẫn được sử dụng trong y học?
Dù chứa độc tố nguy hiểm, trúc đào vẫn có những thành phần từng được nghiên cứu và sử dụng trong y học. Theo lương y Bùi Đắc Sáng, từ lá trúc đào, các nhà nghiên cứu đã chiết xuất được những glycoside như oleandrin (neriolin), neriin, adynerin và neriantin.
Một số hợp chất trong nhóm này từng được nghiên cứu về tác dụng trên tim mạch. Tuy nhiên, độc tính cao khiến việc sử dụng các chế phẩm từ trúc đào đòi hỏi sự kiểm soát nghiêm ngặt của chuyên môn y tế. Người dân tuyệt đối không tự ý dùng lá, nhựa hoặc các bộ phận của cây để chữa bệnh.
Nguy cơ ngộ độc từ trúc đào không chỉ đến từ việc ăn phải cây mà còn đòi hỏi thận trọng khi tiếp xúc, đặc biệt với nhựa cây. Vì vậy, việc lựa chọn cây xanh trồng tại nơi công cộng cần cân nhắc đồng thời yếu tố cảnh quan, khả năng thích nghi và mức độ an toàn đối với cộng đồng.
Trước đó, ngày 14/6/2022, nhà chức trách tỉnh Hải Nam, Trung Quốc, ghi nhận một trường hợp phải nhập viện cấp cứu do ngộ độc sau khi chụp ảnh với hoa trúc đào. Vụ việc là lời cảnh báo về những nguy cơ tiềm ẩn đằng sau vẻ đẹp của loài cây này.
Việc đưa trúc đào vào danh mục cây cấm trồng trên đường phố Hà Nội nhằm hạn chế nguy ngộ độc tố tại không gian công cộng, nơi có đông người qua lại, trong đó có trẻ em. Đây cũng là lưu ý quan trọng khi lựa chọn cây xanh đô thị: một loài cây đẹp chưa chắc đã phù hợp để trồng ở nơi mọi người dễ tiếp xúc.
Ngọc Minh
