Đi công viên, không ít người từng bắt gặp những dãy bậc thềm rất rộng, thấp và dài. Điều kỳ lạ là chúng không dẫn vào tòa nhà, cũng chẳng nối với một con đường rõ ràng.
Một chiếc cầu thang thông thường có nhiệm vụ đưa con người từ cao xuống thấp hoặc ngược lại, những bậc thềm rộng trong công viên có thể có một mục đích hoàn toàn khác:Tạo chỗ ngồi cho cộng đồng.
Trong kiến trúc cảnh quan, những cấu trúc này thường được gọi là seat steps hoặc terraced seating – các bậc ngồi dạng tầng. Bề mặt bậc được làm đủ rộng để mọi người có thể ngồi nghỉ, đọc sách, trò chuyện hoặc quan sát các hoạt động diễn ra xung quanh.
Tại Greenacre Park ở New York, Mỹ, thiết kế cảnh quan của Sasaki sử dụng các bậc rộng và những bức tường thấp để bổ sung chỗ ngồi cho khách đến công viên. Những vị trí này đặc biệt hữu ích khi công viên đông người.
Một cách xử lý địa hình rất thông minh
Một nguyên nhân quan trọng khác nằm ở chính địa hình.
Không phải công viên nào cũng được xây trên một mặt đất phẳng. Nhiều khu đất có độ dốc tự nhiên hoặc chênh lệch cao độ giữa đường phố, quảng trường, bãi cỏ và các khu vực khác.
Thay vì san phẳng toàn bộ khu đất, kiến trúc sư cảnh quan có thể chia độ dốc thành nhiều tầng. Những tầng này được tạo thành các bậc thềm, vừa giữ lại đặc điểm địa hình, vừa tạo thêm không gian sử dụng.
Grand Park ở Los Angeles, Mỹ là một ví dụ điển hình. Khu công viên có chênh lệch cao độ đáng kể. Thiết kế đã tận dụng địa hình để tạo các bậc rộng và sân thềm liên tiếp. Những khu vực này không đơn thuần phục vụ việc đi lại mà còn trở thành nơi ngồi nghỉ, ăn uống, gặp gỡ và tổ chức các hoạt động cộng đồng.
Vì thế, một dãy bậc "không dẫn vào đâu" đôi khi thực chất đang giải quyết một bài toán địa hình.
Khi bậc thềm biến thành khán đài ngoài trời
Nếu những bậc thềm hướng về một bãi cỏ, sân khấu, hồ nước hoặc quảng trường, chúng còn có thể trở thành một dạng khán đài ngoài trời.
Thay vì phải xây một khán đài riêng, địa hình được thiết kế thành các tầng thấp để mọi người có thể ngồi và cùng hướng về một khu vực trung tâm.
Cách làm này đặc biệt hữu ích với công viên có các hoạt động cộng đồng. Một khoảng sân có thể trở thành nơi biểu diễn, chiếu phim, tổ chức sự kiện hoặc lớp học ngoài trời; còn các bậc thềm xung quanh trở thành chỗ ngồi tự nhiên.
Không phải bậc thềm nào cũng để ngồi
Một công viên rộng nếu chỉ có bãi cỏ và đường đi đôi khi sẽ tạo cảm giác trống trải. Các bậc thềm giúp kiến trúc sư tạo ra những lớp không gian khác nhau mà không cần dựng tường hay hàng rào.
Chẳng hạn, một hệ thống có thể được bố trí theo thứ tự: đường đi – bậc ngồi – bãi cỏ – hồ nước. Mỗi cao độ tạo ra một không gian có chức năng riêng nhưng vẫn liên kết với nhau.
Các bậc còn có thể kết hợp với bồn cây, tường chắn đất, lối đi và khu vực ngắm cảnh. Vì vậy, một cấu trúc tưởng như chỉ là vài hàng bê tông thực chất có thể cùng lúc đảm nhiệm nhiều nhiệm vụ.
Tuy nhiên, không nên hiểu rằng mọi bậc thềm rộng trong công viên đều là ghế ngồi.
Một số có thể chủ yếu phục vụ việc xử lý cao độ hoặc thoát nước; một số khác có chức năng tạo ranh giới không gian, dẫn hướng người đi bộ hoặc làm phần chuyển tiếp giữa những khu vực có cao độ khác nhau.
Điểm quan trọng là trong thiết kế cảnh quan, một cấu trúc không nhất thiết chỉ có một công dụng.
Một dãy bậc có thể đồng thời là lối đi, chỗ ngồi, khán đài, điểm ngắm cảnh và giải pháp xử lý địa hình.
Vì vậy, lần tới khi bắt gặp những bậc thềm rộng trong công viên mà không thấy chúng dẫn đến một cánh cửa hay con đường nào, đừng vội nghĩ đó là phần thiết kế thừa.
Minh Khang
