UAV đang thay đổi cuộc chiến Nga - Ukraine
Khi hàng loạt máy bay không người lái của Ukraine xuất hiện trên bầu trời Moscow rạng sáng 19/6, điều gây chú ý không chỉ là những tiếng nổ vang lên trên bầu trời thủ đô Nga.
Điều khiến thế giới quan tâm còn là những gì diễn ra bên dưới.
Trên một tuyến đường cao tốc đông đúc ở ngoại ô thủ đô Nga, các binh sĩ mang theo hệ thống phòng không vác vai đứng bên lề đường, liên tục khai hỏa lên bầu trời đêm. Xe cộ dân sự vẫn thận trọng lưu thông ngay bên cạnh. Ở một khu chợ khác, người dân hoảng hốt chạy tìm nơi trú ẩn khi một máy bay không người lái bị đánh trúng lao xuống mặt đất.
UAV Ukraine tấn công Moscow, Nga. Nguồn: CNN
Một đoạn video khác còn ghi lại cảnh tượng còn đáng lo ngại hơn. Một tên lửa phòng không Nga dường như đã bắn trượt mục tiêu và lao vào một bể chứa dầu ở ngoại ô Moscow. Vụ nổ tạo ra cột khói hình nấm khổng lồ, thổi tung phần mái bể chứa lên không trung.
Theo Markus Schiller, chuyên gia cấp cao tại Viện Nghiên cứu Hòa bình Quốc tế Stockholm (SIPRI), đó giống như một "bàn phản lưới nhà".
Những hình ảnh được CNN xác minh đã cho thấy một thực tế mà Moscow từ lâu không muốn thừa nhận: các cuộc tấn công bằng máy bay không người lái của Ukraine đang khiến hệ thống phòng không Nga phải chống đỡ trong trạng thái ngày càng căng thẳng.
Nhưng Moscow không phải là mục tiêu cuối cùng.
Các vụ nổ tại thủ đô Nga chỉ là phần dễ nhìn thấy nhất của một chiến dịch lớn hơn nhiều đang diễn ra trên khắp chiến trường.
Ngoài những đám khói bốc lên từ Moscow, Ukraine đang triển khai một mặt trận khác ở phía nam, nơi các máy bay không người lái tầm trung liên tục tấn công cầu đường, tàu hỏa, xe bồn nhiên liệu và các tuyến vận tải quân sự của Nga.
Mục tiêu là làm tê liệt khả năng tiếp tế cho quân đội Nga.
Lá chắn phòng không Nga đang bị "kéo căng"
Từ đầu cuộc chiến, Nga sở hữu một trong những mạng lưới phòng không lớn nhất thế giới. Các tổ hợp S-300, S-400 cùng hệ thống Pantsir được triển khai để bảo vệ các thành phố lớn, căn cứ quân sự và cơ sở hạ tầng trọng yếu.
Tuy nhiên, theo CNN, chiến lược UAV của Ukraine đã tạo ra một thách thức mà những hệ thống này vốn không được thiết kế để đối phó.
Trong giai đoạn đầu xung đột, phần lớn năng lực phòng không Nga tập trung gần biên giới Ukraine và trên các chiến tuyến. Nhưng khi các cuộc tập kích bằng UAV ngày càng mở rộng, từ các nhà máy lọc dầu cho tới những mục tiêu nằm sâu trong lãnh thổ Nga, Moscow buộc phải phân tán lực lượng để bảo vệ thêm nhiều địa điểm mới.
Kết quả là mạng lưới phòng không phải trải rộng hơn, trong khi số lượng mục tiêu cần bảo vệ ngày càng tăng.
Theo các nguồn tin quân sự Ukraine được CNN dẫn lại, Kiev cũng liên tục nhắm vào chính các thành phần cấu thành lá chắn phòng không Nga, từ radar, sở chỉ huy cho tới các bệ phóng tên lửa.
Lực lượng vũ trang Ukraine tuyên bố đã phá hủy 166 hệ thống phòng không Nga kể từ đầu năm nay và hơn 1.432 hệ thống kể từ khi chiến tranh toàn diện bắt đầu năm 2022.
Thomas Withington, chuyên gia thuộc Viện Nghiên cứu Quân sự Hoàng gia Anh (RUSI), cho rằng vấn đề không chỉ nằm ở số lượng hệ thống bị phá hủy.
Theo ông, phần lớn các tổ hợp phòng không Nga được thiết kế để chống lại máy bay chiến đấu, tên lửa hành trình hoặc tên lửa đạn đạo. UAV lại là loại mục tiêu hoàn toàn khác.
Chúng nhỏ hơn, bay thấp hơn và khó theo dõi hơn. "Hệ thống phòng không của Nga đơn giản là không đáp ứng được yêu cầu", Withington nói với CNN.
Theo ông, việc radar phát hiện được một vật thể chỉ là bước đầu tiên. Điều khó khăn hơn nhiều là duy trì được một "dấu vết chất lượng" đủ chính xác để khóa mục tiêu và dẫn đường cho tên lửa đánh chặn.
Thách thức càng lớn hơn khi hàng chục hoặc hàng trăm UAV cùng xuất hiện từ nhiều hướng khác nhau.
Withington cho rằng đây là lúc Nga phải đối mặt với những lựa chọn khó khăn.
"Xét về tần suất và mức độ nghiêm trọng của các cuộc tấn công từ Ukraine nhằm vào Nga, tất cả các lựa chọn dành cho Nga đều tồi tệ", ông nhận định.
