Ngày nay, những người lớn tuổi đang chăm sóc cháu thường có rất nhiều ảnh của con trẻ trong điện thoại. Trong nhóm chat gia đình, người gửi video về các cháu thường xuyên nhất cũng chính là ông bà.
Tan học thì đi đón cháu, về nhà nấu cơm, ngồi trông cháu làm bài tập, cuối tuần lại đưa cháu đến lớp năng khiếu. Chỉ cần nghe cháu gọi một tiếng “bà nội”, “bà ngoại”, lòng người già đã mềm lại. Tình yêu thương ấy là thật, mà sự mệt mỏi cũng là thật.
Thế nhưng, có những chuyện dù yêu thương đến đâu cũng không thể tránh khỏi. Nhìn thấu những điều này không có nghĩa là bớt yêu cháu, mà là để tình yêu ấy được đặt đúng chỗ, để bản thân không vì thương con trẻ mà quên mất chính mình.
Sự gần gũi của cháu với ông bà sẽ thay đổi theo từng giai đoạn trưởng thành
Khi còn nhỏ, ai bế cháu, cho cháu ăn, dỗ cháu ngủ thì người đó gần như là cả thế giới trong mắt cháu. Chỉ cần ông bà rời đi một lúc, cháu cũng có thể khóc đòi. Nhưng rồi trẻ sẽ lớn lên, biết đi, biết chạy, biết nói, có bạn bè và dần bước vào thế giới riêng của mình.
Cha mẹ vẫn luôn là chỗ dựa cốt lõi của trẻ. Ông bà dù thân thiết đến đâu cũng sẽ dần chuyển từ vị trí “tất cả” thành “một phần vô cùng quan trọng” trong cuộc đời cháu. Đó không phải là trẻ vô tâm, mà là quy luật trưởng thành tự nhiên của mỗi con người.
Tâm lý học phát triển cho thấy các mối quan hệ gắn bó của trẻ sẽ dần phân hóa theo sự phát triển về nhận thức và năng lực xã hội. Cha mẹ thường giữ vai trò trung tâm, còn ông bà là một nguồn yêu thương và chỗ dựa ấm áp khác.
Nếu ông bà coi tình cảm của cháu là điều duy nhất trong cuộc sống, đến khi cháu không còn quấn quýt mình như trước, cảm giác hụt hẫng có thể trở nên rất lớn.
Duyên phận giữa cha mẹ và con cái trong đời này chính là quá trình không ngừng nhìn theo bóng dáng con dần đi xa. Tình cảm giữa ông bà và cháu cũng gần như vậy.
Khi cháu ngoảnh đầu nhìn lại, ông bà vẫn ở đó. Khi cháu chạy về phía trước, ông bà cũng nên tiếp tục sống tốt cuộc đời của mình. Sự gần gũi được nuôi dưỡng theo cách ấy mới có thể bền lâu.
Khi tình yêu thương vượt qua ranh giới giáo dục của cha mẹ, sự giúp đỡ có thể trở thành gánh nặng
Điều khó xử nhất trong mối quan hệ giữa ông bà và cháu không phải là thiếu tình yêu thương, mà là yêu thương quá mức, vô tình lấn sang vai trò của cha mẹ.
Cha mẹ đặt ra quy tắc, ông bà thương cháu nên lén cho thêm một viên kẹo. Cha mẹ nhắc nhở con, ông bà lập tức bênh vực: “Cháu còn nhỏ mà!”. Một lần, hai lần có thể chỉ là chiều cháu. Nhưng nếu chuyện ấy lặp đi lặp lại, trẻ sẽ dần học được cách nhìn sắc mặt từng người để ứng xử, còn cha mẹ cũng có thể ngại quản lý, dạy dỗ con trước mặt ông bà.
Trong lý thuyết hệ thống gia đình, có một khái niệm gọi là “tam giác hóa”: khi căng thẳng giữa hai người kéo thêm người thứ ba vào, các mối quan hệ trong gia đình sẽ trở nên phức tạp hơn. Nếu ông bà liên tục đứng về phía cháu để đối đầu với cách dạy con của chính con mình, gia đình rất dễ bị chia thành hai phe.
