Đó là cây Đòn võ!
Cây Đòn võ đang mọc hoang trên vùng núi tại một số nơi của tỉnh Thái Nguyên. Theo thông tin từ người dân bản địa, cây Đòn võ đang được săn lùng và bán sang Trung Quốc nên nguồn dược liệu này ngày càng cạn kiệt. Theo tra cứu các tài liệu về thực vật, cây dược liệu, cũng như các công bố trong nước và thế giới, nhóm nghiên cứu nhận thấy cây Đòn võ là loài dược liệu chưa được nghiên cứu. Cây Đòn võ là đặt theo tên địa phương và các thông tin khoa học về cây Đòn võ hoàn toàn chưa có.
Từ lâu được người dân địa phương sử dụng để chữa các bệnh đau nhức xương khớp, nay đã được các nhà khoa học xác định danh tính và phát triển thành sản phẩm hỗ trợ điều trị thoái hóa xương khớp.
Đây là kết quả của đề tài “Nghiên cứu sản phẩm hỗ trợ điều trị bệnh thoái hóa xương khớp từ nguồn dược liệu cây Đòn võ phát triển tại tỉnh Thái Nguyên” do ThS Ngọ Thị Phương cùng các cộng sự tại Viện Hóa học các hợp chất thiên nhiên thực hiện. Đề tài được Hội đồng nghiệm thu cấp Viện Hàn lâm Khoa học và Công nghệ Việt Nam đánh giá xuất sắc.
Thoái hóa khớp là bệnh lý phổ biến, gây đau nhức, hạn chế vận động và làm suy giảm đáng kể chất lượng cuộc sống. Trong bối cảnh nhu cầu sử dụng các sản phẩm có nguồn gốc thảo dược ngày càng tăng nhờ tính an toàn và khả năng sử dụng lâu dài, việc tìm kiếm các dược liệu bản địa có giá trị trở nên đặc biệt quan trọng.
Qua nghiên cứu, các nhà khoa học xác định cây Đòn võ có tên khoa học là Premna lucidula Miq., thuộc họ Hoa môi (Lamiaceae), đồng thời đăng ký dữ liệu lên ngân hàng gen. Nhóm cũng xây dựng mô hình trồng thử nghiệm khoảng 700 cây tại xã Văn Hán, huyện Đồng Hỷ (cũ). Kết quả cho thấy cây sinh trưởng tốt, mở ra khả năng phát triển vùng nguyên liệu bền vững.
Từ nguồn dược liệu này, nhóm nghiên cứu đã bào chế thành công viên hỗ trợ xương khớp với thành phần chính là cao chiết cây Đòn võ kết hợp cùng một số dược liệu quen thuộc như cốt toái bổ, đỗ trọng, đương quy và thổ phục linh. Bên cạnh đó, nhóm cũng phát triển sản phẩm kem xoa bóp từ chiết xuất Đòn võ, được chứng minh an toàn và không gây kích ứng trên động vật thực nghiệm.
Theo nhóm nghiên cứu, đây là những kết quả mới không chỉ ở Việt Nam mà còn trên thế giới, góp phần bổ sung dữ liệu khoa học cho một loài dược liệu bản địa còn ít được biết đến. Các sản phẩm tạo ra cho thấy tiềm năng ứng dụng và thương mại hóa trong hỗ trợ điều trị các bệnh lý thoái hóa, viêm đau xương khớp.
Không chỉ dừng lại ở nghiên cứu, nhóm còn xây dựng tiêu chuẩn cơ sở và hoàn thiện hồ sơ cho sản phẩm viên xương khớp hướng tới cấp phép lưu hành. Trong tương lai, các nhà khoa học kỳ vọng sẽ nhân rộng mô hình trồng cây Đòn võ tại Thái Nguyên, vừa bảo tồn nguồn gen dược liệu quý, vừa tạo sinh kế cho người dân và phát triển nguồn nguyên liệu phục vụ ngành dược trong nước.
Ngọc Minh
