Trong nhiều năm, MacBook Pro luôn được xem là một trong những chiếc laptop mạnh nhất thế giới. Từ màn hình Liquid Retina XDR, thời lượng pin kéo dài cả ngày, hệ thống loa hàng đầu, cho đến các dòng chip Apple Silicon liên tục phá kỷ lục về hiệu năng trên mỗi watt, gần như mọi bài đánh giá đều dành cho sản phẩm này những lời khen ngợi.
Điều đáng chú ý là Microsoft cũng đã tối ưu bộ Microsoft 365 để chạy trực tiếp trên Apple Silicon từ phiên bản 16.55 trở đi, giúp Word, Excel, PowerPoint và Outlook khai thác đầy đủ sức mạnh của chip M-series thay vì phải thông qua lớp giả lập Rosetta.
Thế nhưng, nếu bước vào phòng kế toán của không ít doanh nghiệp, người ta sẽ bắt gặp một thực tế khá thú vị. Dù nhiều nhân viên sử dụng iPhone, iPad hay AirPods, chiếc máy tính phục vụ công việc hằng ngày vẫn thường là ThinkPad, Dell Latitude, HP EliteBook hoặc các mẫu laptop Windows khác. Thậm chí, không ít người từng chuyển sang MacBook Pro rồi cuối cùng vẫn phải quay lại Windows.
Nghe có vẻ nghịch lý. Một chiếc laptop được đánh giá thuộc hàng tốt nhất thế giới lại không phải lựa chọn tối ưu cho một nghề nghiệp rất phổ biến.
Vấn đề không nằm ở việc MacBook Pro yếu. Ngược lại, chính vì nó quá mạnh ở những lĩnh vực khác nên lại chưa giải quyết đúng bài toán của người làm kế toán.
MacBook Pro không sai, nhưng chưa hợp với nghề kế toán
Điều đầu tiên cần nhìn nhận là công việc của một kế toán gần như không liên quan đến những tác vụ mà Apple dùng để quảng bá MacBook Pro. Trong các sự kiện ra mắt sản phẩm, Apple thường nhấn mạnh khả năng dựng phim 8K, xử lý ảnh RAW hàng loạt, biên dịch hàng triệu dòng mã nguồn, phát triển ứng dụng hay huấn luyện các mô hình AI ngay trên thiết bị.
Những minh họa này hoàn toàn hợp lý bởi chip M-series được thiết kế để phát huy tối đa hiệu năng CPU đa nhân, GPU tích hợp và Neural Engine trong các khối lượng công việc sáng tạo hoặc tính toán chuyên sâu.
Trong khi đó, một ngày làm việc điển hình của kế toán lại diễn ra theo cách hoàn toàn khác. Họ mở Outlook để xử lý email, sử dụng Teams hoặc Zoom để trao đổi với đồng nghiệp, làm việc với những bảng Excel chứa hàng trăm nghìn dòng dữ liệu, đối chiếu chứng từ PDF, truy cập phần mềm ERP, lập báo cáo tài chính, kê khai thuế và xử lý hóa đơn điện tử.
Đến thời điểm cuối tháng hoặc cuối quý, khối lượng công việc càng tăng lên với hàng loạt file Excel lớn, các bảng PivotTable, Power Query, VBA cùng nhiều phần mềm nghiệp vụ chạy song song.
Đó là một hệ sinh thái làm việc được xây dựng quanh năng suất văn phòng và các phần mềm tài chính, chứ không phải khả năng dựng video hay xử lý đồ họa.
Nói cách khác, người làm kế toán không cần chiếc laptop mạnh nhất. Họ cần chiếc laptop phù hợp nhất.
Đây cũng là lý do nhiều người cho rằng đối với kế toán, Excel mới thực sự là "bộ xử lý trung tâm" của công việc.
Nếu với lập trình viên, IDE là công cụ quan trọng nhất, còn với nhà sáng tạo nội dung là Premiere Pro hay Final Cut Pro, thì đối với kế toán, gần như mọi dữ liệu đều quy tụ về Excel. Tốc độ thao tác, khả năng tương thích với các macro, VBA, Power Query, Power Pivot và hàng loạt tiện ích mở rộng mới là yếu tố quyết định hiệu suất làm việc mỗi ngày.
