Hãng thông tấn Reuters (Anh) ngày 23/3 đưa tin, Mỹ và Israel đã sử dụng hàng nghìn loại đạn dược trong chiến dịch không kích nhắm vào Iran. Hầu hết trong số chúng đều chứa vonfram - một kim loại siêu cứng cho phép tên lửa xuyên thủng lớp giáp hoặc hầm trú ẩn dưới lòng đất.
Nhưng không giống như mũi khoan cacbua vonfram có thể tái chế, vonfram được sử dụng trong tên lửa sẽ bị tiêu hao khi phát nổ. Nó sẽ biến mất vĩnh viễn.
Cuộc xung đột với Iran diễn ra cùng lúc với chiến sự Nga - Ukraine hiện đã bước sang năm thứ 5, đang làm cạn kiệt không chỉ nguồn cung tên lửa mà còn cả các kim loại giúp tạo nên hiệu quả sát thương khủng khiếp của chúng.
Việc thay thế những gì đã được sử dụng sẽ rất khó khăn. Thị trường vonfram vốn đã gặp khó khăn trước khi Trung Quốc thắt chặt kiểm soát xuất khẩu vào tháng 2/2025 để đáp trả thuế quan của Mỹ. Giờ đây, thị trường đang trong khủng hoảng.
Giá vonfram tăng vọt
Tại cảng Rotterdam (Hà Lan), amoni paratungstat (APT) - một sản phẩm trung gian được sử dụng để sản xuất kim loại vonfram - đã tăng từ dưới 400 USD/tấn cách đây một năm lên hơn 2.200 USD/tấn, theo trung tâm giá Shanghai Metals Market của Trung Quốc.
Điều đó khiến vonfram trở thành một trong những mặt hàng có mức tăng giá mạnh nhất trong những tháng gần đây, vượt trội so với mức tăng của đồng, vàng và dầu mỏ.
Công ty tư vấn Project Blue trích dẫn dữ liệu từ Cơ quan Khảo sát Địa chất Mỹ (USGS) cho biết, các sản phẩm vonfram hiện đang được giao dịch ở mức cao nhất trong ít nhất 90 năm. Theo USGS, Trung Quốc chiếm khoảng 80% sản lượng khai thác toàn cầu và đang tận dụng thế mạnh của mình trong nguồn cung vonfram, giống như cách họ đang làm trong lĩnh vực đất hiếm.
Theo William Parry-Jones - người sáng lập công ty tư vấn về vonfram Wolfram Advisory, xuất khẩu vonfram đã giảm gần 40% kể từ khi các biện pháp kiểm soát mới được thực hiện.
Ngoài các hạn chế xuất khẩu, còn có một vấn đề thứ hai. Project Blue ước tính rằng sản lượng khai thác của Trung Quốc đã giảm 10% so với một năm trước, xuống còn 61.000 tấn vào năm 2025, do mức giảm hạn ngạch của chính phủ nước này và các biện pháp siết chặt về vấn đề môi trường đối với các công ty khai thác nhỏ hơn.
Trong khi đó, lượng vonfram được tiêu thụ trong nước của Trung Quốc cũng đang tăng lên. Các chuyên gia nhận định, khối lượng xuất khẩu từ nhà sản xuất lớn nhất thế giới này có thể sẽ giảm ngay cả khi không có các hạn chế mới.
Tìm nguồn cung mới
Nguồn cung từ phương Tây đang được cải thiện. Theo ước tính của Project Blue, sản lượng ngoài Trung Quốc đã tăng 20% so với năm ngoái, đạt 19.000 tấn.
Điều đó phần lớn là nhờ vào mỏ Boguty ở Kazakhstan - quốc gia đang nổi lên như một mắt xích quan trọng tiềm năng trong chuỗi cung ứng vonfram không phụ thuộc vào Trung Quốc.
Vào tháng 11/2025, công ty đầu tư khai thác khoáng sản Cove Capital của Mỹ đã ký một thỏa thuận để dẫn đầu việc phát triển một mỏ vonfram lớn khác ở Kazakhstan, với sự hỗ trợ 900 triệu USD từ Ngân hàng Xuất nhập khẩu Hoa Kỳ.
Lầu Năm Góc đã tìm kiếm nguồn cung cấp mới 13 loại khoáng sản quan trọng (bao gồm cả vonfram) từ các đối tác trong ngành chỉ một ngày trước khi các cuộc tấn công của Mỹ và Israel nhắm vào Iran bắt đầu.
Các khoản tài trợ liên bang đã được trao cho công ty khoáng sản Guardian Metal Resources để tài trợ cho các dự án nghiên cứu về mỏ Pilot Mountain ở Nevada, và cho công ty khoáng sản Amermin để tăng cường năng lực tái chế.
Nhưng vấn đề là các thành phần cốt lõi của danh mục đầu tư đang mở rộng này của Mỹ vẫn còn nhiều năm nữa mới thực sự sản xuất ra kim loại.
Khách hàng dân sự chịu thiệt
Điều đó tạo tiền đề cho sự cạnh tranh gay gắt hơn giữa lĩnh vực quốc phòng và dân sự để giành lấy nguồn cung sẵn có.
Theo Project Blue, lĩnh vực quốc phòng chiếm khoảng 10% tổng tiêu thụ vonfram toàn cầu năm ngoái.
Tỷ lệ đó sẽ chỉ tăng lên khi các nước phương Tây, đặc biệt là Mỹ, tìm cách tái thiết kho dự trữ đạn dược sau những hao hụt do cuộc chiến ở Ukraine và hiện nay là các cuộc xung đột tên lửa dữ dội ở vùng Vịnh gây ra.
Khách hàng quân sự sẽ luôn có khả năng trả giá cao hơn khách hàng dân sự, điều này có thể gây ra rắc rối trong tương lai cho các nhà sản xuất sử dụng vonfram trong chất bán dẫn, bảng mạch in và tấm pin mặt trời.
Ngành điện tử đang phát triển nhanh chóng và nhu cầu về vonfram cũng tăng lên, cùng với việc sử dụng kim loại này trong các dụng cụ cắt cacbua xi măng trong những ngành xây dựng, khai thác mỏ và dầu khí.
'Nút thắt cổ chai' về khoáng chất
Reuters đưa tin, Vonfram chỉ là một trong nhiều khoáng chất quan trọng được sử dụng trong sản xuất đạn dược. Ví dụ, tên lửa hành trình Tomahawk được cho là chứa tới 18 kim loại quan trọng trong hệ thống dẫn đường, điện tử và đầu đạn.
Amanda van Dyke - người sáng lập trung tâm thông tin về khoáng sản Critical Minerals Hub - lập luận rằng, "toán học tên lửa cũng chính là toán học khoáng sản" và cuộc xung đột vùng Vịnh hiện nay giống như một "bể chứa khoáng sản" khổng lồ.
Tuy nhiên, theo chuyên gia này, hầu hết các khoáng sản cần thiết hiện đang được sản xuất tại Trung Quốc. Cuộc xung đột với Iran sẽ củng cố tham vọng của phương Tây trong việc giành được quyền tự chủ khoáng sản lớn hơn. Nhưng việc xây dựng nhiều chuỗi cung ứng mới từ khai thác, chế biến đến sản phẩm cuối cùng sẽ cần thời gian. Mà thời gian cho phương Tây có lẽ không còn nữa.
Duy Nguyễn
Theo Reuters
