Loại cây đó chính là: sao lá hình tim (Hopea cordata Vidal), loài cây thuộc họ Dầu hiện chỉ còn chưa tới 250 cá thể ngoài tự nhiên.
Kết quả nghiên cứu phân tích đa dạng di truyền bằng chỉ thị phân tử do các nhà khoa học thuộc Viện Khoa học Lâm nghiệp Việt Nam và Viện Công nghệ Sinh học thực hiện cho thấy loài cây này có nguồn gốc di truyền khá đồng nhất, đồng thời cung cấp những dữ liệu quan trọng cho công tác bảo tồn.
Theo nhóm nghiên cứu sao lá hình tim là loài cây bản địa thuộc họ Dầu (Dipterocarpaceae). Đây là nhóm thực vật đặc trưng của rừng nhiệt đới Đông Nam Á, nhiều loài có giá trị kinh tế cao nhờ cho gỗ tốt.
Tuy nhiên, riêng sao lá hình tim lại có vùng phân bố cực kỳ hạn chế. Hiện nay, loài cây này chỉ được ghi nhận tại ba điểm nhỏ thuộc hai xã của khu vực Cam Ranh, tỉnh Khánh Hòa. Tổng số cây trưởng thành ngoài tự nhiên được thống kê không vượt quá 250 cá thể.
Vùng phân bố hẹp khiến loài cây này đặc biệt dễ bị tổn thương trước các tác động của con người như khai thác gỗ, phá rừng hoặc chuyển đổi mục đích sử dụng đất.
Theo Sách đỏ Việt Nam, sao lá hình tim được xếp vào nhóm bị đe dọa, cần được bảo vệ nghiêm ngặt.
Trước nguy cơ suy giảm nguồn gen, các nhà khoa học đã tiến hành nghiên cứu đa dạng di truyền của loài này bằng các kỹ thuật sinh học phân tử hiện đại.
Nhóm nghiên cứu phân tích các gen lục lạp và chỉ thị di truyền RAPD (Random Amplified Polymorphic DNA) trên nhiều mẫu cây thu thập tại các điểm phân bố.
Kết quả cho thấy không phát hiện sự đa hình trong các gen đã khảo sát,
Tuy vậy, nghiên cứu vẫn ghi nhận một số khác biệt nhỏ trong bộ gen nhân giữa các mẫu cây. Các nhà khoa học cho rằng sự khác biệt này có thể liên quan đến quá trình thích nghi với điều kiện sinh thái tại từng khu vực cụ thể.
Những dữ liệu di truyền này đóng vai trò quan trọng trong việc xây dựng chiến lược bảo tồn, đặc biệt là khi quy mô quần thể ngoài tự nhiên quá nhỏ.
Loài cây nhỏ nhưng giá trị lớn
Sao lá hình tim là cây gỗ nhỏ, thường xanh, chiều cao có thể đạt khoảng 10 m, đường kính thân khoảng 30 cm. Lá có hình tim đặc trưng đặc điểm tạo nên tên gọi của loài.
Cây thường mọc trong rừng rậm nhiệt đới thường xanh thấp, đặc biệt trên các bãi cát và đất cát đỏ ven biển. Loài này có khả năng chịu hạn khá tốt và thường sống cùng với một số loài cây họ Dầu khác.
Mùa hoa của cây vào khoảng tháng 5, tái sinh chủ yếu bằng hạt.
Dù kích thước không lớn, sao lá hình tim vẫn có giá trị kinh tế nhất định. Gỗ của cây có thể được sử dụng trong xây dựng hoặc đóng đồ gia dụng.
Quan trọng hơn, loài cây này còn được xem là nguồn gen quý hiếm, mang ý nghĩa lớn đối với đa dạng sinh học của hệ sinh thái rừng ven biển Việt Nam.
Do số lượng cá thể ít và phạm vi phân bố hẹp, sao lá hình tim đang đối mặt với nguy cơ suy giảm nhanh chóng nếu không có biện pháp bảo vệ kịp thời.
Các nhà khoa học đề xuất bảo vệ nghiêm ngặt loài trong tự nhiên, hạn chế khai thác và chặt phá rừng tại các khu vực phân bố.
Bên cạnh đó, cần thu thập giống và trồng gây nuôi bảo tồn, nhằm lưu giữ nguồn gen và từng bước mở rộng quần thể.
Việc tiếp tục điều tra các khu vực rừng lân cận cũng được xem là cần thiết, bởi vẫn có khả năng tồn tại những quần thể nhỏ chưa được phát hiện.
Trong bối cảnh nhiều loài thực vật quý hiếm đang suy giảm nhanh, những nghiên cứu về di truyền như đối với sao lá hình tim không chỉ giúp hiểu rõ nguồn gốc loài, mà còn mở ra cơ sở khoa học quan trọng để bảo tồn đa dạng sinh học của Việt Nam.
Ngọc Minh
