Với lợi thế về điều kiện tự nhiên, diện tích canh tác lớn cùng nhu cầu tiêu thụ ngày càng tăng từ các thị trường quốc tế, nhiều chuyên gia cho rằng mục tiêu đưa xuất khẩu chuối cán mốc 1 tỷ USD trong tương lai không còn quá xa vời.
Theo Bộ Nông nghiệp và Môi trường, trong Đề án phát triển cây ăn quả chủ lực đến năm 2025, định hướng đến năm 2030, chuối được xác định là một trong những ngành hàng trọng tâm. Đây hiện là cây trồng có giá trị kinh tế cao, nằm trong nhóm cây ăn quả có diện tích lớn nhất Việt Nam.
Việt Nam hiện đứng thứ 9 thế giới về sản lượng chuối. Tuy nhiên, giá trị xuất khẩu mới đạt khoảng 380 triệu USD mỗi năm, vẫn còn khá khiêm tốn so với quy mô thị trường toàn cầu. Điều này cũng cho thấy dư địa tăng trưởng của ngành hàng này còn rất lớn.
Những năm gần đây, nhiều doanh nghiệp đã đầu tư bài bản vào sản xuất chuối theo hướng quy mô lớn, hình thành các vùng nguyên liệu tập trung, áp dụng quy trình kỹ thuật đồng bộ và hướng mạnh vào xuất khẩu. Đây được xem là nền tảng quan trọng để nâng cao năng lực cạnh tranh của chuối Việt Nam trên thị trường quốc tế.
Thách thức trên hành trình phát triển bền vững
Dù sở hữu nhiều tiềm năng, ngành chuối Việt Nam vẫn đang đối mặt với không ít khó khăn.
Một trong những thách thức lớn nhất là bệnh héo vàng lá chuối (Panama) do nấm Fusarium oxysporum f.sp. cubense gây ra, đặc biệt là chủng nhiệt đới TR4. Đây được xem là "cơn ác mộng" của ngành chuối toàn cầu khi có khả năng lây lan nhanh, tồn tại lâu trong đất và gây thiệt hại nghiêm trọng cho năng suất.
Bên cạnh đó, sản xuất chuối trong nước vẫn còn tồn tại tình trạng chất lượng trái chưa đồng đều, quy mô sản xuất còn phân tán ở nhiều địa phương, trong khi các tiêu chuẩn kỹ thuật của thị trường nhập khẩu ngày càng khắt khe. Những hạn chế này khiến ngành hàng khó tạo ra sự ổn định về sản lượng và chất lượng cho xuất khẩu.
Trên Báo Nông nghiệp và Môi Trường, ông Phạm Quốc Liêm, Chủ tịch Hội đồng quản trị Unifarm, Phó Chủ tịch Hiệp hội Rau quả Việt Nam chia sẻ, chuối hiện là một trong những ngành hàng xuất khẩu thành công nhất của Việt Nam.
Từ năm 2009, doanh nghiệp này từng bước xây dựng hệ sinh thái nông nghiệp công nghệ cao theo hướng sinh học, tập trung từ nghiên cứu giống, phát triển vùng nguyên liệu, tổ chức sản xuất, liên kết chuỗi đến chế biến sâu.
Một trong những hướng đi đáng chú ý là việc phát triển các giống chuối có khả năng kháng bệnh Panama. Nổi bật trong số đó là giống chuối UNI 126 do Công ty Cổ phần Nông nghiệp U&I nghiên cứu và phát triển.
Giống chuối này đã được trồng trên quy mô hơn 1.000 ha, với khả năng chống chịu bệnh Panama được đánh giá ở mức 95-98%. Theo các chuyên gia, đây là yếu tố quan trọng giúp giảm thiểu rủi ro dịch bệnh, đồng thời tạo nền tảng cho việc xây dựng các vùng nguyên liệu ổn định phục vụ xuất khẩu.
Tuy nhiên, theo các chuyên gia, hiệu quả của các giống mới không chỉ phụ thuộc vào kỹ thuật canh tác mà còn liên quan đến cơ chế bảo hộ quyền giống, chuyển giao công nghệ và tổ chức sản xuất đồng bộ trên quy mô lớn.
Hiện nay, Unifarm quản lý hơn 1.500 ha vùng trồng quy mô lớn và tiếp tục mở rộng các vùng liên kết thông qua hoạt động chuyển giao giống, quy trình canh tác và tiêu chuẩn chất lượng cho nông dân. Mục tiêu là tạo ra các vùng nguyên liệu đồng nhất, đáp ứng yêu cầu ngày càng cao của thị trường xuất khẩu.
Ngoài sản xuất nguyên liệu, doanh nghiệp cũng đầu tư vào chế biến sâu, kinh tế tuần hoàn, hệ thống tưới tiêu tự động, ứng dụng Internet vạn vật (IoT) và số hóa dữ liệu đồng ruộng nhằm nâng cao hiệu quả sản xuất, tiết kiệm tài nguyên và giảm tác động đến môi trường.
Từ một loại trái cây quen thuộc trong mỗi khu vườn Việt, chuối đang đứng trước cơ hội trở thành ngành hàng xuất khẩu tỷ USD.
Minh Khang
