Chuyện nhà của người trẻ thường được nói đến qua những câu hỏi rất quen: nên mua hay thuê, bao giờ mới mua được nhà, có đủ tiền mua chưa, lãi suất đang tăng hay giảm, nên vay bao nhiêu là vừa. Nhưng phía sau những bài toán đó còn có một thay đổi khác đáng chú ý: cách người trẻ nghĩ về một nơi để sống cũng đang thay đổi.
Không phải ai cũng còn nhìn một căn nhà theo cùng một tiêu chuẩn như trước. Có người quan tâm mình sẽ dành bao nhiêu tiền cho nơi ở thay vì cố mua căn nhà lớn nhất trong khả năng. Có người cân nhắc cách sống, thời gian di chuyển, những tiện ích xung quanh và khả năng thay đổi trong tương lai. Cũng có người không còn xem việc sở hữu một căn nhà là một cột mốc bắt buộc phải đạt được để chứng minh mình đã ổn định.
Vì thế, câu chuyện ở đây không chỉ là mua hay thuê, cũng không đơn thuần là có đủ tiền mua nhà hay chưa. Điều đáng nói hơn là những insight về một nơi ở đang thay đổi: người trẻ muốn gì ở căn nhà của mình, họ chấp nhận đánh đổi điều gì và một nơi ở thế nào mới thực sự phù hợp với cuộc sống hiện tại.
Thuê hay mua chỉ là một cách để có nơi ở. Khi căn nhà được nhìn đơn giản là nơi mình sống, những tiêu chí để chọn nó cũng bắt đầu thay đổi.
Giờ chọn nhà không chỉ là chuyện mua hay thuê
Với nhiều người, câu hỏi về nhà từng bắt đầu từ việc “bao giờ mình mua được nhà?”. Nhưng khi giá nhà, công việc và cách sống đều thay đổi, việc sở hữu không còn là cách duy nhất để có một nơi ở ổn định.
Một người có thể thuê cùng một căn hộ trong nhiều năm, tự mua sắm nội thất, chăm chút không gian sống và coi đó hoàn toàn là nhà của mình. Một người khác có thể chuyển nhà vài năm một lần để gần chỗ làm hơn, phù hợp với một giai đoạn khác của cuộc sống hoặc đơn giản là muốn thử sống ở một nơi khác.
Nhu cầu có một nơi ở ổn định và nhu cầu sở hữu một tài sản vì thế không nhất thiết phải đi cùng nhau.
“An cư” cũng có thể được hiểu đơn giản hơn: có một nơi mình sống thoải mái, phù hợp với khả năng chi trả và cách sống hiện tại. Sở hữu hay đi thuê là cách để đạt được điều đó, chứ không nhất thiết phải là mục tiêu cuối cùng.
Không phải cứ mua được nhà là phải mua căn đắt nhất có thể
Khi mua một căn nhà được xem như quyết định cho nhiều năm, thậm chí cả đời, việc cố gắng mua căn tốt nhất trong khả năng tài chính từng khá dễ hiểu. Có thể vay thêm một chút, cố thêm một chút để có diện tích rộng hơn, vị trí tốt hơn hoặc nhiều tiện ích hơn.
Nhưng một căn nhà đắt hơn không chỉ có nghĩa là khoản tiền trả mỗi tháng cao hơn. Nó còn có thể đồng nghĩa với việc phải cắt giảm những khoản khác: khó đổi công việc hơn, ít tiền cho những sở thích cá nhân hơn, hạn chế việc đi du lịch hoặc phải trì hoãn những kế hoạch khác.
Khi căn nhà được xem là một phần của cuộc sống thay vì mục tiêu lớn nhất của cuộc sống, cách tính cũng thay đổi. Người ta bắt đầu hỏi: mình thực sự muốn dành bao nhiêu tiền cho nơi ở, và sau khi trả cho căn nhà đó, mình còn bao nhiêu không gian để sống?
Một căn hộ vừa đủ, một căn nhà nhỏ hơn hoặc một nơi thuê phù hợp với thu nhập vì thế có thể trở thành lựa chọn có chủ đích, thay vì bị xem là phương án bất đắc dĩ.
Nhà ở đâu không còn quan trọng bằng sống ở đó thế nào
Vị trí vẫn là một trong những tiêu chí quan trọng khi chọn nhà, nhưng “vị trí tốt” không còn có một đáp án giống nhau với tất cả mọi người.
Một người phải đi làm mỗi ngày có thể ưu tiên một căn nhà nhỏ hơn nhưng giúp giảm đáng kể thời gian di chuyển. Người làm việc từ xa lại có thể chấp nhận ở xa hơn để đổi lấy không gian rộng rãi hoặc chi phí dễ chịu. Người thường xuyên di chuyển có thể coi giao thông thuận tiện là yếu tố quan trọng hơn khoảng cách đến một khu vực trung tâm.
