Trong khi đó, thứ từng được gọi là “món nhà nghèo” - rau xanh - lại đang dần vắng bóng trên nhiều mâm cỗ Tết hiện đại. PGS.TS Nguyễn Trọng Hưng – Giám đốc Trung tâm Tư vấn, Phục hồi Dinh dưỡng và Kiểm soát Béo phì, Viện Dinh dưỡng Quốc gia cho biết, ngay trong bữa ăn thường ngày, mức tiêu thụ chất xơ của người Việt đã có xu hướng thấp hơn khuyến nghị. Đến dịp Tết, khi lượng rau xanh tiếp tục giảm, nguy cơ thiếu chất xơ càng rõ rệt.
Rau xanh cung cấp vitamin, khoáng chất và đặc biệt là chất xơ - yếu tố quan trọng giúp điều hòa nhu động ruột, hỗ trợ kiểm soát đường huyết và mỡ máu. Khi ăn ít rau, trong khi lại tăng các món giàu đạm và chất béo, nguy cơ rối loạn tiêu hóa như táo bón là biểu hiện dễ gặp nhất, đặc biệt ở trẻ nhỏ và người cao tuổi.
Theo PGS Hưng, không chỉ dừng ở táo bón, việc thiếu chất xơ còn có thể làm trầm trọng hơn các bệnh mạn tính như: đái tháo đường, rối loạn lipid máu hay tăng huyết áp. Chất xơ giúp làm chậm hấp thu đường, hỗ trợ giảm cholesterol xấu và góp phần ổn định hoạt động của hệ tiêu hóa.
“Ăn Tết để vui, để thưởng thức, nhưng phải đảm bảo sức khỏe. Không ít trường hợp phải nhập viện ngay trong những ngày Tết vì rối loạn tiêu hóa hoặc biến chứng từ việc ăn uống mất cân đối”, PGS Hưng cảnh báo.
“Lệch” về chất đạm - thói quen cần điều chỉnh
Theo PGS Hưng, mâm cơm ngày Tết hiện nay không phải là thiếu thực phẩm, mà là “thiên lệch” trong lựa chọn. Trước đây, khi điều kiện kinh tế còn khó khăn, bữa ăn của người Việt chủ yếu là cơm và rau, thịt cá chỉ xuất hiện vào những dịp đặc biệt. Nay đời sống khá hơn, nhiều gia đình có xu hướng coi mâm cỗ “sang” là phải nhiều thịt, nhiều đạm.
“Quan niệm đó không còn phù hợp. Bữa ăn đủ đầy không đồng nghĩa với bữa ăn nhiều thịt. Điều quan trọng là cân bằng giữa các nhóm thực phẩm: tinh bột, đạm, chất béo, rau xanh và trái cây”, PGS Hưng nói.
Hiện nay, nhiều vùng đang tiêu thụ quá mức nguồn đạm từ thịt thì lượng rau và thực phẩm giàu chất xơ lại bị bỏ quên. Sự mất cân đối này nếu kéo dài không chỉ gây tăng cân, béo phì mà còn làm gia tăng nguy cơ mắc các bệnh không lây nhiễm.
Tết là dịp gìn giữ phong tục, sum họp gia đình và thưởng thức những món ăn truyền thống. Tuy nhiên, theo PGS Hưng, hoàn toàn có thể dung hòa giữa nét văn hóa và nguyên tắc dinh dưỡng.
“Mâm cơm ngày Tết có thể vẫn phong phú, nhiều món hơn ngày thường, nhưng mỗi món nên giảm bớt khẩu phần. Như vậy vừa giữ được sự đầy đặn, vừa tránh ăn dư thừa”, PGS Hưng gợi ý.
Cách bổ sung rau xanh ngày Tết
Để ăn rau xanh trong ngày Tết, vị chuyên gia dinh dưỡng khuyên cần đa dạng hóa chế biến như: xào, trộn, cuốn, canh để đa dạng cách chế biến, thay vì chỉ luộc đơn điệu. Điều này giúp bữa ăn hấp dẫn hơn và dễ tăng lượng rau tiêu thụ trong ngày.
Một thói quen phổ biến khác trong dịp Tết là mua sắm, tích trữ thực phẩm với số lượng lớn. Theo PGS Hưng, trong bối cảnh hiện nay, khi siêu thị, cửa hàng tiện lợi mở cửa hầu hết các ngày, việc “dồn” mua đồ ăn không còn cần thiết.
Thực phẩm mua quá nhiều dễ dẫn đến dư thừa, bảo quản không đúng cách, chất lượng giảm sút, thậm chí phải bỏ đi. Ăn uống ngày Tết nên vừa đủ, hết có thể mua thêm, không nên vì tâm lý sợ thiếu mà tích lũy quá mức.
Tết không chỉ là dịp thưởng thức món ngon mà còn là khoảng thời gian để chăm sóc sức khỏe cho cả gia đình. Việc cân đối bữa ăn, tăng cường rau xanh, hạn chế các món quá nhiều dầu mỡ, đạm và đường sẽ giúp mỗi người tận hưởng trọn vẹn ngày xuân mà không phải đối mặt với những rắc rối sức khỏe ngay trong hoặc sau kỳ nghỉ.
“Chúng ta đã không còn ở thời thiếu thốn như trước. Khi điều kiện sống thay đổi, thói quen ăn uống cũng cần thay đổi theo hướng khoa học hơn. Ăn Tết là để vui và khỏe, chứ không phải để rồi lại đưa người thân vào bệnh viện vì những hệ lụy từ bữa ăn mất cân đối”, PGS Hưng nhấn mạnh.
Ngọc Minh