Microsoft đã đầu tư rất nhiều để cải thiện Excel trên macOS trong những năm gần đây. Khoảng cách giữa hai nền tảng đã thu hẹp đáng kể. Tuy nhiên, trên thực tế, phiên bản Excel dành cho Mac vẫn tồn tại khác biệt ở một số tính năng nâng cao, khả năng tương thích với VBA phức tạp, các thành phần COM/ActiveX và nhiều hệ sinh thái add-in vốn được xây dựng xoay quanh Windows. Chính Microsoft cũng thường xuyên công bố danh sách những vấn đề đã biết và các giới hạn còn tồn tại của Excel for Mac trong tài liệu hỗ trợ dành cho người dùng.
Dù Microsoft đã mang Power Query lên Excel for Mac, hãng vẫn xác nhận một số khác biệt giữa hai nền tảng. Đáng chú ý, Power Pivot (công cụ được sử dụng rộng rãi trong các mô hình dữ liệu và báo cáo tài chính phức tạp) hiện vẫn chưa được hỗ trợ trên Excel dành cho macOS. Microsoft cũng cho biết nhiều quy trình VBA và các thành phần COM/ActiveX chỉ hoạt động đầy đủ trên Windows, trong khi Office for Mac chịu các giới hạn của cơ chế sandbox trên macOS.
Điều đó đồng nghĩa với việc, dù sở hữu bộ xử lý mạnh hơn, MacBook Pro chưa chắc đã giúp người làm kế toán hoàn thành công việc nhanh hơn nếu chính phần mềm họ sử dụng chưa đạt mức tương thích tối đa với quy trình doanh nghiệp.
Một nghịch lý khác cũng thường xuyên xuất hiện trong môi trường doanh nghiệp là nhiều người mua MacBook Pro nhưng cuối cùng lại dành phần lớn thời gian để... chạy Windows.
Có người cài Windows thông qua Parallels Desktop nhằm sử dụng phần mềm kế toán. Có người đăng nhập Remote Desktop để truy cập chiếc máy Windows đặt tại văn phòng. Cũng có người phải chuyển sang một máy tính khác mỗi khi cần kê khai thuế hoặc sử dụng các ứng dụng chỉ hỗ trợ Windows.
Những tranh luận tương tự cũng xuất hiện trong cộng đồng tài chính quốc tế. Trên diễn đàn Reddit dành cho Excel, nhiều chuyên gia FP&A, Financial Controller và người làm phân tích dữ liệu cho biết họ vẫn phải chạy Windows thông qua Parallels trên MacBook để sử dụng đầy đủ Excel, Power BI và các mô hình VBA phức tạp. Không ít người nhận xét hiệu năng của MacBook rất tốt, nhưng giới hạn của Excel trên macOS khiến họ vẫn phụ thuộc vào phiên bản Windows trong công việc hằng ngày.
Nhìn theo góc độ trải nghiệm, đây là một tình huống khá đặc biệt. Người dùng bỏ ra hàng chục triệu đồng để sở hữu một trong những chiếc laptop mạnh nhất thị trường, nhưng vẫn phải phụ thuộc vào hệ điều hành khác để hoàn thành những tác vụ quan trọng nhất trong công việc.
Điều này không phản ánh sự thất bại của Apple. Nó phản ánh thực tế rằng phần lớn hệ sinh thái doanh nghiệp, đặc biệt trong lĩnh vực kế toán và tài chính tại Việt Nam, vẫn được xây dựng trên nền tảng Windows từ nhiều năm trước. Các phần mềm kế toán, ứng dụng kê khai thuế, chữ ký số, hóa đơn điện tử, cùng nhiều giải pháp ERP nội địa đều ưu tiên nền tảng này, khiến Windows tiếp tục giữ vai trò trung tâm trong nhiều quy trình nghiệp vụ.
Không dùng hết hiệu năng
Ở góc độ đầu tư, đây cũng là câu chuyện đáng suy nghĩ.