Điều thay đổi không phải là nơi nào tốt hơn nơi nào, mà là mỗi người bắt đầu tính vị trí căn nhà dựa trên chính cuộc sống của mình.
Vì thế, thay vì chỉ hỏi “khu này có phải trung tâm không?”, một câu hỏi thực tế hơn có thể là: “Nếu sống ở đây, một ngày của mình sẽ diễn ra như thế nào?”
Nhưng để trả lời câu hỏi đó, có lẽ cũng không thể chỉ nhìn vào bản thân căn nhà. Một nơi ở có thực sự thuận tiện hay không còn phụ thuộc vào những gì đang có xung quanh nó: việc làm, trường học, giao thông, dịch vụ và cả cộng đồng dân cư. Đây cũng là lý do câu chuyện chọn nhà ngày càng gắn với câu chuyện phát triển của chính khu vực đó.
Thuê nhà lâu dài sẽ là một lựa chọn nghiêm túc
“Thuê” thường dễ gắn với cảm giác ở tạm: chưa đủ tiền mua, chưa tìm được căn nhà phù hợp, chưa ổn định nên mới thuê trước.
Nhưng nếu một người xác định thuê trong nhiều năm, họ sẽ bắt đầu đối xử với căn nhà hoàn toàn khác. Họ quan tâm đến chất lượng quản lý, hàng xóm, ánh sáng, tiếng ồn, chỗ để xe, khoảng cách đi lại, khả năng thay đổi nội thất hay việc chủ nhà có ổn định hay không. Nói cách khác, thuê không còn đồng nghĩa với không đầu tư vào nơi mình sống.
Người thuê vẫn có thể mua một chiếc sofa tốt, làm căn bếp mình thích, trồng cây, sắm đồ gia dụng phù hợp và xây dựng những thói quen gắn với căn nhà đó. Một nơi ở không trở thành nhà chỉ vì mình sở hữu nó.
Nếu đã xác định sống ở một nơi trong nhiều năm, những câu hỏi dành cho người thuê cũng không khác quá nhiều so với người mua: giá bao nhiêu là phù hợp, vị trí nào mình có thể chấp nhận, khả năng chi trả đến đâu và nơi này có đáp ứng được cuộc sống mình muốn hay không.
Không cần mua một căn nhà cho cả 20 năm sau
Một lý do khiến việc mua nhà trở thành quyết định nặng nề là người ta thường cố hình dung quá xa: nếu sau này kết hôn thì sao, có con thì sao, bố mẹ có ở cùng không, công việc có thay đổi không?
Vì vậy, một căn nhà được kỳ vọng phải đủ cho rất nhiều khả năng chưa xảy ra.
Nhưng cuộc sống thay đổi nhanh hơn một hợp đồng mua nhà. Công việc có thể thay đổi, gia đình có thể thay đổi, nơi mình muốn sống cũng có thể thay đổi. Một căn nhà được chọn rất kỹ cho “cuộc đời sau này” đôi khi lại không phù hợp với cuộc sống đang diễn ra ở hiện tại.
Cách nghĩ mới không nhất thiết là bỏ qua tương lai, mà là không bắt hiện tại phải trả tiền quá nhiều cho những điều chưa biết có xảy ra hay không.
Nếu hiện tại chỉ có hai người, có thể không cần mua một căn nhà được thiết kế cho một gia đình năm người. Nếu công việc còn nhiều khả năng thay đổi, có thể không cần xem một nơi ở cố định là quyết định cho cả đời.
Căn nhà có thể phù hợp với một giai đoạn. Nếu cuộc sống bước sang giai đoạn khác, chuyện chuyển nhà cũng không nhất thiết có nghĩa là lựa chọn trước đó đã sai.
Mua hay thuê không còn là chuyện để chứng minh mình đã ổn định
Có lẽ thay đổi lớn nhất nằm ở cách người trẻ nhìn ý nghĩa của một căn nhà.
Một căn nhà không nhất thiết phải chứng minh rằng mình đã trưởng thành, đã thành công hay đã “ổn định”. Nó cũng không cần phải là tài sản lớn nhất mình từng mua.
Một người có thể mua nhà vì muốn có một nơi thuộc về mình. Một người khác thuê vì muốn giữ sự linh hoạt. Có người chọn căn nhỏ để dành tiền cho những thứ khác. Có người chấp nhận đi xa hơn để đổi lấy chi phí dễ chịu. Có người đơn giản chưa muốn quyết định sẽ sống ở đâu trong nhiều năm tới.
Những lựa chọn ấy có thể rất khác nhau, nhưng đều bắt đầu từ cùng một câu hỏi: nơi ở này có phù hợp với cuộc sống mà mình đang thực sự sống không?