Cuộc chiến thật sự nằm ở phía sau chiến tuyến
Theo CNN, Ukraine đang triển khai ngày càng nhiều UAV tầm trung có khả năng hoạt động sâu từ 50 km đến 300 km phía sau chiến tuyến.
Khác với uav FPV thường được sử dụng để tấn công xe tăng hay bộ binh trên chiến trường, các UAV này có nhiệm vụ hoàn toàn khác.
Chúng săn lùng xe bồn nhiên liệu săn xe tải quân sự, săn các đoàn tàu vận tải; tấn công cầu đường, cảng biển và các tuyến tiếp tế.
Nói cách khác, mục tiêu của chúng là những thứ giúp quân đội Nga tiếp tục chiến đấu.
Theo dữ liệu mà CNN dẫn lại từ nhà phân tích nguồn mở Clément Molin và nhóm Geoconfirmed, khoảng 150 cuộc tấn công nhằm vào xe tải, xe bồn và các phương tiện hậu cần Nga đã được xác nhận kể từ đầu tháng 5. Con số thực tế có thể còn lớn hơn.
Điều đáng chú ý là phần lớn các cuộc tấn công này tập trung tại miền Nam Ukraine và các tuyến đường kết nối Crimea với các vùng lãnh thổ do Nga kiểm soát.
Theo Lực lượng Hệ thống Không người lái Ukraine, số lượng nhiệm vụ tấn công tầm trung đã tăng gấp 28 lần trong vòng một năm.
Mục tiêu của chiến dịch là làm suy yếu khả năng tiếp tế của Nga, tạo ra những vấn đề hậu cần khó khắc phục và mở đường cho các cuộc tấn công sâu hơn trong tương lai.
Crimea trở thành điểm nóng
Trong chiến lược mới của Ukraine, Crimea nổi lên như một mục tiêu đặc biệt quan trọng.
Từ năm 2014 đến nay, bán đảo này không chỉ mang ý nghĩa chính trị đối với Moscow mà còn là một trung tâm hậu cần quan trọng cho các chiến dịch quân sự của Nga ở miền Nam Ukraine.
Theo CNN, nhiều cuộc tấn công gần đây tập trung vào các tuyến giao thông nối Crimea với phần lãnh thổ còn lại do Nga kiểm soát.
Một trong những mục tiêu nổi bật là cầu Chonhar.
Cây cầu này không nổi tiếng bằng cầu Kerch nhưng lại là mắt xích quan trọng trong mạng lưới vận tải quân sự của Nga.
Ukraine đã nhiều lần tập kích cây cầu. Chính quyền do Nga bổ nhiệm tại Kherson thừa nhận giao thông bị gián đoạn và phải sử dụng các cầu phao tạm thời để thay thế.
Theo Robert Brovdi, chỉ huy Lực lượng Hệ thống Không người lái Ukraine, lưu lượng hàng hóa qua Chonhar đã giảm tới 71% chỉ trong hai tuần.
Do đó, Ukraine không nhất thiết phải phá hủy hoàn toàn một cây cầu để đạt mục tiêu.
Chỉ cần khiến việc sử dụng cây cầu trở nên nguy hiểm và kém hiệu quả hơn, tác động lên hệ thống hậu cần đã có thể rất lớn. Khi các đoàn xe phải đổi hướng, thời gian vận chuyển tăng lên. Khi các tuyến đường thay thế xuất hiện, chúng lại trở thành mục tiêu mới.
Theo CNN, các đoàn xe Nga sau đó phải chuyển sang tuyến đường khác đi qua Armiansk. Nhưng khu vực này cũng nhanh chóng nằm trong tầm tấn công của UAV Ukraine.
Clément Molin cho rằng Ukraine hiện đã có khả năng tiến hành "một chiến dịch máy bay không người lái quy mô lớn nhằm cắt đứt Crimea khỏi các tuyến tiếp tế chính".
Các hình ảnh được định vị địa lý cho thấy ngày càng nhiều xe tải và xe bồn bị phá hủy trên tuyến đường nối Crimea với Melitopol.
Mick Ryan, cựu tướng quân đội Australia, nhận định rằng UAV Ukraine đã giành được "quyền kiểm soát trên không" đối với ba tuyến đường cao tốc ven biển dẫn tới Crimea.
Đây không phải là quyền kiểm soát theo nghĩa truyền thống của không quân. Nó có nghĩa rằng bất kỳ đoàn xe quân sự nào di chuyển trên các tuyến đường đó đều phải đối mặt với nguy cơ bị tấn công.
Một blogger quân sự Nga đã mô tả tình hình bằng những lời lẽ đáng chú ý:
"Các xe bồn chở xăng và xe tải thường xuyên bị đốt cháy. Từng tuyến đường một, các liên kết nối bán đảo với đất liền đang bị cắt đứt."
Đó cũng chính là điều Ukraine đang cố thực hiện: Khiến việc tiếp tế cho Crimea trở nên ngày càng khó khăn.
Theo CNN, Nga vẫn giữ nhiều lợi thế về quân số, pháo binh và nguồn lực nhưng những gì đang diễn ra cho thấy uav đã vượt xa vai trò của một loại vũ khí hỗ trợ đơn thuần.
Chúng đang được sử dụng để gây áp lực lên hệ thống phòng không, làm tiêu hao nguồn lực phòng thủ, tấn công hậu cần và mở rộng chiến trường sâu vào phía sau tiền tuyến.
Như vậy, cuộc chiến Nga - Ukraine không chỉ đang được quyết định ở các chiến hào ngoài mặt trận, mà ngày càng được định hình bởi những chiếc máy bay không người lái hoạt động hàng trăm km phía sau chiến tuyến.
An An (Theo CNN)
