Clip: NXH
"Trắng tay. Người không. Nhà cửa cũng không..."
Rạng sáng 17/7, trận lũ quét bất ngờ tràn qua xã Mường Than (tỉnh Lai Châu), cuốn phăng nhà cửa, vùi lấp ruộng nương và để lại những khoảng đất đá ngổn ngang giữa bản làng.
Thiên tai khiến 7 người thiệt mạng, 1 người mất tích, 8 người bị thương. Gần 200 hộ dân bị ảnh hưởng, trong đó 24 hộ mất hoàn toàn nhà cửa, nhiều hộ khác không còn nơi để trở về. Khoảng 300 ha lúa, hoa màu và thủy sản bị cuốn trôi; hệ thống giao thông, thủy lợi, trường học, điện lưới hư hỏng nặng. Tổng thiệt hại ước tính hơn 250 tỷ đồng.
Nhưng với nhiều người dân bản Chít, những con số ấy không thể nói hết những gì họ đã mất. Những ngày sau trận lũ, chị Bàn Thị Liễu ngồi trên tấm đệm trong một phòng học của trường tiểu học ở xã Mường Than, nơi gia đình chị cùng nhiều hộ dân đang ở tạm.
Đó cũng chính là ngôi trường con trai chị từng theo học. Chị nói nhỏ:
"Cháu học lớp 4A6 ở đây. Đây là lớp học của cháu luôn. Bây giờ các cháu nghỉ hè nên thầy cô cho bà con ở nhờ."
Mỗi góc trường đều gợi lại hình bóng của cậu bé. Sáng 17/7, khi đang làm việc, chị nhận được cuộc gọi từ con trai - chẳng ngờ đó lại là cuộc gọi cuối cùng.
"Sáng hôm ấy, em có nhận được điện thoại của con. Con gọi bảo: 'Mẹ ơi, nước lũ to lắm, ngập đến nhà rồi'. Sau đó chỉ nghe được hai câu của con nói thôi rồi tắt máy luôn."
Chị gọi lại nhiều lần. Đầu dây bên kia không còn ai bắt máy. Hôm đó, cậu bé ở nhà một mình. Ông bà ngoại ra đồng từ sớm, còn mẹ đi làm xa.
“Nhà xây từ năm 2017, khu này vốn rất bình yên, không bao giờ nghĩ sẽ có cơn lũ đến. Mất hết nhà cửa, tài sản, tiền tích góp để trong nhà là hết rồi, không còn... Chả còn cái gì... Trắng tay. Người không. Nhà cửa cũng không…”
Mỗi câu nói như một lần chị tự nhắc lại với chính mình về những gì đã mất. Từ căn nhà, tài sản dành dụm nhiều năm đến đứa con trai 10 tuổi, tất cả đều bị dòng nước lũ cuốn đi chỉ trong ít giờ.
Đến sáng hôm sau, người thân tìm thấy thi thể cậu bé trong ngôi nhà đã bị đất đá vùi lấp. Đến lúc này, chị vẫn chưa thể đưa con về nhà để lo hậu sự. Hiện chị vẫn đang ở tạm trong trường học. Bữa ăn hằng ngày do chính quyền và các đoàn thiện nguyện hỗ trợ.
Không riêng gia đình chị Liễu, nhiều hộ dân ở bản Chít gần như mất sạch tài sản sau một buổi sáng. Ngồi trên hành lang cùng những người hàng xóm ở nơi di dời tạm thời, bà Bùi Thị Má lắc đầu:
"Trong nhà không còn một cái gì hết."
Không chỉ căn nhà của bà, nhà con gái bà cũng bị nước lũ cuốn trôi. Theo bà Má, những căn nhà cấp bốn nằm sát dòng suối gần như không thể chống chọi trước sức nước.
"Nhà cấp 4 thì đi hết. Nhà hai tầng thì còn, nhưng tầng dưới cũng thủng hết, không ở được."
Cách đó không xa, ông Hà Văn Giót vẫn chưa hết bàng hoàng khi nhớ lại khoảnh khắc dòng nước ập vào nhà:
"Tôi đang ở trong quét nhà thì nghe tiếng nước tràn vào rồi, còn mở máy ra quay video đấy. Tôi chạy ra cửa thì thấy nước ngập cao tận ngực rồi. Lúc đấy có xà beng cạy cửa thì thoát ra nhưng cũng không dám bơi đâu, nhiều cây cối lắm. Tôi chạy lên gác xép, thấy nước ào vào vỡ cả cửa kính. Đồ đạc mình chuyển lên gác xép cũng bay xuống bùn hết, không còn cái gì."
Nhiều ngày sau khi nước rút, xã Mường Than vẫn phủ một màu nâu xám của đất đá. Có những căn nhà chỉ còn nền móng. Có nơi, những tảng đá lớn nằm chồng lên nhau giữa khoảng đất từng là sân nhà. Đồ dùng sinh hoạt, quần áo, sách vở... lẫn trong bùn.
Những người sống sót lặng lẽ đi tìm từng vật dụng còn sót lại.
