Phái đoàn đàm phán đặc biệt của Iran
Quy mô phái đoàn Iran tham dự vòng đàm phán kỹ thuật đầu tiên với Mỹ tại Thụy Sĩ ngày 21/6 đã cho thấy điều mà một nhà phân tích mô tả là "lằn ranh đỏ" của Tehran: Yêu cầu được tiếp cận nguồn tiền mặt ngay lập tức và nhận các nhượng bộ tài chính đáng kể ngay từ giai đoạn đầu.
Sự xuất hiện của phái đoàn Iran tại Bürgenstock diễn ra chỉ vài ngày sau khi Tổng thống Mỹ Donald Trump và Tổng thống Iran Masoud Pezeshkian ký một bản ghi nhớ đột phá (MOU), đồng thời trong bối cảnh các cuộc đàm phán tiếp theo bị hủy bỏ, làm gia tăng bất ổn trong khu vực.
"Đây là những cuộc đàm phán quan trọng nhất mà Mỹ tham gia ở Trung Đông trong nhiều năm qua. Iran biết điều đó và đang xử lý tình huống rất khéo léo", Giám đốc Chương trình về Chủ nghĩa cực đoan tại Đại học George Washington, chuyên gia về chống khủng bố Omar Mohammed, nói với Fox News.
Truyền thông nhà nước Iran xác nhận Tehran đã cử một phái đoàn quy mô lớn, do Chủ tịch Quốc hội Iran Mohammad-Bagher Ghalibaf và Ngoại trưởng Abbas Araghchi dẫn đầu.
Thành phần phái đoàn bao gồm các nhân vật chủ chốt trong lĩnh vực an ninh, pháp luật và tài chính, trong đó có Thống đốc Ngân hàng Trung ương Iran Abdolnaser Hemmati, người đứng đầu ủy ban kinh tế; Phó Bí thư Hội đồng An ninh Quốc gia Tối cao Iran Ali Bagheri Kani; Thứ trưởng Ngoại giao phụ trách các vấn đề pháp lý Kazem Gharibabadi; cùng nhiều quan chức cấp cao trong ngành dầu khí và năng lượng nhà nước.
Theo ông Mohammed, việc Iran không chỉ cử một nhóm chuyên trách ngoại giao mà huy động cả bộ máy chính quyền cho thấy nước này muốn bảo vệ ảnh hưởng trong nước.
"Iran không chỉ cử các nhà ngoại giao; họ còn cử cả quan chức Bộ Ngoại giao, Bộ An ninh Quốc gia, Ngân hàng Trung ương, Bộ Pháp luật và Bộ Dầu mỏ", ông nói. "Đây là một phái đoàn toàn diện của chính quyền, được xây dựng dựa trên việc thực thi quyền lực, tiền bạc, sức ảnh hưởng và các lằn ranh đỏ."
Ông Mohammed nhận định Ngoại trưởng Araghchi là gương mặt ngoại giao của phái đoàn, trong khi sự hiện diện của ông Bagheri Kani đồng nghĩa Hội đồng An ninh Quốc gia Tối cao Iran trực tiếp tham gia tiến trình đàm phán, cho thấy giới an ninh đang giám sát và "bảo vệ lằn ranh đỏ của chính quyền".
Việc đưa các quan chức tài chính và năng lượng hàng đầu vào đoàn đàm phán cũng phát đi tín hiệu rõ ràng về mục tiêu của Tehran: Tiếp cận nguồn tiền mặt tức thì, duy trì "đòn bẩy năng lượng" và kiểm soát các hoạt động hàng hải.
"Sự hiện diện của ông Hemmati hôm Chủ nhật là một trong những tín hiệu rõ ràng nhất. Iran không cử thống đốc ngân hàng trung ương đến một cuộc họp mang tính biểu tượng. Iran cử ông ấy đến khi vấn đề là tiền bạc: tài sản bị đóng băng, việc dỡ bỏ lệnh trừng phạt, các kênh ngân hàng, tiền tệ có thể sử dụng và Iran có thể nhanh chóng biến những lời hứa trên giấy thành tiền mặt mà họ thực sự có thể chi tiêu như thế nào", Mohammed nói.
"Sự hiện diện của quan chức dầu mỏ là một tín hiệu quan trọng khác. Nếu vấn đề dầu mỏ được đề cập thì vấn đề eo biển Hormuz cũng được đề cập. Đối với một nhà hoạch định chính sách Mỹ, điều đó có nghĩa là an ninh hàng hải và đòn bẩy năng lượng."
Theo ông Mohammed, sự hiện diện của Thứ trưởng Ngoại giao Gharibabadi cho thấy Tehran đặc biệt chú trọng đến các vấn đề pháp lý, xác minh và ngôn ngữ trong thỏa thuận, nhằm bảo đảm nước này có thể tránh những ràng buộc thực thi trong tương lai.
Cuộc đàm phán song phương chưa kết thúc
Phía Mỹ cử phái đoàn gồm Phó Tổng thống JD Vance, do Đặc phái viên Mỹ về các sứ mệnh hòa bình Steve Witkoff và cựu cố vấn cấp cao Nhà Trắng Jared Kushner dẫn đầu.
Ông Vance cho biết Washington hy vọng đạt được tiến triển không chỉ trong vấn đề hạt nhân mà còn đối với cuộc khủng hoảng ngừng bắn đang leo thang tại Lebanon.
Trong ngày 21/6, ông cho biết Tổng thống Trump đã yêu cầu "mở ra một trang mới" trong quan hệ Mỹ - Iran, đồng thời bày tỏ kỳ vọng các cuộc đàm phán tại Thụy Sĩ sẽ giúp hai bên cùng giải quyết những vấn đề tồn đọng.
Theo ông Mohammed, sự khác biệt trong thành phần hai phái đoàn phản ánh những cách tiếp cận hoàn toàn khác nhau của Washington và Tehran.
"Iran không chỉ đàm phán về nội dung mà còn đàm phán về các điều khoản để sau này tránh bị gây áp lực", ông cảnh báo. "Nếu tiền được đưa ra trước và nhượng bộ đến sau, Tehran sẽ không coi đó là sự thỏa hiệp. Họ sẽ coi đó là chiến thắng."
"Phái đoàn này không nhằm mục đích chấm dứt ảnh hưởng của Iran. Mục đích là thu về những lợi ích từ giai đoạn tạm lắng, bảo toàn các đòn bẩy của chính quyền và mang chúng vào vòng đàm phán tiếp theo."
Reuters đưa tin hôm 21/6 rằng các cuộc đàm phán giữa Iran và Mỹ đã tạm dừng nhưng chưa kết thúc.
Trong khi đó, theo CNN, tuyên bố chung của các bên trung gian hòa giải Pakistan và Qatar cho biết vòng đàm phán vừa qua diễn ra trong "bầu không khí tích cực và mang tính xây dựng", đồng thời đạt được "những tiến triển đáng khích lệ".
Theo tuyên bố, Mỹ và Iran đã nhất trí thành lập một Ủy ban cấp cao nhằm thực hiện "sự giám sát chính trị đối với tiến trình hòa giải".
An An (Theo Fox News, CNN)
