Mới đây, một đoạn video ghi lại cảnh trước cổng trường ở Trung Quốc đã thu hút sự chú ý của đông đảo phụ huynh và làm dấy lên nhiều cuộc tranh luận về cách giáo dục con cái.
Trong video, một học sinh được cha mẹ chở đến trường bằng ô tô. Khi vội vàng mở cửa bước xuống, em vô tình va vào một chiếc xe máy chở hai mẹ con đang đi ngang qua. Cú va chạm khiến chiếc xe đổ xuống đường, hai mẹ con loạng choạng rồi ngã mạnh. Điều khiến nhiều người bức xúc không nằm ở tai nạn ngoài ý muốn, mà ở phản ứng sau đó.
Cô bé chỉ nhìn hai người bị ngã vài giây rồi lặng lẽ bước vào trường, không chạy lại đỡ, cũng không nói một lời xin lỗi. Người lái ô tô cũng không xuống xe kiểm tra tình hình hay nhận trách nhiệm mà lập tức lái xe rời đi. Chỉ khi người đi đường báo công an, vụ việc mới được xử lý và chủ xe phải chịu hình thức xử phạt theo quy định.
Đoạn video không có những tình tiết gay cấn, nhưng lại khiến nhiều người đặt ra một câu hỏi đáng suy ngẫm: Điều gì quyết định cách một đứa trẻ phản ứng trước đúng - sai, trước trách nhiệm và lòng trắc ẩn?
Nhiều chuyên gia giáo dục cho rằng, câu trả lời không chỉ nằm ở những lời dạy hằng ngày mà còn ở "giáo dục vô hình" - những điều trẻ quan sát được từ cách cha mẹ cư xử trong cuộc sống.
Cha mẹ có thể nhắc con phải lễ phép, biết xin lỗi, biết chịu trách nhiệm. Nhưng khi chính người lớn né tránh sai sót, cư xử thiếu tôn trọng người khác hoặc đặt lợi ích của mình lên trên tất cả, trẻ sẽ ghi nhớ những hành động ấy nhiều hơn mọi bài giảng.
Một câu chuyện khác từng gây tranh cãi tại Trung Quốc cũng phản ánh điều này.
Một bé trai khi đi mua đồ ăn vặt đã tự lấy một viên kẹo trên quầy thu ngân rồi nói với mẹ rằng nhân viên cửa hàng cho mình. Trong khi đó, nhân viên khẳng định chưa hề cho kẹo và cũng chưa kịp tính tiền.
Thay vì cùng con làm rõ sự việc, người mẹ liên tục tranh cãi với nhân viên và chủ cửa hàng, cho rằng con mình không nói dối. Cuộc cãi vã kéo dài đến mức chủ cửa hàng phải xin lỗi để kết thúc câu chuyện.
Điều khiến nhiều người chú ý là cậu bé đứng cạnh suốt từ đầu đến cuối nhưng không hề thừa nhận mình đã tự lấy viên kẹo.
Cha mẹ là tấm gương
Nhiều cư dân mạng để lại bình luận rằng: "Một đứa trẻ nói dối rất tự nhiên thường không phải ngẫu nhiên. Các em chỉ đang lặp lại cách người lớn giải quyết vấn đề".
Trên thực tế, phần lớn những thói quen, cách ứng xử của trẻ đều được hình thành thông qua quan sát. Nếu cha mẹ thường xuyên nói tục, trẻ cũng dễ bắt chước cách giao tiếp đó. Nếu người lớn hay chen lấn, vượt đèn đỏ, tranh phần hơn ở nơi công cộng hoặc tìm cách lách luật vì lợi ích cá nhân, trẻ cũng sẽ dần coi đó là chuyện bình thường.
Ngược lại, khi trẻ lớn lên trong một gia đình mà người lớn biết nhận lỗi, biết giữ lời hứa, cư xử tử tế và tôn trọng người khác, những phẩm chất ấy cũng sẽ trở thành một phần tính cách của con.
Một người dùng trên diễn đàn Zhihu từng chia sẻ câu chuyện khiến nhiều người suy ngẫm.
Khi còn nhỏ, cô thường thấy mẹ có thói quen lấy thêm vài chiếc túi nilon ở siêu thị, tiện tay mang giấy, bút hoặc những vật dụng nhỏ từ nơi làm việc về nhà. Khi ấy, cô cảm thấy xấu hổ nhưng không nghĩ điều đó ảnh hưởng đến mình.
Đến khi đi du học, cô từng nhiều lần đi xe buýt mà không mua vé vì nghĩ "không ai biết". Sau này, hành vi đó bị ghi vào hồ sơ tín nhiệm cá nhân. Dù có thành tích học tập rất tốt, cô vẫn mất cơ hội vào một số công ty vì vi phạm này. Nhìn lại, cô nhận ra những thói quen tưởng như rất nhỏ của mẹ đã âm thầm ảnh hưởng đến cách mình nhìn nhận đúng - sai.
Các chuyên gia tâm lý cho rằng, trẻ không học bằng tai nhiều bằng học bằng mắt. Não bộ của trẻ liên tục quan sát, ghi nhớ rồi biến hành vi của cha mẹ thành khuôn mẫu để làm theo. Bởi vậy, điều trẻ nhìn thấy mỗi ngày mới là bài học có sức ảnh hưởng lâu dài nhất.
Không ít bậc cha mẹ đã âm thầm truyền cho con những bài học tích cực chỉ bằng hành động.
Nhà báo nổi tiếng Bạch Nham Tùng (Trung Quốc) từng chia sẻ rằng mỗi khi đi thang máy từ tầng trên xuống, sau khi bước ra, ông luôn bấm cho thang máy quay về tầng một để người khác đỡ phải chờ lâu hơn. Ông chưa bao giờ yêu cầu con trai phải làm như vậy. Thế nhưng chỉ sau một thời gian, cậu bé cũng tự nhiên lặp lại hành động ấy mỗi lần đi cùng cha.
Hay có người mẹ khi thấy con vô tình làm đổ bát cháo trong trung tâm thương mại đã không quát mắng hay bỏ đi, mà bình tĩnh cùng con lau sạch khu vực vừa làm bẩn. Một gia đình khác yêu cầu con trai tự dọn vệ sinh thang máy trong nhiều tuần sau khi phát hiện em từng tiểu bậy trong thang máy. Những bài học ấy không đến từ hình phạt nặng nề mà từ việc cha mẹ cùng con chịu trách nhiệm với hành động của mình.
Nhiều người vẫn nghĩ giáo dục là dạy con thật nhiều. Nhưng trên thực tế, điều có sức ảnh hưởng lớn nhất lại là cách cha mẹ sống mỗi ngày.
Một lời xin lỗi đúng lúc, một lần xếp hàng nghiêm túc, một thái độ bình tĩnh khi xảy ra va chạm hay một hành động giúp đỡ người khác đều có thể trở thành bài học mà trẻ ghi nhớ suốt đời.
Bởi vậy, muốn con trở thành người tử tế, có trách nhiệm và biết yêu thương, điều cha mẹ cần làm trước tiên không phải là nói thật nhiều, mà là sống đúng với những điều mình mong con sẽ trở thành. Đó cũng chính là bài học quan trọng nhất của giáo dục trong mỗi gia đình.
Hiểu Đan (Theo QQ)
