Loại quả từng dùng để tiến vua, nay trở thành niềm tự hào của một vùng đất
Loại quả này không có kích thước lớn hay vẻ ngoài nổi bật như nhiều loại trái cây khác, nhưng lại sở hữu hương vị riêng khiến người thưởng thức khó quên. Cũng bởi sự đặc biệt ấy mà nhiều người sẵn sàng đặt mua từ sớm, bởi nếu chậm chân, không ít lần phải chờ đến mùa sau mới có cơ hội thưởng thức.
Nhắc đến những sản vật nổi tiếng của vùng đồng bằng Bắc Bộ, chuối ngự Đại Hoàng là cái tên được nhiều người biết đến. Tương truyền, từ thời nhà Trần, khi vua ghé thuyền về phủ Thiên Trường, người dân làng Đại Hoàng đã dâng lên những buồng chuối chín vàng óng. Sau khi thưởng thức, nhà vua yêu thích hương vị thơm ngon đặc biệt nên ban thưởng và cho nhân rộng giống chuối này để dâng tiến triều đình. Từ đó, cái tên chuối "ngự" hay chuối "tiến vua" ra đời.

Người dân làng Đại Hoàng đã dâng lên những buồng chuối chín vàng óng, nhà vua yêu thích hương vị thơm ngon đặc biệt nên ban thưởng và cho nhân rộng loại quả này để dâng tiến triều đình. (Ảnh: Trung tâm Xúc tiến du lịch Ninh Bình)
Theo chuyên trang ẩm thực TasteAtlas (Anh), chuối Việt Nam được xếp trong nhóm những loại trái cây ngon nhất thế giới. Trong đó, chuối ngự Đại Hoàng được xem là một trong những giống chuối đặc sắc và nổi tiếng nhất của Việt Nam.
Loại chuối này có nguồn gốc từ làng Đại Hoàng, nay thuộc xã Nam Lý, tỉnh Ninh Bình. Quả nhỏ, chỉ dài khoảng 8-10 cm, vỏ mỏng màu vàng óng khi chín, ruột vàng nghệ, thịt dẻo và tỏa hương thơm thanh đặc trưng. Đặc biệt, đầu quả thường có một chùm "râu" nhỏ - đặc điểm hiếm gặp ở các giống chuối khác.

Loại chuối này có nguồn gốc từ làng Đại Hoàng, nay thuộc xã Nam Lý, tỉnh Ninh Bình. (Ảnh: iVIVU)
Trong số các dòng chuối ngự hiện nay, chuối ngự mít được đánh giá cao nhất. Quả nhỏ, vỏ vàng sậm, thịt vàng hồng và có mùi thơm đậm hơn, tạo nên hương vị riêng mà khó giống chuối nào có được.
Loại quả trồng gần 10 tháng mới thu hoạch, vào vụ thường nhanh chóng hết hàng
Theo báo Dân Việt, chuối ngự Đại Hoàng từng có thời gian bị thu hẹp diện tích canh tác, khiến giống cây quý này đứng trước nguy cơ mai một. Những năm gần đây, địa phương đã đẩy mạnh phục hồi vùng trồng và bảo tồn nguồn gen đặc sản.
Để có được những buồng chuối đạt chất lượng, người trồng phải rất cẩn thận trong khâu chăm sóc. Chuối thích hợp với nhiệt độ từ 26-28 độ C, cần nguồn nước ổn định và phải chống đỡ thân cây khi trổ buồng để tránh gãy đổ do mưa gió.

Chuối ngự Đại Hoàng từng có thời gian bị thu hẹp diện tích canh tác, khiến giống cây quý này đứng trước nguy cơ mai một. (Ảnh: Bộ Công Thương)
Mỗi cây chuối chỉ cho một buồng trong chu kỳ sinh trưởng kéo dài khoảng 9-10 tháng. Người dân thường chỉ giữ lại một cây mẹ và hai cây con trong mỗi bụi để đảm bảo cây phát triển tốt, cho quả thơm ngon.
Chuối ngự Đại Hoàng hiện được bán với giá khoảng 70.000 đồng/kg, thậm chí cao hơn vào dịp cuối năm. Những buồng chuối đẹp phục vụ nhu cầu biếu tặng hoặc bày mâm ngũ quả thường được khách hàng đặt mua từ sớm.

Chính vì nguồn cung hạn chế trong khi nhu cầu tăng cao, nhiều khách hàng phải đặt trước từ sớm. (Ảnh: Giáo dục Thủ đô)
Theo Báo cáo viên điện tử, vụ chuối phục vụ Tết Bính Ngọ 2026 tại xã Nam Lý bị ảnh hưởng bởi thời tiết bất lợi và các đợt mưa bão lớn, khiến sản lượng giảm đáng kể so với nhiều năm trước. Không ít nhà vườn cho biết số lượng buồng chuối đạt tiêu chuẩn chỉ bằng khoảng một nửa so với năm thuận lợi.
Chính vì nguồn cung hạn chế trong khi nhu cầu tăng cao, nhiều khách hàng phải đặt trước từ sớm. Vào chính vụ, những buồng chuối đẹp thường nhanh chóng được tiêu thụ hết.
Từng suýt mai một, nay trở thành đặc sản vang danh khắp nơi
Theo Cục Sở hữu trí tuệ, chuối ngự Đại Hoàng đã được cấp chứng nhận chỉ dẫn địa lý từ năm 2009. Đây là một trong những đặc sản nổi tiếng của vùng đất gắn với làng Vũ Đại - quê hương của nhà văn Nam Cao.

Chuối ngự Đại Hoàng đã được cấp chứng nhận chỉ dẫn địa lý từ năm 2009. (Ảnh: YouTube)
Hiện chuối ngự Đại Hoàng không chỉ được tiêu thụ tại Hà Nội, Hải Phòng, Quảng Ninh hay TP.HCM mà còn được nhiều người Việt ở nước ngoài tìm mua. Dù đã được mang đi trồng ở nhiều nơi, hương vị đặc trưng của chuối ngự Đại Hoàng chính gốc vẫn được đánh giá là khó có thể thay thế.
Trải qua nhiều biến động, giống chuối từng được dùng để tiến vua nay vẫn giữ được vị thế đặc biệt trong lòng người tiêu dùng. Và cứ mỗi mùa thu hoạch đến, câu chuyện "đặt trước mới có hàng" lại tiếp tục lặp lại với loại đặc sản nổi tiếng này.
Nguyệt Phạm (Theo Dân Việt, Tạp chí Nông thôn & Phát triển, Báo cáo viên)