Thuê hay mua, nhà đất hay chung cư, rộng hay nhỏ, gần hay xa không còn nhất thiết là những đáp án để chứng minh một căn nhà “đúng chuẩn”.
Sau cùng, căn nhà chỉ là căn nhà. Điều đáng nói hơn là bên trong căn nhà ấy, mình có đang sống được cuộc sống mình muốn hay không.
Chuyên gia nói gì: Một nơi ở tốt phải có nhiều thứ hơn những tòa nhà
Theo Tiến sĩ. KTS Đào Ngọc Nghiêm - nguyên Giám đốc Sở Quy hoạch Kiến trúc Hà Nội, Phó Chủ tịch Hội Quy hoạch Phát triển Đô thị Việt Nam, khái niệm “trung tâm” trong đô thị cũng đang thay đổi khi mô hình phát triển chuyển dần theo hướng đa cực, đa trung tâm. Thay vì mọi hoạt động đều tập trung vào một khu vực, những cực phát triển mới có thể hình thành ở nhiều khu vực khác nhau.
Nhưng để một khu vực thực sự trở thành nơi người dân có thể sống lâu dài, việc xây dựng nhà ở thôi là chưa đủ. Nơi đó cần có việc làm, trường học, dịch vụ, giao thông và những điều kiện cần thiết cho đời sống hằng ngày.
Ông lấy ví dụ, một khu vực được định hướng phát triển về khoa học như Hòa Lạc cũng cần có nhà ở và các dịch vụ phù hợp để giáo viên, chuyên gia, người lao động có thể sống và làm việc tại đó. Nếu chỉ xây dựng nhà ở mà thiếu những chức năng cần thiết cho đời sống thì chưa thể tạo thành một đô thị hoàn chỉnh.
Theo ông Nghiêm, quy hoạch cũng được tính toán theo các giai đoạn ngắn hạn, trung hạn và dài hạn, với những định hướng phát triển khác nhau cho từng khu vực. Khi mỗi nơi có một thế mạnh và hệ sinh thái riêng, người dân cũng có thêm những lựa chọn về nơi sống thay vì tất cả đều phải tập trung vào một khu vực trung tâm.
Từ góc nhìn này, một căn nhà có thể phù hợp về giá, diện tích hay thiết kế nhưng vẫn chưa đủ để nói đó là một nơi ở phù hợp. Cần nhìn rộng hơn một chút: từ căn nhà bước ra ngoài, mình có thể đi làm, đi học, mua sắm, sử dụng dịch vụ và sinh hoạt hằng ngày thuận tiện đến đâu?
Cuối cùng, câu hỏi “căn nhà này bao nhiêu tiền?” chỉ là một phần. Một câu hỏi khác cũng đáng được đặt ra là: “Nếu sống ở đây, mình sẽ sống thế nào?”
Không chỉ là chuyện “trung tâm” hay “không trung tâm”, có một điều khá dễ nhận ra hiện nay, một bộ phận người trẻ đang lựa chọn dịch chuyển ra các thành phố lớn như Hà Nội hay thành phố Hồ Chí Minh để về các vùng lân cận. Theo chuyên gia Nguyễn Kim Liên với hơn 10 năm tư vấn tài chính cá nhân, việc sở hữu nhà ở các thành phố lớn hiện không còn được đặt ở vị trí ưu tiên tuyệt đối với một bộ phận người trẻ. Sự thay đổi này đến từ cả điều kiện sống và cách người trẻ nhìn về tài chính, công việc và nhu cầu cá nhân.
Sự phát triển của hạ tầng và giao thông cũng mở ra nhiều lựa chọn hơn về nơi ở. Khi khoảng cách giữa các khu vực được rút ngắn, việc sống và làm việc không nhất thiết phải gắn chặt với các đô thị lớn như trước.
Bên cạnh đó, hành vi tài chính của người trẻ cũng có những thay đổi. Thay vì chỉ tập trung vào việc sở hữu một bất động sản tại Hà Nội hay TP.HCM, một bộ phận người trẻ cân nhắc nhiều hơn giữa chi phí nhà ở với những nhu cầu khác của cuộc sống, đồng thời xem xét các thị trường như Đà Nẵng, Bắc Ninh, Hưng Yên, Đồng Nai, Bình Dương... như những lựa chọn khác.
Điều này cũng khiến câu hỏi “nên sống ở đâu?” trở nên rộng hơn. Không nhất thiết phải tìm một căn nhà trong khu vực đắt đỏ nhất, mà có thể bắt đầu từ việc xem nơi đó có phù hợp với công việc, khả năng chi trả và cách sống của mình hay không.
Hà Nguyên/ Thiết kế: Huy Minh
