Ngũ cốc nguyên hạt như gạo lứt, gạo đen, yến mạch, kiều mạch, kê, ngô, đậu đỏ, đậu xanh, khoai lang hay khoai môn ngày càng xuất hiện nhiều trong bữa ăn của các gia đình. Không ít người tin rằng chỉ cần thay thế hoàn toàn gạo trắng và bột mì bằng những thực phẩm này là có thể giảm cân, cải thiện sức khỏe và bảo vệ đường ruột.
Song song với xu hướng đó, nhiều thông tin lại cho rằng ăn quá nhiều ngũ cốc nguyên hạt có thể làm tăng nguy cơ ung thư đại trực tràng, khiến không ít người băn khoăn.
Theo các chuyên gia, đây là cách hiểu chưa đầy đủ. Bản thân ngũ cốc nguyên hạt không phải là nguyên nhân gây ung thư ruột kết. Ngược lại, đây là nhóm thực phẩm giàu chất xơ, vitamin và khoáng chất, mang lại nhiều lợi ích cho sức khỏe nếu được sử dụng hợp lý.
Tác hại của việc ăn quá mức ngũ cốc nguyên hạt
Điều các chuyên gia muốn nhấn mạnh không phải là "có nên ăn ngũ cốc nguyên hạt hay không", mà là không nên thần thánh hóa bất kỳ loại thực phẩm nào.
Chất xơ đóng vai trò quan trọng đối với hệ tiêu hóa. Khi đi vào ruột, chất xơ giúp tăng thể tích phân, kích thích nhu động ruột, hỗ trợ đào thải chất cặn bã và tạo môi trường thuận lợi cho các lợi khuẩn phát triển, từ đó góp phần duy trì hệ vi sinh đường ruột khỏe mạnh.
Đó cũng là lý do các bác sĩ và chuyên gia dinh dưỡng luôn khuyến khích bổ sung ngũ cốc nguyên hạt vào khẩu phần ăn.
Tuy nhiên, nhiều người lại đi từ thái cực này sang thái cực khác. Từ lời khuyên "ăn thêm ngũ cốc nguyên hạt", họ chuyển sang loại bỏ hoàn toàn gạo trắng và bột mì, gần như sử dụng ngũ cốc nguyên hạt trong mọi bữa ăn.
Thực tế, cơ thể không cần lượng chất xơ vô hạn. Hệ tiêu hóa cũng có giới hạn tiếp nhận nhất định.
Nếu liên tục nạp quá nhiều chất xơ thô, nhiều người có thể gặp tình trạng đầy bụng, chướng hơi, khó tiêu hoặc táo bón nặng hơn. Nguyên nhân là chất xơ hấp thụ rất nhiều nước. Nếu lượng nước bổ sung không đủ, phân sẽ khô hơn và khó đào thải hơn.
Người trung niên, cao tuổi càng cần ăn đúng cách
Theo các bác sĩ chuyên khoa tiêu hóa, không ít bệnh nhân hiện nay không phải vì ăn quá ít ngũ cốc nguyên hạt mà ngược lại, ăn quá nhiều.
Đặc biệt, nhiều người trung niên và cao tuổi sau khi đọc các thông tin về dinh dưỡng đã chủ động cắt giảm gần như toàn bộ gạo trắng để thay bằng gạo lứt, gạo đen, yến mạch hoặc nhiều loại đậu. Dù mục tiêu là cải thiện sức khỏe, cơ thể lại không phải lúc nào cũng thích nghi được.
Theo tuổi tác, chức năng tiêu hóa suy giảm dần. Cấu trúc chất xơ trong ngũ cốc nguyên hạt phức tạp hơn, cần nhiều thời gian để tiêu hóa. Nếu ăn quá nhiều trong một bữa hoặc kéo dài liên tục, người lớn tuổi dễ gặp tình trạng đầy hơi, ợ hơi và khó chịu vùng bụng.
Những người mắc viêm dạ dày mạn tính, loét dạ dày hoặc hội chứng ruột kích thích cũng có hệ tiêu hóa nhạy cảm hơn. Lượng chất xơ thô quá cao có thể khiến các triệu chứng trở nên nghiêm trọng hơn.
Đối với những người đang giảm cân, việc coi khoai lang, ngô hay yến mạch là thực phẩm chính trong thời gian dài cũng có thể làm mất cân bằng dinh dưỡng và tạo thêm gánh nặng cho hệ tiêu hóa.
Nên ăn ngũ cốc nguyên hạt như thế nào để đảm bảo đúng cách?
Một điểm khác cũng thường bị bỏ qua là cách sử dụng ngũ cốc nguyên hạt.
Nhiều người chọn yến mạch ăn liền chứa nhiều đường, kem thực vật và phụ gia. Có người ăn khoai lang nhưng lại chiên ngập dầu. Một số khác sử dụng các loại đồ uống ngũ cốc đóng gói với suy nghĩ đang bổ sung dinh dưỡng, trong khi sản phẩm lại chứa lượng đường và calo khá cao.
Bên cạnh đó, không ít người ăn rất nhiều ngũ cốc nguyên hạt nhưng lại thiếu rau xanh hoặc protein chất lượng cao.
Theo các chuyên gia, cơ thể cần đầy đủ carbohydrate, protein, chất béo, vitamin và khoáng chất để duy trì các hoạt động trao đổi chất. Việc chỉ tập trung vào một nhóm thực phẩm, dù được coi là lành mạnh, cũng có thể dẫn đến mất cân bằng dinh dưỡng.
Trong dinh dưỡng không tồn tại thực phẩm hoàn hảo tuyệt đối hay thực phẩm nguy hiểm tuyệt đối. Thay vì quá lo lắng về một loại thực phẩm cụ thể, điều quan trọng hơn là xây dựng chế độ ăn đa dạng, cân đối, kiểm soát khẩu phần hợp lý và duy trì lối sống lành mạnh. Đây mới là nền tảng bền vững để bảo vệ sức khỏe đường ruột và giảm nguy cơ mắc các bệnh mạn tính, trong đó có ung thư đại trực tràng.
Nguồn Sohu
Lâm An
