"Một chữ ký vì quá tin người, một giao dịch bằng giấy viết tay" và hàng đêm trăn trở của luật gia

Pháp luật không chỉ hiện diện khi tranh chấp xảy ra

Trong quá trình hành nghề nhiều năm, luật gia, luật sư Nguyễn Quang Chiến - Chi hội Phó Chi hội Luật gia Đoàn Luật sư Tp.Hải Phòng, nhận ra rằng đằng sau nhiều vụ tranh chấp, khiếu kiện kéo dài không hẳn là sự cố tình vi phạm pháp luật, mà đôi khi bắt nguồn từ những điều rất nhỏ.

Đơn cử, như đó chỉ là một chữ ký vì quá tin người quen, một giao dịch mua bán đất chỉ được ghi lại bằng giấy viết tay, hay một thời hạn khiếu nại, khởi kiện lặng lẽ trôi qua vì người trong cuộc không biết mình có quyền gì.

Những câu chuyện ấy khiến ông suy nghĩ hàng đêm về vai trò của người làm nghề luật. Nếu chỉ xuất hiện khi tranh chấp đã xảy ra, luật sư có thể giúp tháo gỡ vấn đề, nhưng đôi khi những tổn thất về tài sản, thời gian và tình cảm gia đình đã khó có thể bù đắp.

"Chỉ một giờ tuyên truyền, một buổi tư vấn đúng lúc có thể giúp người dân tránh được một vụ kiện kéo dài nhiều năm, giữ được tài sản, thậm chí giữ được tình cảm gia đình", ông chia sẻ.

Bởi vậy, bên cạnh hoạt động nghề nghiệp tại Công ty Luật Phúc Thịnh, luật sư Nguyễn Quang Chiến luôn coi công tác tuyên truyền, phổ biến, giáo dục pháp luật và tư vấn miễn phí tại cơ sở là một phần trách nhiệm xã hội của người luật gia, luật sư.

Cùng các luật gia thuộc Đoàn Luật sư Tp.Hải Phòng và các Chi hội luật gia ở cơ sở, ông trực tiếp đến với người dân, lắng nghe những vướng mắc và giải thích quy định pháp luật bằng ngôn ngữ gần gũi nhất.

Với ông, đưa pháp luật đến với cộng đồng không đơn thuần là truyền đạt điều khoản, mà quan trọng hơn là giúp mỗi người biết cách ứng xử, phòng ngừa rủi ro và chủ động bảo vệ quyền, lợi ích hợp pháp của mình.

Bởi, khi pháp luật được hiểu đúng và vận dụng kịp thời, nhiều tranh chấp có thể được ngăn ngừa từ sớm, những khiếu kiện kéo dài có cơ hội được hạn chế, còn người dân cũng tự tin hơn khi giải quyết các vấn đề phát sinh trong cuộc sống.

Có tình trên nền tảng có lý

Theo luật gia Nguyễn Quang Chiến, muốn công tác phổ biến, giáo dục pháp luật đạt hiệu quả, điều đầu tiên cần tránh là chỉ đọc lại văn bản cho người dân nghe. Họ có thể không nhớ số điều, số khoản, nhưng cần hiểu rõ quyền của mình, rủi ro đang gặp phải và những việc cần làm để được bảo vệ.

Vì vậy, ông kết hợp nhiều hình thức tuyên truyền, từ các hội nghị, buổi sinh hoạt chuyên đề đến trả lời phỏng vấn trên báo chí... Ông tham gia các chuyên mục "Bàn tròn pháp luật", "Đối thoại, giải đáp pháp luật" do Báo và Phát thanh, Truyền hình Hải Phòng tổ chức, phát sóng định kỳ hai kỳ mỗi tháng trên đài FM và truyền hình; đồng thời viết bài phổ biến pháp luật trên các nền tảng mạng xã hội như Zalo, Facebook.

Đặc biệt, những buổi tư vấn trực tiếp tại địa bàn dân cư là dịp để ông tiếp cận những vướng mắc cụ thể, nhất là của người nghèo, người cao tuổi và những người còn hạn chế về hiểu biết pháp luật.

Trong sáu tháng, từ tháng 5 - 10/2026, tại phường Hồng Bàng, ông cùng các luật gia đã trực tiếp tiếp nhận, tư vấn miễn phí cho gần 100 trường hợp liên quan đến đất đai, thừa kế, di chúc, hôn nhân và gia đình, góp vốn, vay mượn, giao dịch dân sự và thủ tục hành chính.