Có người nhặt được một chiếc nồi méo mó. Có người chỉ tìm thấy vài tấm ảnh gia đình đã nhòe nước. Phần lớn không còn gì. Người ta mất nhà cửa, mất ruộng nương và mất đi cả những người thân yêu nhất.
Giữa ngôi trường trở thành nơi tránh trú tạm thời, cuộc sống vẫn tiếp diễn bằng những suất cơm được phát đều mỗi ngày, những tấm chăn được quyên góp và sự sẻ chia từ khắp nơi gửi về.
Nhưng ai cũng hiểu rằng, để những gia đình ấy thực sự bắt đầu lại, điều họ cần không chỉ là một chỗ ở tạm. Họ cần một mái nhà mới.
Cuộc tái thiết trên mảnh đất “trắng”
Giữa bản Chít vẫn còn ngổn ngang đất đá, một khu đất rộng cách nơi xảy ra lũ không xa những ngày này vang lên liên tục tiếng máy xúc, tiếng búa và tiếng gọi nhau của những người lính.
Đó sẽ là nơi ở mới của 24 hộ dân mất hoàn toàn nhà cửa sau trận lũ quét.
Sau thiên tai, việc ổn định chỗ ở cho người dân được địa phương xác định là nhiệm vụ cấp bách. Hơn 1.000 cán bộ, chiến sĩ quân đội, công an, biên phòng, dân quân tự vệ cùng lực lượng tại chỗ đã được huy động tham gia tìm kiếm cứu nạn, khắc phục hậu quả. Hàng chục máy xúc, phương tiện cơ giới được điều động để thông đường, san gạt đất đá, đồng thời tổ chức sơ tán gần 1.700 người đến nơi an toàn. Điện lưới, nước sinh hoạt và nhu yếu phẩm cũng lần lượt được khôi phục, cấp phát đến các hộ dân bị ảnh hưởng.
Ngày 19/7, Chủ tịch UBND tỉnh Lai Châu ban hành lệnh xây dựng công trình khẩn cấp để bố trí nơi ở mới cho 24 hộ mất nhà, đồng thời giao Bộ Chỉ huy Quân sự tỉnh trực tiếp triển khai dự án. Song song với đó, địa phương cũng xây dựng phương án hình thành khu tái định cư tập trung cho khoảng 200 hộ dân tại vị trí an toàn hơn, trước mắt bố trí 16 tỷ đồng từ nguồn dự phòng ngân sách để triển khai.
Theo thiết kế, khu tái định cư trước mắt được xây dựng trên diện tích khoảng 10.000 m² sau khi hoàn thành san nền. Tại đây sẽ có những căn nhà cấp bốn cùng hệ thống đường nội bộ, điện, nước, thoát nước và các công trình hạ tầng thiết yếu để người dân sớm ổn định cuộc sống.
Trên công trường, các cán bộ, chiến sĩ Trung đoàn 880, Bộ Chỉ huy Quân sự tỉnh Lai Châu chia nhau từng phần việc. Người buộc thép, người dựng cột, người vận chuyển vật liệu. Dưới cái nắng vùng cao, lưng áo ai cũng đẫm mồ hôi nhưng nhịp làm việc gần như không ngơi nghỉ.
Đồng chí Tòng Văn Trường, Bộ Chỉ huy Quân sự tỉnh Lai Châu cho biết đơn vị bắt đầu thi công từ ngày 19/7.
"Anh em cũng muốn hỗ trợ bà con hết sức để giúp mọi người vượt qua mùa lũ này. Khoảng dưới 45 ngày sẽ hoàn thành."
Việc xây dựng gặp không ít khó khăn khi nền đất sau lũ còn nhão, nhiều ngày liên tiếp có mưa khiến việc vận chuyển vật liệu trở nên vất vả. Dù vậy, các tổ thi công vẫn thay nhau làm việc để giữ tiến độ.
Trong khi những ngôi nhà mới dần hình thành, cuộc sống của nhiều hộ dân vẫn tạm thời gắn với những phòng học được trưng dụng làm nơi ở.
Chị Bùi Thị Tư cho biết những ngày qua, các gia đình đều được chính quyền và các đoàn thiện nguyện hỗ trợ đầy đủ lương thực, nhu yếu phẩm.
"Có cơm hộp mang lên, nhà có mấy khẩu thì có mấy suất. Các nhà hảo tâm cũng đến giúp đỡ. Quần áo và vật dụng sinh hoạt đến bây giờ cũng ổn rồi."
Ở bản Chít, dấu vết của trận lũ có lẽ sẽ còn ở lại rất lâu trên những triền núi, những bãi đá và trong ký ức của những người sống sót. Nhưng giữa vùng đất từng ngổn ngang bùn đất ấy, những móng nhà đầu tiên đang được dựng lên. Với nhiều người dân, đó không chỉ là nơi để ở, mà còn là điểm khởi đầu cho hành trình gây dựng lại cuộc sống sau mất mát.
Phạm Trang - Ảnh, clip: NXH
