Loại trà "quý như vàng" ở Việt Nam
Trong giới chơi trà, chè cổ thụ Bạch Long không phải là tên gọi một loại trà xuất hiện phổ biến trên nhãn mác thương mại. "Bạch" gợi đến lớp lông tơ trắng mịn bao phủ búp trà non; "Long" được hiểu như sự tôn vinh dành cho những cây chè cổ thụ có tuổi đời hàng trăm năm, vươn mình giữa núi cao. Đây là cách gọi mang tính phân loại phẩm chất, được những nghệ nhân và người sành trà dùng để chỉ nhóm trà cực hiếm, tuyển chọn từ các cây cổ thụ có đặc điểm vượt trội.
Búp trà non phủ lông trắng mịn là dấu hiệu đặc trưng của loại trà cổ thụ tuyển chọn. (Ảnh: Đồng Nhân)
Không phải cây chè cổ nào cũng có thể cho ra trà Bạch Long. Trong cùng một quần thể rừng chè, chỉ một tỷ lệ rất nhỏ đáp ứng đồng thời các tiêu chí: búp non phủ lông trắng dày, hương tự nhiên tinh khiết, sinh trưởng trong điều kiện khí hậu lạnh, độ cao lớn và môi trường gần như nguyên sinh.
Theo Viện Khoa học Nông nghiệp Việt Nam, những cây chè cổ thụ sinh trưởng tự nhiên ở độ cao trên 1.500 m, nơi sương mù và khí hậu lạnh quanh năm.
Sinh ra từ rừng già Tây Bắc, nơi mỗi mùa chỉ cho vài ký trà
Theo VnExpress, chè cổ thụ Bạch Long được tìm thấy rải rác tại các vùng núi cao Tây Bắc, đặc biệt là một số khu vực thuộc Hà Giang, Lai Châu và Yên Bái. Điểm chung của những nơi này là độ cao từ 1.500–2.000 m, thổ nhưỡng nghèo dinh dưỡng nhưng sạch, khí hậu lạnh và sương mù dày.
Chè cổ thụ Bạch Long được tìm thấy rải rác tại các vùng núi cao Tây Bắc. (Ảnh: VOH)
Báo Nông nghiệp Việt Nam từng nhận định, khác với chè trồng đại trà, các cây chè cổ thụ này không được chăm bón, không cắt tỉa theo quy trình nông nghiệp. Chúng sinh trưởng hoàn toàn tự nhiên. Mỗi năm chỉ có một vụ thu hái ngắn, phụ thuộc vào thời tiết. Có cây cho thu hoạch vài lạng trà khô, có cây gần như "ngủ đông" cả mùa.
Chính sự bấp bênh ấy khiến sản lượng chè Bạch Long mỗi năm chỉ tính bằng kilogram, thậm chí có năm không đủ để bán ra thị trường.
Vì sao mức giá lên tới hàng trăm triệu đồng mỗi kilogram?
Với mức giá được truyền tai lên tới 680 triệu đồng/kg, chè cổ thụ Bạch Long khiến nhiều người không khỏi ngỡ ngàng. Nhưng trong thế giới của những người sành trà, đó không chỉ là con số, giá trị không chỉ nằm ở hương vị. Với chè cổ thụ Bạch Long, có ít nhất ba yếu tố khiến mức giá được so sánh "đắt ngang vàng".
Thứ nhất là độ hiếm gần như tuyệt đối. Không có vùng trồng, không có kế hoạch sản xuất, không thể nhân giống hàng loạt. Mỗi mẻ trà phụ thuộc vào sức sống của cây cổ thụ và điều kiện tự nhiên của từng năm.
Với mức giá được truyền tai lên tới 680 triệu đồng/kg, chè cổ thụ Bạch Long khiến nhiều người không khỏi ngỡ ngàng. (Ảnh: Bash Tea)
Thứ hai là quy trình thu hái và chế biến. Trà chỉ được hái bằng tay, thường chỉ lấy một tôm hoặc một tôm một lá. Sau đó, toàn bộ công đoạn sao, hong, làm khô đều do nghệ nhân thực hiện dựa trên kinh nghiệm, không dùng dây chuyền công nghiệp. Chỉ cần sai lệch nhiệt độ hoặc thời gian, hương trà có thể biến đổi hoàn toàn.
Thứ ba là giá trị sưu tầm. Với nhiều người, chè cổ thụ Bạch Long không đơn thuần để uống hằng ngày. Trà được chia nhỏ, cất giữ, thậm chí lưu trữ nhiều năm như một dạng "tài sản tinh thần". Một số mẻ trà được truyền tay trong giới chơi trà, gần như không xuất hiện trên thị trường mở.
Thưởng trà Bạch Long là trải nghiệm chậm, nơi hương, vị, hậu được cảm nhận qua nhiều lần pha.
Nước trà trong, ánh vàng nhạt. (Ảnh:Trà Bạch Long)
Người từng thưởng thức chè cổ thụ Bạch Long thường nhắc đến sự tinh tế hơn là đậm mạnh. Nước trà trong, ánh vàng nhạt. Hương thoảng nhẹ mùi hoa rừng, mật ngọt và đôi khi là cảm giác ấm của gỗ cổ. Vị đầu thanh, gần như không chát; hậu ngọt sâu, kéo dài và rõ dần ở các lần pha sau.
Một ấm trà có thể pha nhiều nước, mỗi lần lại mở ra một tầng hương khác nhau. Đó cũng là lý do giới sành trà coi việc uống Bạch Long là một hành trình cảm nhận, không phải để giải khát.
Không chỉ là trà, mà là câu chuyện về di sản
Với các nghệ nhân, chè cổ thụ Bạch Long là kết tinh của thời gian, rừng già và văn hóa trà Việt. Trong bối cảnh nhiều vùng chè cổ thụ đang đứng trước nguy cơ mai một, việc giữ lại những mẻ trà hiếm này được xem như một cách bảo tồn.
Một ấm trà có thể pha nhiều nước, mỗi lần lại mở ra một tầng hương khác nhau. (Ảnh: Bách Liên)
Mức giá cao, vì thế, không chỉ phản ánh sự xa xỉ. Nó cho thấy giá trị của những thứ không thể sản xuất hàng loạt, không thể thay thế bằng công nghệ. Và có lẽ, chính sự khan hiếm ấy khiến chè cổ thụ Bạch Long trở thành một biểu tượng thầm lặng của thế giới trà Việt vốn là nơi càng ít người chạm tới, giá trị lại càng được trân trọng.
Nguyệt Phạm
Tổng hợp từ Báo NNVN, VnExpress, Viện KHNN Việt Nam
