Lập kỷ lục mới
Sau khi có thông tin xác nhận một chiếc tiêm kích MiG-29 của Không quân Ukraine rơi tại vùng Poltava vào ngày 27/6 — thời điểm trùng hợp với vụ hai chiếc MiG-29 khác bị phá hủy ngay trên mặt đất do bị máy bay không người lái (UAV) tập kích — nhiều nguồn tin chỉ ra rằng một chiếc tiêm kích Su-35 thuộc Lực lượng Không quân Vũ trụ Nga chính là tác giả của cú bắn hạ này.
Báo cáo cho biết, chiếc Su-35 đã khai hỏa tên lửa không đối không tầm xa R-37M để bắn rơi chiếc tiêm kích đối phương từ khoảng cách xấp xỉ 190 km. Đây có thể xem là thành tích diệt mục tiêu bay trong một trận không chiến thực tế ở cự ly xa nhất từng được ghi nhận trên thế giới.
Dựa trên các dữ liệu định vị công khai, giới phân tích nguồn tin mở đánh giá rằng chiếc Su-35S này khi khai hỏa đang hoạt động sâu bên trong vùng không phận do Nga kiểm soát. Đây vốn là chiến thuật tiêu chuẩn được các phi công Nga áp dụng nhằm phòng tránh các hệ thống phòng không mặt đất của Ukraine.
Tên lửa không đối không R-37M ban đầu được phát triển để làm vũ khí không chiến chủ lực cho tiêm kích đánh chặn MiG-31BM — một dòng máy bay có trọng tải lớn hơn nhiều so với Su-35, sở hữu vận tốc cùng trần bay vượt trội và đảm nhận trọng trách bảo vệ vùng Bắc Cực của Nga.
Phải đến đầu những năm 2020, loại tên lửa này mới bắt đầu được tích hợp lên tiêm kích Su-35 và hiện đang được sử dụng với tần suất cao tại chiến trường Ukraine. R-37M có khả năng đạt vận tốc tối đa cận Mach 6.
Các tài liệu cho biết dòng tên lửa này có thể đạt tầm bắn cực đại lên tới 400 km nếu được phóng từ tiêm kích MiG-31BM, hoặc 350 km khi triển khai từ Su-30SM và Su-35S (do hai dòng máy bay sau thường khai hỏa ở dải vận tốc và độ cao thấp hơn).
Ở cự ly dưới 250 km, R-37M được kỳ vọng sẽ đạt tỷ lệ tiêu diệt rất cao đối với các mục tiêu có kích thước tương đương tiêm kích và có khả năng cơ động tốt; dù vậy, các đánh giá từ phương Tây lại cho rằng độ tin cậy trên thực tế của loại vũ khí này thấp hơn so với những tuyên bố trước đó.
Sự thật thế nào?
Mặc dù kịch bản Su-35 bắn hạ MiG-29 ở khoảng cách xa là hoàn toàn khả thi, song đây chưa chắc đã là cú bắn gục tiêm kích ở cự ly xa nhất lịch sử như truyền thông đang rầm rộ đưa tin.
Lùi lại thời điểm tháng 10/2022, sau khi xuất hiện thông tin một chiếc tiêm kích Su-27 cùng một chiếc cường kích Su-24 của Không quân Ukraine bị bắn rơi trong cuộc tập kích vào vùng Belgorod của Nga, các báo cáo trái chiều từ một số cơ quan thông tấn Nga và Ấn Độ lại khẳng định tiêm kích thế hệ năm Su-57 mới là bên thực hiện vụ tấn công.
Luồng thông tin này mâu thuẫn với các báo cáo trước đó cho rằng hệ thống phòng không tầm xa S-300V4, sử dụng đạn đạn tên lửa mặt đất đối không 40N6 hoặc 48N6DM, đã bắn hạ hai chiếc máy bay trên. Trong trận đánh đó, chiếc Su-27 bị bắn rơi ở khoảng cách lên tới 217 km. Nếu thông tin này được xác thực, đây mới chính là kỷ lục vô tiền khoáng hậu về cự ly bắn hạ máy bay chiến đấu, vượt qua cột mốc 190 km vừa ghi nhận trong vụ tiêm kích MiG-29 mới đây.
Thực tế, việc quân đội Nga sử dụng R-37M để săn lùng các chiến đấu cơ Ukraine ở khoảng cách cực xa đã được ghi nhận từ giữa năm 2022.
Vào tháng 1/2023, Bộ Quốc phòng Anh từng công bố một báo cáo nhấn mạnh vai trò của Su-57 và MiG-31BM trong các nhiệm vụ tầm xa khắc chế máy bay Ukraine.
Đến giữa tháng 2 cùng năm, tờ The Conversation của Anh cũng đưa tin: "Các biên đội MiG-31 và Su-57 của Nga, trang bị tên lửa siêu thanh tầm xa R-37M, đã tấn công thành công các máy bay Ukraine từ khoảng cách hơn 200 km khi đang bay an toàn trong vùng không phận Nga".
Một tháng sau đó, các nguồn tin chia sẻ với hãng thông tấn nhà nước Nga Sputnik khẳng định: "Tên lửa R-37M đã chứng minh hiệu suất tác chiến tối đa trong chiến dịch quân sự đặc biệt. Quá trình thực chiến ghi nhận xác suất đánh trúng mục tiêu của loại đạn này xấp xỉ bằng 1 — nghĩa là chỉ cần một quả tên lửa duy nhất là đủ để hạ gục một máy bay quân sự của Ukraine".
Dù năng lực không chiến ngoài tầm nhìn (BVR) bị đánh giá thấp hơn đáng kể so với hai người đàn anh Su-57 và MiG-31BM, các tiêm kích Su-35 của Nga vẫn là hung thần đứng sau nhiều vụ bắn rơi máy bay Ukraine ngay từ những ngày đầu nổ ra xung đột.
Tuy nhiên, rào cản lớn nhất của Su-35 là không được trang bị hệ thống radar có công suất mạnh mẽ như MiG-31. Điều này đồng nghĩa với việc nếu chỉ dựa vào các cảm biến tích hợp trên máy bay, Su-35 không thể khai thác tối đa tầm bắn của tên lửa R-37M.
Do đó, trong các trận đánh tầm xa, dữ liệu mục tiêu bắt buộc phải được cung cấp từ tiêm kích MiG-31, máy bay cảnh báo sớm và chỉ huy trên không A-50U AEW&C, hoặc từ các khí tài tiền phương như các hệ thống radar phòng không mặt đất.
Mặc dù vậy, tầm quét và bám bắt mục tiêu của radar trên Su-35 vẫn vượt trội hơn hẳn so với hầu hết các dòng tiêm kích hiện đại của phương Tây hiện nay (có thể ngoại trừ các biến thể F-15SA/QA/EX).
Dù hệ thống radar Irbis-E của Su-35 không còn là công nghệ dẫn đầu thời đại, nhưng kích thước và công suất phát cực lớn của nó đã bù đắp hoàn hảo cho nhược điểm này — với kích cỡ anten lớn gấp khoảng 3 lần so với radar AN/APG-81 trang bị trên tiêm kích tàng hình F-35 của Mỹ.
Quốc Vinh (Theo Military Watch)
