Trong chương trình "Gala Việc tử tế: Mãi là người Việt Nam" do Đài Truyền hình Việt Nam thực hiện dịp Tết Nguyên đán, câu chuyện về những kỹ sư nông nghiệp Việt Nam mang giống lúa sang Cuba đã để lại nhiều xúc động. Đó không chỉ là hành trình chuyển giao kỹ thuật, mà còn là hành trình vun đắp niềm tin và tình hữu nghị giữa hai dân tộc.
Vượt đại dương gieo hy vọng
Kỹ sư Trần Trọng Đại (Viện Cây lương thực và cây thực phẩm, Viện Khoa học Nông nghiệp Việt Nam) và kỹ sư Phạm Ngọc Tú (Viện Lúa Đồng bằng sông Cửu Long) là những người trực tiếp tham gia dự án hỗ trợ Cuba phát triển sản xuất lúa gạo.
Kỹ sư Trần Trọng Đại cho biết anh sang Cuba từ năm 2012, tổng thời gian làm việc tại đây khoảng 6 năm, còn lại là những đợt đi – về giữa hai nước. Trong khi đó, kỹ sư Phạm Ngọc Tú bắt đầu công tác tại Cuba từ tháng 2/2022, rồi tiếp tục gắn bó theo các đợt phân công của nhóm chuyên gia.
Khi đặt chân xuống sân bay Cuba, điều khiến các kỹ sư bất ngờ là điều kiện cơ sở hạ tầng còn nhiều thiếu thốn. Nhà cửa cũ kỹ, đường sá xuống cấp, điện có khi chỉ được cấp vài giờ mỗi ngày, nước sinh hoạt cũng gián đoạn. "Cảnh Cuba lúc đó thực sự rất khó khăn", một kỹ sư chia sẻ.
Trong bối cảnh ấy, dân Cuba cùng các chuyên gia nông nghiệp Việt Nam đứng trước một bài toán đầy thử thách: làm sao nâng cao năng suất lúa trên những vùng đất còn hạn chế về kỹ thuật và điều kiện canh tác?
Khó khăn đầu tiên không chỉ đến từ đất đai hay thời tiết, mà còn từ sự hoài nghi ban đầu của nông dân bản địa. Người Cuba quen gieo lúa trên nền đất khô, theo tập quán lâu đời. Năng suất bình quân chỉ khoảng 2–3 tấn/ha.
"Khi mình sang, họ chưa tin ngay đâu. Họ làm theo thói quen của họ. Mình phải trực tiếp xắn tay làm cùng, chứng minh bằng hiệu quả thực tế", kỹ sư Đại nhớ lại.
Giống lúa CT16 vượt đại dương từ Việt Nam được lựa chọn làm giống chủ lực. Đây là giống lai tạo từ tổ hợp dòng mẹ Nhị 32A và dòng bố R16, sau đó được chuyển giao cho Công ty TNHH Cường Tân (Nam Định) từ năm 2014 để nhân rộng sản xuất.
Trên đất Cuba, CT16 bắt đầu những mầm xanh đầu tiên trong sự hồi hộp xen lẫn nghi ngại. Các kỹ sư Việt Nam không chỉ chuyển giao hạt giống, mà còn chuyển giao quy trình canh tác, từ làm đất, ngâm ủ, chăm sóc đến thu hoạch.
Vụ đầu tiên, năng suất đã tăng lên 6–7 tấn/ha, gấp hơn hai lần so với trước khiến người dân nơi đây "không tin nổi". Những con số biết nói đã thay đổi cách nhìn của người nông dân Cuba.
Mùa vàng trên đất bạn
Ngày gặt đầu tiên, những bó lúa trĩu hạt được ôm vào lòng trong niềm xúc động. Đó không chỉ là thành quả của kỹ thuật, mà còn là thành quả của sự kiên trì.
Ít ai biết trước khi có "mùa vàng" ấy, các chuyên gia Việt Nam đã trải qua nhiều thiếu thốn. Sống xa gia đình, điều kiện sinh hoạt hạn chế, có người từng mắc sốt xuất huyết. Những buổi họp bàn trong ánh đèn leo lét, những ngày làm việc giữa cái nắng gay gắt vùng Caribe trở thành ký ức khó quên.
Tháng 9/2024, trong chuyến thăm cấp Nhà nước của Tổng Bí thư Tô Lâm tới Cuba, hai nước đã ký kết thỏa thuận hợp tác về sản xuất lúa gạo. Theo đó, Chính phủ Việt Nam tiếp tục cử đoàn chuyên gia sang hỗ trợ, đồng thời tài trợ nhiều giống lúa, trong đó CT16 được xác định là giống chủ lực.
Từ những cánh đồng còn nhiều hoài nghi, CT16 nay đã dần khẳng định vị thế trên đất bạn. Hạt lúa Việt Nam không chỉ mang giá trị kinh tế, mà còn chuyên chở tình cảm giữa hai dân tộc từng chia sẻ những năm tháng khó khăn.
Ngọc Minh