MacBook Pro được sinh ra để xử lý những khối lượng công việc rất nặng như dựng phim, thiết kế 3D, phát triển phần mềm hay các tác vụ AI. Trong khi đó, phần lớn thời gian làm việc của kế toán xoay quanh Excel, email, trình duyệt, PDF và phần mềm nghiệp vụ. CPU hiếm khi bị đẩy lên mức tải tối đa. GPU gần như không có cơ hội phát huy. Neural Engine cũng chỉ được sử dụng trong một số tính năng AI rất cụ thể.
Điều đó đồng nghĩa với việc người dùng đang trả tiền cho một lượng hiệu năng mà công việc hằng ngày gần như không khai thác hết.
Đây là điểm khác biệt giữa việc mua một sản phẩm tốt và mua một sản phẩm phù hợp. Một chiếc MacBook Pro có thể đạt điểm benchmark cao hơn đáng kể so với nhiều mẫu laptop doanh nghiệp chạy Windows, nhưng nếu phần lớn sức mạnh đó không được sử dụng, thì giá trị đầu tư thực tế lại không tương xứng với chi phí bỏ ra.
Điều đáng nói là câu chuyện này không chỉ xảy ra với Apple.
Trong thế giới công nghệ, người dùng thường bị thu hút bởi các thông số như số nhân CPU, hiệu năng GPU, băng thông bộ nhớ hay tốc độ xử lý AI. Tuy nhiên, những con số đó chỉ thực sự có ý nghĩa khi phù hợp với công việc thực tế.
Một nhà làm phim sẽ cảm nhận rõ sự khác biệt khi xuất video nhanh hơn hàng chục phút. Một lập trình viên sẽ tiết kiệm được thời gian biên dịch dự án. Một nhiếp ảnh gia sẽ xử lý hàng nghìn ảnh RAW hiệu quả hơn.
Ngược lại, với kế toán, giá trị của một chiếc laptop lại được quyết định bởi khả năng mở file Excel lớn ổn định, chạy phần mềm nghiệp vụ mượt mà, tương thích với chữ ký số, hóa đơn điện tử và toàn bộ quy trình doanh nghiệp mà họ phải sử dụng mỗi ngày.
Đó là lý do MacBook Pro vẫn là một trong những chiếc laptop xuất sắc nhất trên thị trường, nhưng không phải lúc nào cũng là lựa chọn đúng cho người làm kế toán.
Điều đáng nói là khoảng cách giữa hai nền tảng đã thu hẹp đáng kể so với vài năm trước. Microsoft hiện đã hỗ trợ Power Query gốc trên Apple Silicon và liên tục cập nhật Excel cho macOS. Tuy nhiên, với những doanh nghiệp phụ thuộc nhiều vào Power Pivot, VBA phức tạp, COM Add-ins hay các phần mềm tài chính chỉ hỗ trợ Windows, việc chuyển hoàn toàn sang Mac vẫn đòi hỏi đánh đổi nhất định.
Suy cho cùng, bài toán ở đây chưa bao giờ là Apple làm chưa tốt. Apple đã tạo ra một cỗ máy gần như lý tưởng cho các nhà sáng tạo nội dung, lập trình viên và những người cần hiệu năng tính toán cao. Vấn đề nằm ở chỗ nhu cầu của kế toán lại được quyết định nhiều hơn bởi hệ sinh thái phần mềm doanh nghiệp, nơi Windows vẫn đang giữ lợi thế đáng kể.
Đó cũng là lời nhắc đáng giá cho bất kỳ ai chuẩn bị mua laptop. Đừng chỉ nhìn vào việc chiếc máy mạnh đến đâu, mà hãy nhìn vào công việc mình phải làm mỗi ngày. Bởi trong môi trường làm việc chuyên nghiệp, giá trị của một thiết bị không được quyết định bởi điểm benchmark hay số nhân CPU, mà bởi khả năng giúp người dùng hoàn thành công việc nhanh hơn, ổn định hơn và ít phát sinh rắc rối hơn.
MacBook Pro rất mạnh. Thế nhưng với không ít kế toán, đó lại là sức mạnh dành cho một công việc khác.
Lâm Mộc