Mỗi người tìm đến đều mang theo một câu chuyện riêng, có người lo lắng vì tài sản đứng tên người khác, có người bối rối trước giấy tờ chưa rõ ràng, cũng có người không biết bắt đầu từ đâu để giải quyết mâu thuẫn. Thay vì đưa ra những lời giải thích chung chung, ông cùng cộng sự xem xét hồ sơ, lắng nghe hoàn cảnh rồi hướng dẫn từng bước.

Với người cao tuổi, người nghèo hoặc người ít có điều kiện tiếp cận thông tin pháp luật, ông thường chia vấn đề thành ba câu hỏi giản dị: Quyền của người dân là gì? rủi ro nằm ở đâu? và bước tiếp theo cần làm gì? Những thuật ngữ chuyên môn được diễn giải bằng ví dụ gần gũi, để người nghe có thể hiểu và ghi nhớ.

Nhưng theo ông, điều quan trọng không kém kiến thức là thái độ. Người đến tư vấn có thể mang theo nhiều năm uất ức, giấy tờ lộn xộn, thậm chí chưa thể diễn đạt rõ điều mình mong muốn. Khi ấy, bản thân người luật gia cần đủ kiên nhẫn để nghe hết câu chuyện, hỏi đúng trọng tâm và giúp họ phân biệt cảm xúc với vấn đề pháp lý.

Ông cũng cho rằng luật gia cần phát huy đúng thế mạnh là trung thực, khách quan, không vì người dân tìm đến mình mà mặc nhiên cho rằng yêu cầu của họ là đúng. Có những trường hợp phải giải thích thẳng thắn rằng đề nghị không có đủ căn cứ hoặc chỉ có thể được chấp nhận một phần. Sự đồng cảm cần đi cùng nguyên tắc pháp luật, bởi niềm tin bền vững chỉ hình thành khi người dân được giải thích rõ ràng và chân thành.

Ông gọi đó là cách làm nghề "có tình nhưng phải trên nền tảng có lý".

Trong những câu chuyện đã gặp, luật gia Nguyễn Quang Chiến nhớ mãi trường hợp một phụ nữ lớn tuổi, mắt đã kém, vì tin người quen nên ký vào một số giấy tờ mà không đọc kỹ, cũng không được giải thích đầy đủ.

Đến khi phát hiện sự việc, quyền sử dụng mảnh đất bà gắn bó nhiều năm đã đứng tên người khác. Người phụ nữ tìm đến buổi tư vấn trong tâm trạng lo lắng, day dứt vì chính chữ ký của mình.

Trước nỗi bất an ấy, việc đầu tiên ông và các cộng sự làm không phải là khẳng định bà sẽ thắng hay thua, mà là rà soát giấy tờ, tìm hiểu hoàn cảnh ký kết, quá trình quản lý, sử dụng đất và hướng dẫn cách thu thập chứng cứ để bảo vệ quyền lợi.

"Câu chuyện cho thấy một bài học tưởng như đơn giản nhưng không phải ai cũng thực hiện được đó là: Không ký giấy tờ khi chưa đọc, chưa hiểu đầy đủ nội dung và hệ quả pháp lý", luật gia Chiến đúc kết.

Một trường hợp khác liên quan đến việc góp tiền mua đất. Hai bên cùng bỏ tiền nhưng tài sản lại để người thân của một bên đứng tên. Khi đất bị tự ý chuyển nhượng, người góp tiền rơi vào thế bị động vì thỏa thuận ban đầu thiếu chặt chẽ.

Để tìm căn cứ bảo vệ quyền lợi, các luật gia phải cùng người dân lần lại chứng từ giao tiền, tin nhắn và những tài liệu liên quan đến quá trình giao dịch.

Với luật gia Nguyễn Quang Chiến, giá trị của những buổi tư vấn không chỉ nằm ở việc tìm hướng giải quyết cho từng hồ sơ. Điều khiến ông vui hơn cả là khi người dân bắt đầu thay đổi cách nhìn và chủ động phòng ngừa rủi ro.

Có người sau buổi tư vấn đã nói với ông: "Từ nay có việc gì liên quan đến đất đai, tài sản, tôi nhất định phải hỏi rõ luật trước khi ký".

Lời nói mộc mạc ấy, theo ông, chính là kết quả đáng quý của công tác phổ biến pháp luật. Bởi, giải quyết một vụ việc là cần thiết, nhưng giúp người dân tránh lặp lại sai lầm, biết tìm đến pháp luật trước khi đưa ra quyết định quan trọng còn có ý nghĩa lâu dài hơn.