Thương cháu không có gì sai. Nhưng yêu thương thực sự là giúp trẻ trưởng thành, học cách thích nghi với xã hội, chứ không phải giúp trẻ tránh né mọi điều khó chịu. Ông bà có thể quan tâm, có thể đưa ra lời khuyên, nhưng trước khi can thiệp, hãy thử hỏi cha mẹ cháu một câu: “Các con muốn bố mẹ hỗ trợ như thế nào?”. Đừng cố tình làm mất uy tín của cha mẹ trước mặt trẻ, cũng đừng bao che cho mọi lỗi sai của cháu hay vượt quá giới hạn vai trò của mình.
Thoạt nhìn, đó có vẻ là sự lùi lại một bước, nhưng thực chất là cách thể hiện sự tôn trọng dành cho con cái và tạo ra môi trường ổn định hơn để trẻ trưởng thành.
Càng dành nhiều tâm sức cho cháu, ông bà càng cần học cách thích nghi khi cháu dần trưởng thành
Nhiều người cao tuổi dành phần tình cảm sâu đậm nhất của những năm tháng tuổi già cho các cháu. Họ đưa đón cháu đi học, nấu ăn, chơi cùng cháu, mua sắm đủ thứ cho cháu. Cuộc sống mỗi ngày được lấp đầy bởi những công việc ấy, và trong lòng họ cũng cảm thấy yên tâm vì mình vẫn có ích.
Nhưng trẻ rồi sẽ lớn lên. Chúng không còn cần ông bà đưa đón mỗi ngày, không còn quấn quýt đòi nghe kể chuyện trước khi ngủ, cũng bắt đầu có những bí mật và những mối quan hệ riêng với bạn bè. Cảm giác không còn được cần đến như trước có thể khiến người già cảm thấy hụt hẫng, như thể cuộc sống bỗng dưng trống đi một khoảng mà không biết phải diễn tả thế nào.
Tâm lý học về tuổi già cho rằng một trong những nhiệm vụ tâm lý quan trọng ở giai đoạn này là nhìn nhận, chấp nhận những thay đổi trong vai trò của bản thân và tìm lại cảm giác có giá trị trong cuộc sống. Nếu ông bà đặt toàn bộ giá trị của mình vào việc được các cháu cần đến, một khi điểm tựa ấy thay đổi, tinh thần cũng dễ chao đảo.
Ngược lại, nếu vẫn có bạn đời, bạn bè, sở thích, các hoạt động cộng đồng và những việc riêng muốn thực hiện, tình yêu dành cho cháu có thể chuyển từ suy nghĩ “các cháu không thể sống thiếu mình” sang mong muốn “mình chỉ cần các cháu sống thật tốt”.
Khi cháu trưởng thành và có cuộc sống độc lập, ông bà nên vui mừng cho cháu, đồng thời cũng có thể thở phào nhẹ nhõm vì mình đã hoàn thành một phần hành trình chăm sóc. Đã đến lúc ông bà trao lại thời gian cho chính mình, sống những ngày tháng thuộc về mình.
Việc chăm sóc cháu không chỉ liên quan đến tình cảm mà còn tiêu tốn tiền bạc, thời gian và sức khỏe của người già, đồng thời gắn với những khó khăn riêng của con cái. Nếu coi việc nuôi dạy cháu là khoản đầu tư duy nhất cho tuổi già, ông bà có thể phải đối mặt với nhiều rủi ro về mặt tình cảm.
Sau này, điều các cháu nhớ về ông bà có thể không phải là ông bà đã tiêu bao nhiêu tiền cho mình, mà là mỗi lần gặp nhau, ánh mắt ông bà có còn niềm vui hay không. Muốn có được ánh sáng ấy, trước hết bản thân ông bà phải có một cuộc sống khiến mình cảm thấy vui vẻ và có ý nghĩa.
Giúp con cháu chăm sóc trẻ là tình nghĩa, không phải một bản hợp đồng.
Có thể giúp thì giúp, không thể giúp thì hãy nói rõ. Thành thật với nhau vẫn tốt hơn âm thầm chịu đựng rồi sinh ra tủi thân, oán trách. Con cái có áp lực của con cái, người già có những giới hạn của người già. Không ai trong gia đình là người dễ dàng hơn ai.
Hãy chăm sóc tốt cho bản thân, giữ vững những ranh giới cần thiết và tạo cho cuộc sống của mình những niềm vui riêng. Khi ấy, mỗi lần cháu tìm đến, tình yêu thương ông bà dành cho cháu sẽ không trở thành áp lực. Còn sau này, các cháu sẽ đi đâu, sống thế nào, lựa chọn con đường nào, đó là hành trình của riêng chúng.
Hiểu Đan (theo QQ)
