Trước những điều chỉnh mạnh tay trong quản lý thuế và hóa đơn điện tử, đặc biệt khi Nghị định 310/2025/NĐ-CP chính thức có hiệu lực từ ngày 16/1/2026, nhiều cá nhân, hộ kinh doanh và doanh nghiệp cần nắm rõ các thông tin để tuân thủ quy định của pháp luật.
Trao đổi với PV ĐS&PL, Luật sư Diệp Năng Bình (Trưởng Văn phòng Luật sư Tinh Thông Luật) đã chỉ ra những thay đổi đáng chú ý nhất, các lỗi thường gặp và cách hạn chế rủi ro pháp lý.
Luật sư Diệp Năng Bình – Trưởng Văn phòng Luật sư Tinh Thông Luật.
Siết chặt quản lý thuế, hóa đơn điện tử
Theo Luật sư Diệp Năng Bình, Nghị định 310/2025/NĐ-CP do Chính phủ ban hành ngày 16/12/2025 (có hiệu lực từ 16/01/2026) được xem là bước điều chỉnh quan trọng nhằm phù hợp với thực tiễn quản lý thuế điện tử, hóa đơn điện tử hiện nay. Nghị định này sửa đổi, bổ sung nhiều quy định tại Nghị định 125/2020/NĐ-CP, tác động trực tiếp đến cả người dân và doanh nghiệp.
Thay đổi đầu tiên là thay đổi về quy định về xử phạt vi phạm hành chính đối với tổ chức các nhân có liên quan. Theo Khoản 12 Điều 1 Nghị định số 310/2025/NĐ-CP (sửa đổi Nghị định 125/2020/NĐ-CP) quy định về xử phạt vi phạm hành chính trong lĩnh vực thuế đối với tổ chức, cá nhân liên quan, so với quy định trước đây quy định mới đã phân định rõ mức xử phạt giữa hành vi không cung cấp thông tin và hành vi cung cấp thông tin không chính xác, với mức phạt dạo động từ 2 triệu đến 16 triệu đồng. Phạm vi thông tin bị giám sát cũng được mở rộng đáng kể, bao gồm: tài sản, tài khoản ngân hàng, tiền lương, tiền công và các khoản thu nhập khác.
“Sự thay đổi này đặt ra yêu cầu cao hơn trong trách nhiệm hợp tác, tính chính xác của cơ sở dữ liệu và sự chủ động của doanh nghiệp, tổ chức, cá nhân. Đặc biệt với doanh nghiệp, bất kỳ sự sai lệch về tài khoản, tiền lương, tiền công hay hợp đồng không chỉ bị xử phạt hành chính đối với hành vi vi phạm mà dẫn đến hệ lụy lâu dài như quy trình hoàn thuế bị siết chặt, việc thanh kiểm tra gắt gao hơn”, luật sư Bình nhấn mạnh.
Một điểm mới quan trọng khác là xác định rõ hơn đối tượng bị xử phạt. Theo Khoản 2 Điều 1 Nghị định 310/2025/NĐ-CP sửa đổi bổ sung làm rõ đối tượng người nộp thuế có hành vi vi phạm hành chính về thuế, hóa đơn bổ sung trường hợp theo quy định chống xói mòn cơ sở thuế toàn cầu. Cụ thể, trong Trường hợp theo quy định chống xói mòn cơ sở thuế toàn cầu, đơn vị hợp thành chịu trách nhiệm kê khai có nghĩa vụ đăng ký thuế, nộp hồ sơ khai thuế và nộp thuế thu nhập doanh nghiệp bổ sung, đơn vị hợp thành được Tập đoàn giao trách nhiệm gửi thông báo đơn vị hợp thành chịu trách nhiệm kê khai và danh sách các đơn vị hợp thành thuộc đối tượng áp dụng Nghị quyết số 107/2023/QH15 có hành vi vi phạm hành chính tại Nghị định này thì bị xử phạt theo quy định tại Nghị định này.
Ngoài ra, nghị định 310/2025/NĐ-CP cũng tăng đáng kể mức xử phạt đối với các hành vi vi phạm về hóa đơn.
Theo đó, mức phạt đối với hành vi lập hóa đơn không đúng thời điểm. Tại Điểm a Khoản 14 Điều 1 Nghị định 310/2025/NĐ-CP sửa đổi bổ sung bổ sung khoản 2 Điều 24 Nghị định 125/2025/NĐ-CP quy định hành vi lập hóa đơn không đúng thời điểm theo quy định của pháp luật, mức phạt dao động từ cảnh cáo đến phạt 70 triệu đồng, tùy thuộc số lượng hóa đơn và loại giao dịch.
Mức phạt đối với hành vi không lập hóa đơn. Căn cứ điểm b khoản 14 Điều 1 Nghị định 310/2025/NĐ-CP sửa đổi, bổ sung khoản 3 Điều 24 Nghị định 125/2025/NĐ-CP mức phạt đối với hành vi không lập hóa đơn được quy định chi tiết từ cảnh cáo đến phạt 80 triệu đồng tùy thuộc vào số lượng hóa đơn và mức độ vi phạm.
