Thay đổi mang tính bước ngoặt
Cơ quan Phát triển Hàng không Ấn Độ (ADA) đã chính thức phát hành hồ sơ mời thầu (RFP) cho các liên danh tư nhân nhằm phát triển máy bay chiến đấu hạng trung tiên tiến (AMCA). Đây là dự án tiêm kích tàng hình thế hệ thứ 5 đầu tiên của quốc gia này, đánh dấu bước ngoặt khi lần đầu tiên khối tư nhân được tham gia vào lĩnh vực chế tạo chiến đấu cơ vốn do tập đoàn quốc doanh nắm giữ suốt 70 năm qua.
Gói thầu trị giá khoảng 15.000 crore rupee (tương đương 1,56 tỷ USD) đã được gửi tới ba liên danh ứng viên gồm: Larsen & Toubro - Bharat Electronics Limited, Tata Advanced Systems và Bharat Forge - BEML. Nhà thầu chiến thắng sẽ chịu trách nhiệm chế tạo 5 nguyên mẫu cùng một khung thử nghiệm kết cấu (STS).
Động thái này chính thức chấm dứt thế độc quyền của tập đoàn Hindustan Aeronautics Limited (HAL). Theo quy định, đơn vị thắng thầu phải thành lập một công ty mới dưới sự kiểm soát của công dân Ấn Độ trong vòng ba tháng, đảm bảo tính tự chủ tối đa về mặt công nghệ và quản lý.
Tiến độ dự kiến gây tranh cãi
Điểm đáng chú ý nhất trong hồ sơ mời thầu là khung thời gian thực hiện cực kỳ gấp gáp. ADA yêu cầu:
24 tháng: Hoàn thiện nguyên mẫu đầu tiên kể từ khi ký hợp đồng.
30 tháng: Thực hiện chuyến bay đầu tiên (dự kiến vào năm 2029).
84 tháng: Hoàn thành tổng cộng 1.800 chuyến bay thử nghiệm trước khi sản xuất hàng loạt.
Nguyên mẫu đầu tiên sẽ sử dụng động cơ GE F414 của Mỹ.
Nếu tiến độ này được đảm bảo, tiêm kích AMCA có thể bắt đầu sản xuất hàng loạt trong giai đoạn 2034 - 2035. Tuy nhiên, giới chuyên gia quân sự quốc tế cho rằng mục tiêu bay thử sau 30 tháng là "quá lạc quan" đối với một quốc gia đang bắt đầu xây dựng dây chuyền tiêm kích thế hệ 5 từ con số 0.
Máy bay chiến đấu hạng trung tiên tiến (AMCA) của Ấn Độ. Ảnh: Reuters
Thách thức khổng lồ với các tập đoàn tư nhân
Thực tế, hiện tại ngoài Tata, chưa có công ty nào trong danh sách từng thiết lập dây chuyền lắp ráp hoàn chỉnh cho máy bay.
Tata trước đây từng hợp tác với Airbus xây dựng dây chuyền lắp ráp vận tải cơ C-295, song đây là máy bay vận tải chứ không phải tiêm kích tàng hình hiện đại.
Điều đó đồng nghĩa các doanh nghiệp được chọn sẽ phải gần như bắt đầu từ con số 0 để xây dựng dây chuyền sản xuất cho một trong những sản phẩm hàng không phức tạp nhất thế giới.
Ngoài việc chỉ dựng nhà máy và hệ thống thử nghiệm, nhà thầu còn phải xử lý hàng loạt nhiệm vụ khó khăn như tích hợp động cơ GE F414, phát triển vật liệu tổng hợp đặc biệt, hoàn thiện công nghệ tàng hình, thử nghiệm mặt đất, thử nghiệm kết cấu và đánh giá khả năng bay.
Một điểm đáng chú ý khác là chương trình gần như không cho phép phụ thuộc vào đối tác nước ngoài. Hồ sơ mời thầu yêu cầu đơn vị thắng thầu phải thành lập một công ty hoàn toàn mới trong vòng ba tháng và công ty này phải nằm dưới sự kiểm soát của công dân Ấn Độ. Tỷ lệ sở hữu nước ngoài chỉ được phép ở mức đầu tư tài chính thụ động theo quy định hiện hành.
Ban lãnh đạo chủ chốt của công ty đều phải là công dân cư trú tại Ấn Độ.
Nhìn vào lịch sử
Việc phát triển một chiến đấu cơ tàng hình đòi hỏi trình độ công nghệ vượt trội hơn nhiều so với các dòng máy bay thông thường. Các nhà thầu tư nhân Ấn Độ sẽ phải đối mặt với hàng loạt bài toán khó về vật liệu tổng hợp hấp thụ sóng radar, tích hợp cảm biến hợp nhất và khả năng bay siêu hành trình.
So sánh với các chương trình tiêm kích thế hệ 5 trên thế giới, mục tiêu của Ấn Độ tỏ ra đầy tham vọng,
Tại Mỹ, hợp đồng phát triển nguyên mẫu F-22 Raptor được trao cho Lockheed Martin và Boeing năm 1991. Phải tới tháng 4/1997, nguyên mẫu đầu tiên mới xuất xưởng và chuyến bay đầu tiên diễn ra vào tháng 9 cùng năm, tức mất gần 6 năm.
Tiêm kích F-22 Raptor. Ảnh: Reuters
Tương tự, Lockheed Martin nhận hợp đồng phát triển F-35 năm 2001, khi hãng này đã có kinh nghiệm từ chương trình F-22. Dẫu vậy, nguyên mẫu F-35 đầu tiên cũng chỉ có thể ra mắt vào cuối năm 2006, sau hơn 5 năm phát triển.
Ở Thổ Nhĩ Kỳ, chương trình tiêm kích tàng hình KAAN được khởi động từ năm 2016 nhưng phải đến năm 2023 nguyên mẫu đầu tiên mới hoàn thiện và cất cánh vào năm 2024.
Trong khi đó, Ấn Độ đang yêu cầu AMCA thực hiện chuyến bay đầu tiên chỉ trong vòng 30 tháng kể từ ngày ký hợp đồng.
Việc phát triển một chiến đấu cơ tàng hình đòi hỏi trình độ công nghệ vượt trội hơn nhiều so với các dòng máy bay thông thường. Các nhà thầu tư nhân Ấn Độ sẽ phải đối mặt với hàng loạt bài toán khó về vật liệu tổng hợp hấp thụ sóng radar, tích hợp cảm biến hợp nhất và khả năng bay siêu hành trình.
So sánh với các chương trình tiêm kích thế hệ 5 trên thế giới, mục tiêu của Ấn Độ tỏ ra đầy tham vọng.
