Loại rau đó chính là: Cần nước.
Theo ghi chép trong Bản Thảo Cương Mục - bộ dược học kinh điển của Trung Quốc, rau cần nước (còn gọi là thủy cần) có vị ngọt, tính bình, không độc. Sách mô tả loại rau này có tác dụng thanh nhiệt, lợi thủy, bình can, giải phiền, thường được dùng để hỗ trợ cải thiện tình trạng nóng trong, tiểu tiện khó và vàng da theo quan niệm của y học cổ truyền.
Không chỉ Bản Thảo Cương Mục, nhiều thư tịch Đông y khác cũng xếp rau cần nước vào nhóm "thượng phẩm" – những loại thực phẩm vừa có giá trị dinh dưỡng, vừa góp phần bồi bổ cơ thể và hỗ trợ duy trì sức khỏe khi sử dụng đúng cách.
Theo Nhà khoa học, lương y đa khoa Bùi Đắc Sáng, Viện Hàn lâm Khoa học và Công nghệ Việt Nam, Hội Đông y Hà Nội, rau cần nước từ lâu đã được đánh giá cao nhờ chứa nhiều dưỡng chất có lợi. Đây cũng là lý do loại rau này được xem là một trong những loại rau quý trong y học cổ truyền.
Theo y học cổ truyền, rau cần nước có vị ngọt, tính mát, quy vào các kinh Tỳ, Vị, Đại tràng và Tiểu tràng. Dược liệu này được cho là có tác dụng ích khí, dưỡng cơ thể, kích thích ăn ngon, dưỡng tinh, bảo vệ huyết mạch, cầm máu, thanh nhiệt và giải khát. Ngoài ra, loại rau này còn được dùng để hỗ trợ điều trị chứng bạch đới, rong kinh, tiêu chảy, tiểu buốt và tiểu ra máu theo lý luận Đông y.
Ông cho biết rau cần chứa protein, carbohydrate, chất béo cùng nhiều khoáng chất thiết yếu như kali, canxi, natri và magie, góp phần bổ sung dinh dưỡng cho cơ thể.
Bên cạnh những ghi chép trong y học cổ truyền, nhiều nghiên cứu hiện đại cũng cho thấy rau cần nước chứa nhiều hoạt chất sinh học có giá trị.
Theo các nghiên cứu, rau cần có chứa các hợp chất như isorhamnetin, quercitrin, glucosid, hyperin, axit chlorogenic, axit gallic, α-tocopherol... Ngoài ra, rễ và thân cây chứa hoạt chất falcarinol, trong khi quả chứa khoảng 1,5% tinh dầu với thành phần chủ yếu là myristicin và phellandrene.
Một số nghiên cứu cho thấy hoạt chất trong rau cần có khả năng thúc đẩy quá trình giải phóng insulin từ tế bào beta của tuyến tụy, qua đó hỗ trợ hạ đường huyết. Isorhamnetin cũng được ghi nhận có khả năng ức chế quá trình giải phóng các chất gây viêm.
Tiềm năng hỗ trợ bảo vệ gan, chống viêm và tăng cường miễn dịch
Các nghiên cứu thực nghiệm còn ghi nhận nhiều tác dụng sinh học đáng chú ý của rau cần nước.
Một số nghiên cứu cho thấy các hoạt chất trong rau cần có khả năng ức chế sự nhân lên của virus viêm gan B trong điều kiện nghiên cứu, đồng thời các dẫn chất phenol có tác dụng bảo vệ tế bào gan trên mô hình động vật bị xơ gan, gan nhiễm mỡ không do rượu hoặc tổn thương gan cấp.
Bên cạnh đó, các flavonoid chiết xuất từ rau cần nước được ghi nhận có khả năng hỗ trợ tăng cường miễn dịch trên mô hình chuột thí nghiệm thông qua việc thúc đẩy tăng sinh tế bào lympho T.
Lương y Bùi Đắc Sáng lưu ý, rau cần dùng làm thực phẩm hoặc dược liệu cần được lựa chọn từ nguồn sạch, có xuất xứ rõ ràng nhằm hạn chế nguy cơ tồn dư hóa chất hoặc ký sinh trùng.
Đối với những trường hợp sử dụng rau cần như một bài thuốc hỗ trợ điều trị bệnh, người dân nên tham khảo ý kiến của bác sĩ hoặc người có chuyên môn về y học cổ truyền. Các tác dụng dược lý được ghi nhận trong nghiên cứu không thể thay thế thuốc điều trị và cần được hiểu đúng trong bối cảnh khoa học hiện nay.
Ngọc Minh
