Bộ trưởng Quốc phòng Hà Lan Gijs Tuinman mới đây tuyên bố rằng các quốc gia vận hành tiêm kích thế hệ thứ năm F-35 có một lựa chọn là "phá mã" hệ thống, cho phép máy bay chấp nhận các phần mềm từ bên thứ ba, bất chấp những hạn chế nghiêm ngặt do nhà sản xuất Lockheed Martin áp đặt.
"Nếu sau tất cả, bạn vẫn muốn nâng cấp, tôi sẽ nói một điều mà lẽ ra tôi không bao giờ nên nói, nhưng tôi vẫn sẽ nói: bạn có thể 'jailbreak' (bẻ khóa) một chiếc F-35 giống hệt như cách làm với một chiếc iPhone," ông Tuinman nhận định. Tuy nhiên, vị Bộ trưởng không cung cấp thêm chi tiết về quy trình này sẽ bao gồm những gì, hay liệu đây có phải là một phương án đã được các nhà vận hành tại châu Âu xem xét nghiêm túc hay chưa.
Tuyên bố của ông được đưa ra trong bối cảnh rạn nứt chính trị giữa châu Âu và Hoa Kỳ, cùng nhiều dấu hiệu về kế hoạch sáp nhập lãnh thổ Greenland của Đan Mạch, làm dấy lên lo ngại rằng Mỹ có thể áp đặt các hạn chế mới lên cách thức vận hành máy bay của các khách hàng và đối tác chương trình tại châu Âu.
Thách thức về quyền tự chủ vận hành
Phát ngôn của ông Tuinman đã đặt ra những câu hỏi lớn về tính khả thi của việc các bên vận hành F-35 giành lấy quyền tự chủ cao hơn đối với phi đội của mình — một động thái có thể tạo ra tác động thay đổi cục diện chương trình này.
Hiện tại, Hoa Kỳ áp đặt các quy định đặc biệt khắt khe về cách thức vận hành các máy bay chiến đấu của mình, bao gồm việc chúng được triển khai từ cơ sở quân sự nào và trang bị loại vũ khí gì. Dù vậy, các hạn chế này được cho là có phần lỏng lẻo hơn đối với các thành viên cốt lõi của NATO.
Một số báo cáo chưa xác thực chỉ ra rằng Israel và Singapore đã cùng nhau đạt được một mức độ "bẻ khóa" nhất định đối với phi đội F-16, cho phép họ vận hành tự chủ hơn và tùy chỉnh sâu hơn. Đây có thể coi là một tiền lệ để các khách hàng của F-35 thực hiện điều tương tự. Tuy nhiên, độ phức tạp chưa từng có trong phần mềm của dòng tiêm kích thế hệ thứ năm này khiến khả năng đó trở nên rất mong manh.
Ma trận phần mềm khổng lồ
Đánh giá về độ phức tạp của hệ thống phần mềm trên F-35, chuyên gia Abraham Abrams đã nhấn mạnh trong cuốn sách gần đây của mình có tiêu đề "F-35 Joint Strike Fighter: A Great and Terrible Program":
"Tỷ trọng chức năng của F-35 được cung cấp bởi phần mềm ở mức cao chưa từng thấy. Nếu con số này dưới 10% đối với mẫu F-4A ra đời năm 1960, 35% cho F-15A/B năm 1975, 65% cho máy bay ném bom B-2 năm 1997 và 80% cho F-22 năm 2005, thì nó đã đạt đến một con số ẩn số cao hơn đáng kể trên dòng máy bay mới này. Theo đó, phần mềm đã tăng trưởng từ 1.000 dòng mã trên F-4A lên 1,7 triệu dòng trên F-22 và chạm mốc 5,7 triệu dòng trên F-35."
Xét đến việc phát triển phần mềm cho F-35 là nguyên nhân hàng đầu gây ra sự chậm trễ của toàn bộ chương trình, tính khả thi của việc các quốc gia vận hành khác — với lĩnh vực quốc phòng nhỏ hơn nhiều — có thể tự phát triển phần mềm thay thế từ bên ngoài dường như là rất hạn chế.
Rào cản chính trị và kỹ thuật
Cho đến nay, chưa có quốc gia nước ngoài nào vận hành F-35 giành được khả năng sửa đổi mã nguồn của máy bay. Chỉ duy nhất Không quân Israel có khả năng "cắm" (plug-in) các phần mềm nội địa lên trên hệ thống phần mềm hiện có của máy bay mà không thực hiện bất kỳ sửa đổi trực tiếp nào vào mã nguồn gốc. Các nỗ lực của Israel nhằm đàm phán để tiếp cận sâu hơn vào mã nguồn máy bay để thực hiện các thay đổi đều liên tục bị Hoa Kỳ khước từ.
Việc phát triển một hệ thống thay thế cho mã nguồn hiện tại của F-35 không chỉ bị xem là cực kỳ khó xảy ra — đặc biệt là đối với các quốc gia châu Âu do những hạn chế trong ngành công nghiệp quốc phòng — mà hành động này còn vi phạm các điều khoản sử dụng của F-35. Điều này có thể dẫn đến việc Hoa Kỳ cắt đứt nguồn cung phụ tùng thay thế và các dịch vụ hỗ trợ kỹ thuật.
Mặc dù các quốc gia châu Âu luôn tìm kiếm quyền tự chủ lớn hơn và giảm bớt sự phụ thuộc vào thiết bị quân sự của Mỹ, nhưng F-35 vẫn liên tục chứng minh lợi thế hiệu suất áp đảo so với các dòng máy bay chiến đấu có nguồn gốc từ châu Âu. Do đó, những bất lợi khi phụ thuộc vào Mỹ có lẽ vẫn sẽ tiếp tục được bù đắp bởi những lợi thế tác chiến to lớn mà dòng tiêm kích tàng hình này mang lại.
Quốc Vinh (Theo Military Watch)
