Bức ảnh Mặt Trăng không hề có thật
Tháng 4/2019, blogger công nghệ Trung Quốc Wang Yue đăng trên Zhihu loạt thử nghiệm với chế độ chụp Mặt Trăng của Huawei P30 Pro. Người này cho rằng máy không chỉ làm nét ảnh mà còn chèn hình ảnh Mặt Trăng có sẵn vào bức ảnh người dùng chụp. Huawei bác bỏ kết luận này và cho biết chế độ Mặt Trăng chỉ dùng AI để nhận diện và làm rõ chi tiết, không thay thế hình ảnh.
4 năm sau, câu chuyện lặp lại với Samsung. Tháng 3/2023, người dùng Reddit có tên ibreakphotos dùng Galaxy S23 Ultra chụp một ảnh Mặt Trăng đã bị làm mờ có chủ đích trên màn hình máy tính, và ảnh trả về vẫn hiện rõ miệng núi lửa. Samsung giải thích rằng khi zoom từ 25x trở lên, tính năng Scene Optimizer dùng học sâu để tăng cường chi tiết.
Cả hai hãng đều phủ nhận việc dán ảnh có sẵn lên ảnh chụp. Nhưng hai vụ việc cách nhau 4 năm để lại cho cả ngành cùng một câu hỏi: khi cảm biến không thu đủ dữ liệu, phần còn thiếu trong bức ảnh đến từ đâu?
AI vá ảnh ở chỗ nào
Một bức ảnh điện thoại đi qua hai tầng xử lý khác nhau về bản chất. Tầng thứ nhất ghép khung hình, khử nhiễu và cân sáng tối trên những photon cảm biến đã thật sự thu được. Tầng thứ hai là các mô hình học sâu tái tạo chi tiết, nơi máy bắt đầu đoán dựa trên những gì nó đã học từ kho ảnh huấn luyện.
Tầng đoán làm việc nhiều nhất ở hai đầu dải tiêu cự. Ống kính góc rộng thường đi với cảm biến nhỏ hơn camera chính, còn khi zoom vượt tiêu cự quang học thì máy phải cắt khung hình. Mỗi lần zoom gấp đôi, số điểm ảnh thật chỉ còn một phần tư, và phần thiếu do thuật toán phóng lớn lấp vào. Đó là lý do tóc trong ảnh zoom hay giống nét cọ vẽ, còn da trông như phủ một lớp sáp.
Lấy đôi mắt làm thước đo
Nếu "đẹp" là tiêu chí có thể tranh cãi mãi, thì "giống điều mắt nhìn thấy" là thước đo ai cũng tự kiểm tra được. OPPO chia thước đo này thành ba lớp gồm chi tiết, ánh sáng và màu sắc, tương ứng với cách mắt nhận ra kết cấu da, thấy cùng lúc vùng sáng lẫn vùng tối và giữ màu ổn định khi nguồn sáng đổi.
Mắt người cũng không nhìn thế giới một cách thô sơ, vì bộ não liên tục bù trừ sáng tối và cân lại màu. Khác biệt nằm ở chỗ bộ não xử lý trên những gì võng mạc thật sự nhận được, còn một mô hình tái tạo chi tiết có thể thêm vào điều không hề có trước ống kính.
Find X10 Pro Max xử lý vấn đề bằng phần cứng
OPPO ra mắt dòng Find X10 tại Trung Quốc ngày 22/9/2026, trong đó Find X10 Pro Max dùng cảm biến 200MP cho cả ba ống kính 13mm, 24mm và 70mm. Theo các trang công nghệ quốc tế, đây là điện thoại đầu tiên có cấu hình này tính đến thời điểm ra mắt.
Điểm đáng chú ý nằm ở vị trí của cảm biến 200MP thứ ba. OPPO đưa nó vào ống kính góc rộng, đúng nơi các máy khác thường phải nhờ AI bù dữ liệu.
