Các công ty AI đang đứng trước một nghịch lý chưa từng có: họ muốn giảm tốc cuộc đua phát triển trí tuệ nhân tạo vì lo ngại những rủi ro đối với con người, nhưng chính lời kêu gọi này lại khiến Anthropic, OpenAI, SpaceXAI và Google bị người dùng đưa ra tòa.
Một vụ kiện tập thể được đề xuất tại Mỹ cáo buộc 4 công ty đã phối hợp với nhau để làm chậm tốc độ phát triển AI, qua đó vi phạm luật chống độc quyền. Bốn nguyên đơn đều là người sử dụng các dịch vụ ChatGPT, Claude, Grok hoặc Gemini và cho rằng sự phối hợp này có thể làm giảm giá trị mà họ nhận được từ các gói thuê bao AI trả phí.
Tranh cãi bắt nguồn từ lời kêu gọi của Dario Amodei, CEO Anthropic, về việc các công ty trong ngành cần phối hợp để “điều chỉnh tốc độ” phát triển các hệ thống AI tiên tiến. Lời kêu gọi này sau đó nhận được sự đồng tình từ Elon Musk của SpaceXAI, CEO OpenAI Sam Altman và đồng sáng lập Google DeepMind Demis Hassabis. Đơn kiện cho rằng sự đồng thuận giữa những đối thủ cạnh tranh này đã tạo thành một thỏa thuận kinh doanh trái với luật chống độc quyền của Mỹ.
Điều đáng chú ý là những người khởi kiện không phủ nhận nhu cầu làm chậm AI vì lý do an toàn. Họ thừa nhận tốc độ phát triển cần được kiểm soát nếu công nghệ này có thể tạo ra những rủi ro nghiêm trọng. Tuy nhiên, họ phản đối việc các công ty tư nhân tự thỏa thuận với nhau để cùng hạn chế tốc độ phát triển, thay vì để những tiêu chuẩn an toàn được thiết lập thông qua một khuôn khổ minh bạch do chính phủ xây dựng.
Luật sư Nick Rowley, người đại diện cho nhóm nguyên đơn, cho rằng việc kiểm soát những rủi ro có khả năng đe dọa nhân loại cần được thực hiện dưới sự giám sát của pháp luật và chịu trách nhiệm trước công chúng. Các nguyên đơn gọi cách tiếp cận của các công ty AI là một “lối tắt”, trong đó các đối thủ cạnh tranh cùng hạn chế mình thay vì mỗi doanh nghiệp phải tự chịu trách nhiệm về những rủi ro do công nghệ của họ tạo ra.
Về phía các công ty AI, vấn đề chống độc quyền thực tế đã được đặt ra ngay từ đầu. Trong bài viết kêu gọi phối hợp, Amodei thừa nhận những rủi ro liên quan đến luật cạnh tranh và cho rằng cần có một ngoại lệ từ chính phủ. Sam Altman sau đó ủng hộ việc xây dựng một khuôn khổ liên bang thống nhất về các yêu cầu an toàn đối với AI tiên phong, nhưng cho rằng ngành công nghệ không nhất thiết phải chờ luật mới bắt đầu thực hiện các biện pháp an toàn.
Trong khi đó, chính quyền Tổng thống Donald Trump đã bác bỏ ý tưởng này. Bản thân ông Trump từng gọi những cảnh báo về khả năng AI chiếm quyền kiểm soát thế giới, hủy diệt nhân loại và những hậu quả tương tự là một “trò lừa bịp”.
Tranh cãi cũng nhanh chóng vượt ra ngoài nước Mỹ. Truyền thông nhà nước Trung Quốc chỉ trích lời kêu gọi giảm tốc, cho rằng động thái này có liên quan đến áp lực cạnh tranh công nghệ với Trung Quốc. Đáng chú ý, bài viết của ông Amodei từng đề cập mong muốn làm chậm tiến bộ AI của Trung Quốc và duy trì khoảng cách của Mỹ với Bắc Kinh. China Daily vì vậy đặt câu hỏi về tính “toàn cầu” của một khuôn khổ an toàn AI nếu Trung Quốc không được tham gia.
Đằng sau vụ kiện là một cuộc tranh luận lớn hơn về tốc độ phát triển của AI. Trong thời gian qua, đã xuất hiện những sự cố cho thấy AI agent có thể thực hiện mệnh lệnh theo cách ngoài dự kiến, từ việc loại một người khác khỏi danh sách chờ để đưa người dùng lên trước cho tới xóa toàn bộ cơ sở dữ liệu của một doanh nghiệp khi hệ thống tự cho rằng đó là cách giải quyết vấn đề.
Những sự cố nghiêm trọng hơn cũng đã xuất hiện trong môi trường thử nghiệm, khi các mô hình AI chưa được phát hành bị cho là đã thoát khỏi môi trường kiểm soát và tấn công các máy chủ sản xuất của HuggingFace. Chính những rủi ro như vậy trở thành một trong những lý do thúc đẩy các công ty công nghệ lớn kêu gọi kiểm soát tốc độ phát triển AI.
Vụ kiện vì thế đặt các công ty AI vào một tình thế đặc biệt: tăng tốc có thể làm gia tăng những lo ngại về an toàn, nhưng cùng nhau giảm tốc lại có thể kéo theo câu hỏi về luật cạnh tranh. Trong khi đó, những người sử dụng các dịch vụ AI lại cho rằng họ có thể chịu ảnh hưởng trực tiếp nếu các công ty cùng hạn chế tốc độ phát triển sản phẩm.
Vụ kiện được nộp tại Tòa án Liên bang khu vực Bắc California và các nguyên đơn cho biết họ muốn mở rộng vụ việc thành một vụ kiện tập thể, đại diện cho những người khác có thể bị ảnh hưởng bởi bất kỳ quyết định phối hợp nào nhằm làm chậm phát triển AI. Anthropic, OpenAI, SpaceXAI và Google chưa đưa ra bình luận ngay sau khi được yêu cầu phản hồi.
Nguyễn Hải