Mức phạt mới đối với hành vi vi phạm về hóa đơn cao hơn nhiều so với quy định cũ, khi hành vi không lập hóa đơn chỉ bị xử phạt từ 500 đến 20 triệu đồng, hành vi lập hóa đơn không đúng thời điểm mức phạt tiền chỉ từ cảnh cáo cho đến 8 triệu đồng. Sự thay đổi này thể hiện rõ chủ trương siết chặt kỷ luật hóa đơn điện tử trong bối cảnh toàn bộ doanh nghiệp, hộ kinh doanh và cá nhân đã chuyển sang sử dụng hóa đơn điện tử trên hệ thống thuế quốc gia.
Đối với doanh nghiệp, quy định này buộc họ phải thiết lập và tuân thủ nghiêm ngặt quy trình xuất hóa đơn điện tử. Đối với hộ và cá nhân kinh doanh, trước đây việc không lập hóa đơn hoặc chậm lập hóa đơn còn phổ biến, đặc biệt là ở hộ cá thể quy mô nhỏ, dẫn tới thất thu thuế và tranh chấp khiếu nại. Khi mức phạt tăng, tạo áp lực tuân thủ buộc người kinh doanh sẽ buộc phải xuất hóa đơn đầy đủ cho từng giao dịch, đồng thời góp phần bảo vệ cả người mua và người bán trong giao dịch dân sự và thương mại.
Những lỗi phổ biến dễ khiến người kinh doanh “dính phạt"
Luật sư Diệp Năng Bình cho biết, trên thực tế, nhiều trường hợp bị xử phạt không xuất phát từ hành vi gian lận mà do bất cẩn hoặc thiếu hiểu biết quy định.
Đối với hộ kinh doanh lỗi phổ biến thường mắc phải là nộp tờ khai thuế trễ hạn. Do phải tự xoay xở với nhiều công việc bán hàng, quản lý, nhập hàng và chăm sóc khách hàng, không ít chủ hộ thường quên mất thời hạn nộp tờ khai dẫn đến bị xử phạt hành chính. Dù không phải là lỗi do cố ý, việc quên hay chậm trễ vẫn bị xem là vi phạm nghĩa vụ kê khai, khiến nhiều hộ kinh doanh mất một khoản tiền đáng kể vì sự bất cẩn, nhất là đến thời điểm Nghị định 310/2025/NĐ-CP có hiệu lực mức phạt hành chính đối với hành hành vi vi phạm này bị siết chặt.
Một lỗi thường gặp đối với cả cá nhân, hộ kinh doanh và doanh nghiệp là kê sai doanh thu, kê sai thông tin về nghĩa vụ thuế. Có thể chỉ một phép tính nhầm, một con số ghi thiếu hoặc nhầm vị trí dấu phẩy, nhưng hậu quả lại nghiêm trọng đây là lỗi nhạy cảm nhất trong lĩnh vực kê khai thông tin.
Liên quan đến hóa đơn, cá nhân, hộ kinh doanh, doanh nghiệp thường mắc phải là hành vi không lập hóa đơn hoặc chậm lập hóa đơn khi bán hàng hóa, cung cấp dịch vụ. Do xuất phát từ thói quen giao dịch tiền mặt, chưa sử dụng thành thạo hóa đơn điện tử của người kinh doanh hoặc lo ngại thủ tục rườm rà, nên lựa chọn bán hàng không hóa đơn để thuận tiện.
Cách hạn chế rủi ro pháp lý
Để tránh bị xử phạt khi quy định mới có hiệu lực, Luật sư Diệp Năng Bình khuyến nghị: hộ kinh doanh nên chủ động lên lịch nhắc định kỳ, đăng ký nhận thông báo tự động từ các phần mềm kế toán (nếu có). Đồng thời cá nhân, hộ kinh doanh, doanh nghiệp nên tập thói quen sử dụng hóa đơn điện tử ngay tại thời điểm phát sinh giao dịch, đồng thời đầu tư phần mềm hóa đơn điện tử chính thống, tích hợp với phần mềm bán hàng kế toán. Việc tự động lập và truyền hóa đơn cho cơ quan thuế giúp giảm đáng kể nguy cơ chậm lập, sai thông tin hoặc bỏ sót hóa đơn.
Để tránh kê khai sai doanh thu, hộ kinh doanh cần ghi chép đầy đủ và trung thực mọi khoản bán hàng, đảm bảo số liệu phản ánh đúng thực tế. Việc sử dụng phần mềm quản lý bán hàng kết hợp hóa đơn điện tử sẽ giúp tự động tổng hợp doanh thu, giảm rủi ro nhầm lẫn. Bên cạnh đó, cá nhân, hộ kinh doanh, doanh nghiệp thường xuyên đối chiếu doanh thu với số liệu ngân hàng hoặc hóa đơn đầu ra, nhờ đó phát hiện kịp thời sai sót và điều chỉnh trước khi nộp tờ khai thuế.