Cơ chế phía sau là phép cắt khung ngay trong cảm biến. Khi chuyển từ 1x sang 2x, máy lấy phần giữa của cảm biến chính và vẫn còn khoảng 50MP điểm ảnh thật. Mức 6x cắt từ ống kính 70mm cũng giữ được khoảng 50MP, nên ở mọi bước zoom từ 0,5x đến 6x, thuật toán luôn có đủ dữ liệu thật để làm việc.
Ánh sáng được ghi trong một khung hình
Điện thoại thường xử lý cảnh ngược sáng bằng cách chụp nhiều khung với mức phơi sáng khác nhau rồi ghép lại. Khi chủ thể chuyển động, các khung lệch nhau và thuật toán lại phải đoán để khớp chúng. Camera chính của Find X10 Pro Max được OPPO công bố đạt dải tương phản động 17EV ngay trong một khung hình, nên vùng sáng và vùng tối được ghi cùng một thời điểm.
Ống kính thứ tư chỉ để đo màu ánh sáng
Thành phần ít được chú ý nhất trên Find X10 Pro Max lại quyết định màu sắc của mọi bức ảnh. Bên cạnh cụm ba camera 200MP, OPPO đặt một ống kính riêng mà hãng gọi là ống kính khôi phục màu Danxia thế hệ thứ hai, và nhiệm vụ của nó là đo ánh sáng chứ không phải tạo ra bức ảnh.
Cảm biến ảnh thông thường chỉ ghi ánh sáng qua ba kênh màu đỏ, xanh lục và xanh lam. Với ba kênh đó, máy khó phân biệt một chiếc áo trắng dưới đèn vàng với một chiếc áo vàng dưới ánh sáng trắng, nên thuật toán phải đoán màu nguồn sáng từ nội dung khung hình. Khi đoán sai, da người ngả vàng hoặc ngả xanh, và đó cũng là chỗ AI thường phải can thiệp để chữa.
Theo thông số OPPO công bố tại Trung Quốc, ống kính khôi phục màu chia ánh sáng thành 24 kênh phổ, nhờ đó máy đo được thành phần thật của nguồn sáng thay vì suy ra nó. Hệ màu tự nhiên Hasselblad sau đó dùng số đo này để dựng cân bằng trắng và tông da, và hãng cho biết việc khôi phục màu diễn ra theo từng khung hình kể cả khi quay video. Cơ chế này gần với cách mắt người giữ màu ổn định khi nguồn sáng đổi, điều mà một camera chỉ có ba kênh màu khó làm được nếu không đoán.
Thật trước, đẹp sau
Find X10 Pro Max vẫn có các bảng màu phim và công cụ chỉnh ảnh bằng AI cho người muốn bức ảnh mang dấu ấn riêng. Khác biệt nằm ở thứ tự: ảnh gốc giữ dữ liệu thật, còn làm đẹp là lựa chọn người dùng tự bật lên sau đó, thay vì bị máy áp sẵn từ đầu. Một bức ảnh gốc đủ dữ liệu cũng cho người dùng nhiều khoảng trống hơn để chỉnh sửa mà không làm vỡ chi tiết.
Khoảng trống dành cho thuật toán
Hai vụ ảnh Mặt Trăng năm 2019 và 2023 cho thấy ranh giới giữa làm rõ một bức ảnh và thêm vào đó những chi tiết không tồn tại mỏng đến mức nào. Find X10 Pro Max trả lời câu hỏi ấy bằng phần cứng, khi đặt cảm biến 200MP vào đúng ống kính mà cả ngành vẫn để AI vá dữ liệu, rồi thêm một ống kính chỉ để đo màu ánh sáng. Nếu cách làm này được người dùng đón nhận, cuộc đua camera điện thoại những năm tới có thể chuyển trọng tâm từ việc máy nào làm ảnh đẹp hơn sang việc máy nào để lại ít khoảng trống hơn cho thuật toán phải đoán. AI có thể làm bức ảnh đẹp hơn, nhưng chỉ cảm biến mới làm bức ảnh thật hơn.
PV
