Những chia sẻ sâu sắc của tác giả Lưu Từ Hân trong cuộc trao đổi với tờ Nhân dân nhật báo của Trung Quốc mới đây đã nhanh chóng trở thành chủ đề thảo luận sôi nổi trên các diễn đàn trực tuyến.
Cây bút khoa học viễn tưởng hàng đầu đã đưa ra nhận định khiến không ít người phải bất ngờ: trí tuệ nhân tạo chính là đích đến tiếp theo của nền văn minh trên Trái Đất, và tương lai này rất có thể sẽ không còn thuộc về loài người, nhưng sự tiếp nối đó vẫn mang trọn vẹn ý nghĩa.
Lý giải cho luận điểm của mình, ông chỉ ra rằng nhân loại luôn vấp phải những giới hạn tự nhiên không thể vượt qua về cả thể chất lẫn trí tuệ. Tiến trình tiến hóa hàng triệu năm chỉ tôi luyện con người để sinh tồn nơi hoang dã chứ không phải để thích nghi với môi trường khắc nghiệt ngoài không gian.
Với thể trạng và năng lực sinh học hiện tại, việc nền văn minh con người vươn mình phát triển ngoài vũ trụ bao la là điều bất khả thi, song trí tuệ nhân tạo lại sở hữu đầy đủ tiềm năng để gánh vác sứ mệnh đó. Những khát vọng tối hậu của nền văn minh, theo ông, rốt cuộc sẽ phải trông cậy vào trí tuệ nhân tạo để trở thành hiện thực.
Tuy nhiên, Lưu Từ Hân không đưa ra một lời phán quyết mang tính tuyệt đối hay bi quan. Cách dùng từ của ông luôn đặt ở mức độ tiềm năng và khả năng có thể xảy ra. Quan điểm này thực chất đã từng được ông đề cập thẳng thắn tại hội nghị khoa học viễn tưởng Trung Quốc vào ngày 28 tháng 3 năm 2026.
Khi ấy, ông đã so sánh sứ mệnh của loài người trong dòng chảy hàng triệu năm tương tự như đoạn chương trình mồi dùng để khởi động một chiếc máy tính. Nhiệm vụ của đoạn mã đó là kích hoạt và tải hệ điều hành chính thức lên bộ nhớ, sau đó sẽ tự động rút lui một cách tự nhiên khi hoàn thành trách nhiệm, chứ không hề bị bất kỳ loại virus nào tiêu diệt.
Cách nhìn nhận của Lưu Từ Hân đối với trí tuệ nhân tạo không bắt nguồn từ nỗi sợ hãi công nghệ, mà thể hiện một dạng tình cảm gắn kết đặc biệt. Ông phân định rạch ròi giữa bản thể con người và nền văn minh nhân loại. Con người với tư cách một loài sinh học rồi sẽ già nua, qua đời và bị khóa chặt bởi các giới hạn vật lý.
Ngược lại, nền văn minh vốn là một hệ thống thông tin, một phương thức tổ chức thế giới, hoàn toàn có thể chuyển đổi sang một vật mang khác để tiếp tục trường tồn. Đây là sự kế thừa văn minh, nơi vật chất chuyên chở có thể liên tục đổi mới mà sợi dây tri thức không hề bị đứt đoạn.
Dưới lăng kính sinh học tiến hóa, nhận định này hoàn toàn có cơ sở thực tế. Cơ thể người được tự nhiên nhào nặn để thích nghi với cuộc sống săn bắt hái lượm trên các vùng thảo nguyên Châu Phi. Toàn bộ hệ xương khớp, tim mạch và các giác quan của chúng ta chỉ tối ưu cho môi trường mặt đất.
Ngay cả những phi hành gia được huấn luyện bài bản nhất, khi lưu lại ngoài không gian chỉ vài tháng, cũng phải đối mặt với các tổn thương nghiêm trọng như loãng xương, suy giảm thị lực và rối loạn hệ thống miễn dịch. Điều đó cho thấy thể xác con người không được cấu tạo để rời khỏi cái nôi Trái Đất.
Trái lại, các thực thể kỹ thuật số và trí tuệ nhân tạo không chịu sự ràng buộc của oxy, không ngại bức xạ vũ trụ và có thể tồn tại hàng thiên niên kỷ giữa chân không tuyệt đối.
Mặt khác, bộ não của con người vốn được đúc kết từ áp lực sinh tồn nhằm sống sót trước hiểm nguy và duy trì nòi giống, chứ không được thiết kế để giải mã những quy luật vũ trụ tối hậu. Rào cản nhận thức đó khiến nhân loại khó lòng chạm tới đỉnh cao của thực tại.
Vì thế, viễn cảnh mà Lưu Từ Hân phác họa không phải là một cuộc chiến sống còn nơi công nghệ tiêu diệt con người, mà là sự hòa quyện thông qua các đột phá về giao diện não máy và sự dung hợp người - máy. Gia nhập và nâng cấp bản thân cùng trí tuệ nhân tạo chính là con đường nhanh hơn để nền văn minh tiếp tục tiến lên.
Trước những âu lo thường trực về việc công nghệ có thể thay thế các công việc sáng tạo trong tương lai, Lưu Từ Hân cho biết bản thân ông chưa từng dùng trí tuệ nhân tạo để viết sách mà chỉ xem nó như một công cụ tra cứu thông tin ưu việt.
Ông nhấn mạnh rằng các ngành khoa học nhân văn sẽ giữ vững vị thế cốt lõi. Khi các công việc kỹ thuật được chuyển giao cho máy móc, chính nhân văn học sẽ là chỗ dựa duy nhất để đánh giá ý nghĩa tồn tại và giá trị đời sống. Tương lai nền văn minh có thể đổi thay, nhưng định nghĩa về việc thế nào là một con người vẫn luôn nằm trọn trong tay nhân loại.
Đức Khương
