Thiên lý là giống cây dây leo thân mềm, thường được người dân dựng giàn trồng để lấy bóng mát. Cây sở hữu những chiếc lá hình tim xanh mướt, điểm xuyết bởi những chùm hoa mọc ra từ nách lá. Khi bước vào chính vụ, cây trổ bông rực rỡ với những chùm hoa non mang sắc xanh vàng, nụ chúm chím và tỏa hương thơm nồng nàn. Chính phần nụ và hoa non này là nguyên liệu tuyệt vời để thu hái làm rau.
Trong ký ức của nhiều người dân thôn quê, thiên lý vốn là loài cây "trồng một lần, ăn nhiều năm". Chỉ cần một giàn tre mộc mạc hay bờ rào quanh nhà để dây leo nương tựa, đến mùa hoa nở rộ, mỗi sáng sớm người ta có thể hái cả rổ đầy ắp cho bữa ăn gia đình. Dù không đòi hỏi sự cầu kỳ trong cách thức chế biến, loại rau này vẫn cuốn hút người thưởng thức bởi hương vị thanh mát, nhẹ nhàng rất riêng.
Thức rau này đạt độ ngon hoàn hảo nhất khi nụ còn non, chưa bung nở. Nhờ ưu điểm không hăng đắng như một số loại rau thông thường, vẫn giữ nguyên được độ giòn mềm, vị ngọt thanh cùng mùi thơm dịu nhẹ sau khi nấu chín, hoa thiên lý cực kỳ dễ kết hợp cùng các nguyên liệu khác.
Tiêu biểu nhất phải kể đến món hoa thiên lý xào thịt bò. Từng chùm hoa xanh tươi được đảo nhanh trên lửa lớn cùng những lát thịt bò thái mỏng, giúp giữ trọn vẹn độ giòn và làm dậy lên hương thơm quyến rũ. Sự hòa quyện giữa vị ngọt đậm đà của thịt và nét thanh tao của hoa đã nâng tầm món ăn dân dã này, khiến nó đủ sức góp mặt trong các thực đơn cao cấp.
Món hoa thiên lý xào thịt bò. Ảnh: VOH
Bên cạnh món xào bò trứ danh, hoa thiên lý còn được biến tấu đa dạng qua các món xào tỏi, xào trứng, nấu canh cua, canh thịt băm hay dùng để nhúng lẩu. Đặc biệt vào những ngày hè oi ả, bát canh cua hoa thiên lý luôn là lựa chọn giải nhiệt lý tưởng nhờ phần nước dùng ngọt thanh, hương hoa thơm dịu và ăn hoài không ngấy.
Tận dụng nét đặc trưng mang đậm hồn quê này, nhiều nhà hàng đã tinh tế đưa thiên lý vào thực đơn lẩu và các món rau theo mùa nhằm tạo điểm nhấn độc đáo cho thực khách.
Tùy thuộc vào khí hậu từng vùng, hoa thiên lý thường nở rộ vào mùa hè, kéo dài từ tháng 5 đến tháng 9. Thời điểm cây sinh trưởng mạnh mẽ nhất cũng là lúc nguồn cung đơm hoa dồi dào.
Theo tờ Phụ nữ & Pháp luật, trên thị trường hiện nay, giá hoa thiên lý dao động phổ biến từ 50.000 đến 80.000 đồng/kg, thậm chí có thể cao hơn đối với hàng bán lẻ hoặc khi nghịch mùa. Mức giá này đã đưa thiên lý trở thành một trong những loại rau mang lại giá trị kinh tế khá cao so với mặt bằng chung.
Nhận thấy tiềm năng lớn, nhiều hộ nông dân đã dần chuyển đổi từ việc trồng vài gốc quanh hiên nhà sang mô hình làm giàn chuyên canh nhằm duy trì nguồn cung ổn định. Cây thiên lý có đặc tính dễ sống, sinh trưởng tốt trên nền đất tơi xốp, đủ độ ẩm và ánh sáng.
Quá trình chăm sóc cũng không quá phức tạp, chủ yếu tập trung vào khâu dựng giàn, tưới nước, bón phân và cắt tỉa cành lá tạo sự thông thoáng. Nếu được chăm sóc đúng kỹ thuật, chỉ sau vài tháng cây đã bắt đầu đơm hoa và cho thu hoạch liên tục thành nhiều đợt trong năm.
Hoa thiên lý ngon nhất khi còn non, nụ chưa nở quá già. Ảnh: Phụ nữ & Pháp luật
Những lưu ý khi sử dụng cây thiên lý
Hoa thiên lý dù được đánh giá là lành tính và an toàn cho sức khỏe, tuy nhiên không nên lạm dụng hoa thiên lý. Theo các chuyên gia dinh dưỡng, chỉ nên tiêu thụ từ 1 - 2 khẩu phần hoa thiên lý trong một tuần, không ăn liên tục mỗi ngày.
Khi dùng chế biến món ăn từ hoa thiên lý chữa bệnh đau khớp không nên kết hợp với các thực phẩm chứa sắt như gan, thịt lợn, rau muống,… Vì chất sắt có trong các loại thực phẩm này sẽ đẩy kẽm ra khỏi cơ thể.
Khi chế biến hoa thiên lý không nấu chín kỹ quá sẽ làm giảm dinh dưỡng và không đem lại hiệu quả cho việc điều trị, theo Báo Công thương.
