Loại rau đó là: Hẹ!
Trong Bản Thảo Cương Mục - bộ sách y học nổi tiếng của Trung Quốc, hẹ được đánh giá là vị thuốc có tác dụng ôn thận, trợ dương, hành khí, hỗ trợ tiêu hóa, đồng thời được khuyến khích sử dụng như một thực phẩm giúp bồi bổ cơ thể khi dùng đúng cách.
Hẹ (tên khoa học Allium tuberosum) còn được gọi là cửu thái, khởi dương thảo, thuộc họ Hành. Lá hẹ có mùi thơm đặc trưng, vị cay nhẹ, là nguyên liệu quen thuộc trong nhiều món ăn của người Việt.
BSCKII Huỳnh Tấn Vũ, Bệnh viện Đại học Y dược TP.HCM (cơ sở 3) cho biết hẹ không chỉ là rau gia vị mà còn là một trong những cây thuốc được sử dụng phổ biến trong y học cổ truyền. Từ lá, củ, rễ đến hạt đều có thể làm thuốc với những công dụng khác nhau.
Các y thư cổ như Nội Kinh, Bản Thảo Thập Di hay Lễ Ký đều có ghi chép về hẹ. Trong đó, Bản Thảo Cương Mục cho rằng hẹ có tác dụng ôn trung, trợ dương, hành khí, tán huyết, hỗ trợ tiêu hóa và bồi bổ cơ thể. Các loại sách cổ coi rau hẹ là “thượng phẩm” bổ dưỡng.
Đông y cũng cho rằng mùa xuân là thời điểm hẹ có dược tính mạnh nhất. Quan điểm "xuân hạ dưỡng dương" khuyến khích sử dụng những thực phẩm có tính ấm để nuôi dưỡng dương khí, và hẹ là một trong những loại rau được nhắc đến.
Giàu vitamin, chất xơ và hợp chất kháng khuẩn
Theo bác sĩ Vũ, trong lá hẹ chứa vitamin A, vitamin C, canxi, phốt pho cùng lượng chất xơ đáng kể. Chất xơ góp phần cải thiện hệ tiêu hóa, hỗ trợ kiểm soát đường huyết, giảm cholesterol và tăng độ nhạy insulin.
Đặc biệt, hẹ chứa nhiều hợp chất lưu huỳnh như allicin – hoạt chất cũng có nhiều trong tỏi. Nghiên cứu cho thấy allicin có khả năng hỗ trợ hạ huyết áp, hạn chế quá trình hình thành cholesterol và có đặc tính kháng khuẩn, kháng nấm.
Ngoài ra, nước ép lá hẹ còn chứa hoạt chất Odorin, được ghi nhận có khả năng ức chế một số vi khuẩn như Staphylococcus aureus, Escherichia coli, Salmonella typhi... Vì vậy, từ lâu dân gian đã dùng lá hẹ hấp đường phèn để hỗ trợ giảm ho, nhất là ở trẻ nhỏ.
Tuy nhiên, đây chỉ là biện pháp hỗ trợ. Khi trẻ sốt cao, khó thở hoặc ho kéo dài, cha mẹ cần đưa trẻ đi khám thay vì chỉ dựa vào các bài thuốc dân gian.
Loạt lợi ích sức khỏe được nghiên cứu
Không chỉ được đánh giá cao trong Đông y, nhiều nghiên cứu hiện đại cũng ghi nhận những lợi ích tiềm năng của hẹ đối với sức khỏe.
Các flavonoid và hợp chất lưu huỳnh tự nhiên trong hẹ có đặc tính chống oxy hóa, giúp trung hòa gốc tự do, từ đó góp phần làm giảm nguy cơ mắc một số bệnh mạn tính.
Vitamin K dồi dào trong hẹ hỗ trợ quá trình tạo xương, giúp duy trì mật độ xương, đặc biệt có lợi cho phụ nữ trung niên và người cao tuổi.
Hẹ còn cung cấp folate – dưỡng chất quan trọng đối với phụ nữ mang thai, góp phần giảm nguy cơ dị tật ống thần kinh ở thai nhi khi được bổ sung đầy đủ.
Bên cạnh đó, vitamin C và flavonoid giúp tăng độ bền thành mạch, hỗ trợ tuần hoàn máu, trong khi beta-carotene góp phần duy trì làn da khỏe mạnh.
Một số nghiên cứu cũng cho thấy việc bổ sung thường xuyên các loại rau họ Hành, trong đó có hẹ, có thể liên quan đến việc giảm nguy cơ mắc một số bệnh ung thư như ung thư đại trực tràng, dạ dày hay tuyến tiền liệt. Tuy nhiên, đây chỉ là yếu tố hỗ trợ trong chế độ ăn uống lành mạnh chứ không phải biện pháp phòng bệnh tuyệt đối.
Nhiều bài thuốc dân gian từ hẹ
Theo bác sĩ Vũ, trong y học cổ truyền, hẹ xuất hiện trong rất nhiều bài thuốc.
Lá hẹ hấp với đường phèn thường được dùng hỗ trợ giảm ho, cảm lạnh. Nước ép lá hẹ được sử dụng trong các trường hợp nấc do lạnh hoặc hỗ trợ tiêu hóa.
Hạt hẹ rang vàng tán bột được dùng trong các bài thuốc hỗ trợ táo bón. Cháo rễ hẹ là món ăn được dân gian áp dụng cho trẻ bị đái dầm hoặc tiêu chảy kéo dài.
Ngoài ra, hẹ còn được phối hợp với nhiều dược liệu khác để hỗ trợ điều trị các chứng đau lưng, tiểu nhiều lần, bế kinh, viêm loét dạ dày thể hàn, gan nhiễm mỡ hay suy giảm chức năng sinh lý nam theo quan điểm Đông y.
Bác sĩ Vũ cho hay, dù có nhiều lợi ích, hẹ không phải thực phẩm phù hợp với mọi đối tượng.
Theo Đông y, người bị âm hư hỏa vượng, cơ thể thường xuyên nóng trong, miệng khô, táo bón hoặc người có chứng vị nhiệt không nên dùng hẹ thường xuyên.
Y thư cổ cũng lưu ý hẹ kỵ dùng cùng mật ong và thịt trâu.
Ngọc Minh
