Phiên tòa liên bang tại Oakland, bang California mở màn hôm 18/8, nơi các luật sư đại diện bốn bang California, Colorado, Kentucky và New Jersey trình bày lập luận mở đầu chống lại Meta. Đây là một phần của vụ kiện tập trung đa khu vực (MDL), hợp nhất tại Tòa án Liên bang Khu vực Bắc California, do liên minh 29 bang khởi kiện từ năm 2023. 25 bang còn lại trong liên minh sẽ ra tòa ở các phiên riêng sau này.
Phiên tòa có cấu trúc khác thường: một bồi thẩm đoàn 8 người sẽ đưa ra phán quyết mang tính tư vấn, nhưng Thẩm phán Liên bang Yvonne Gonzalez Rogers mới là người quyết định trách nhiệm pháp lý cuối cùng của Meta.
Bên ngoài tòa án liên bang tại Oakland, California, nơi diễn ra phiên xử - Ảnh: NPR
Cáo buộc và bằng chứng mở đầu
Các bang cáo buộc Meta vi phạm luật bảo vệ người tiêu dùng khi cố tình thiết kế thuật toán khuyến khích sử dụng cưỡng chế, cùng các tính năng như cuộn vô tận, bộ lọc ảnh, nút "like". Đơn kiện còn cáo buộc công ty vi phạm Đạo luật Bảo vệ Quyền riêng tư Trẻ em Trực tuyến (COPPA) khi thu thập dữ liệu trẻ em trái phép.
Luật sư O'Neill, đại diện các bang, mở đầu phần trình bày bằng cách trích dẫn một nghiên cứu nội bộ của chính Meta mang tên "The young ones are the best ones" (Những đứa trẻ là nhóm tốt nhất), ngụ ý công ty xem trẻ em là nhóm người dùng giá trị nhất cần giữ chân. Bà tuyên bố: "Meta nói họ ưu tiên an toàn hơn lợi nhuận, nhưng thực tế mà họ giấu đi là mỗi khi phải ra quyết định, lợi nhuận luôn thắng." Luật sư này cũng nhấn mạnh vụ kiện "không phải về một cá nhân hay một đứa trẻ cụ thể", mà là hành động thực thi pháp luật nhằm buộc Meta chịu trách nhiệm.
Một vài phụ huynh đứng bên ngoài tòa án ở Oakland, California để lên tiếng về việc Meta bị cáo buộc gây hại cho con cái họ - Ảnh: AP
Mức phạt tối đa 1.400 tỷ USD, gần bằng toàn bộ vốn hóa thị trường của Meta trên Nasdaq, là con số tính toán ban đầu do chính các luật sư bang đệ trình, sau đó bị Meta phản bác trong hồ sơ trước phiên xử. Tổng chưởng lý California Rob Bonta khẳng định các bang không yêu cầu một con số cụ thể, đồng thời cáo buộc ngược lại rằng chính Meta đang thổi phồng con số này để khiến vụ kiện trông vô lý trước công chúng. Khi được hỏi mức phạt hợp lý là bao nhiêu, ông Bonta chỉ nói: "Họ tạo ra doanh thu 200 tỷ USD năm ngoái, nên có lẽ mức đó sẽ phù hợp." Ngoài khoản phạt, các bang còn yêu cầu Meta áp dụng giới hạn độ tuổi và loại bỏ tính năng cuộn vô tận.
Người phát ngôn Meta phản bác rằng cáo buộc của các bang "không có cơ sở", cho rằng các Tổng chưởng lý "không đưa ra được bằng chứng ai ở bang họ bị lừa dối", đồng thời khẳng định công ty tự hào về hồ sơ bảo vệ trẻ vị thành niên.
Ba vụ kiện, ba tòa án khác nhau
Đây không phải lần đầu Meta ra tòa vì cáo buộc gây hại cho trẻ em trong năm 2026, nhưng là vụ có cấu trúc và quy mô khác hẳn hai vụ trước. Hồi tháng 3, một bồi thẩm đoàn tại Tòa Thượng thẩm hạt Los Angeles (cấp bang) đã tuyên Meta và Google phải bồi thường 6 triệu USD cho một phụ nữ 20 tuổi vì ảnh hưởng tâm lý từ việc sử dụng mạng xã hội từ nhỏ. Tại một vụ kiện riêng ở New Mexico, tòa cấp bang yêu cầu Meta trả 567 triệu USD và triển khai biện pháp an toàn mới, sau khi bồi thẩm đoàn kết luận công ty không bảo vệ được người dùng trẻ khỏi nạn bóc lột tình dục trẻ em.
Phiên tòa Oakland lần này khác cả ba điểm: diễn ra ở cấp liên bang thay vì cấp bang, có quy mô nguyên đơn lớn hơn hẳn (29 bang), và tập trung vào cáo buộc gây nghiện có hệ thống thay vì một trường hợp cá nhân cụ thể.
Rob Bonta cảnh báo trước phiên xử: "Nếu xu hướng hiện tại tiếp diễn, họ sẽ lại thua, lại phải trả nhiều tiền, và lại phải thực hiện những thay đổi phù hợp." Một số chuyên gia pháp lý so sánh thời điểm này với vụ kiện các hãng thuốc lá thập niên 1990, từng buộc ngành công nghiệp đó phải dàn xếp lớn và thay đổi cách quảng cáo sản phẩm.
Phiên tòa cũng nằm trong làn sóng kiện tụng rộng hơn nhắm vào toàn ngành mạng xã hội, gồm cả YouTube của Google, TikTok và Snap, hai công ty sau đã chọn dàn xếp ngoài tòa với số tiền không được tiết lộ. Phiên tòa dự kiến kéo dài nhiều tuần.
Thế Duyệt
