Mỹ-Iran sắp ký thỏa thuận
Theo Reuters ngày 15/6, các quan chức Mỹ và Iran cho biết hai bên đã đạt được thỏa thuận về một khuôn khổ nhằm chấm dứt xung đột, dỡ bỏ lệnh phong tỏa của Mỹ đối với Iran và mở lại eo biển Hormuz. Thỏa thuận sơ bộ này khiến giá dầu giảm, nhưng số phận chương trình hạt nhân của Iran vẫn sẽ được để lại cho các cuộc đàm phán tiếp theo.
"Thỏa thuận với Iran hiện đã hoàn tất," Tổng thống Mỹ Donald Trump viết trên nền tảng Truth Social vào chiều 14/6 theo giờ địa phương.
Bài đăng được đưa ra ngay sau khi ông Shehbaz Sharif, Thủ tướng Pakistan - quốc gia đóng vai trò trung gian hòa giải - tuyên bố một thỏa thuận đã được đạt vào sáng sớm 15/6 theo giờ địa phương.
Bản ghi nhớ dự kiến sẽ được ký chính thức tại Thụy Sĩ vào ngày 19/6.
Các điều khoản cụ thể chưa được công bố. Trong một bài đăng trên X, ông Sharif cho biết thỏa thuận kêu gọi "chấm dứt ngay lập tức và vĩnh viễn các hoạt động quân sự trên tất cả các mặt trận, bao gồm cả ở Lebanon".
Vấn đề Lebanon đã trở thành điểm nghẽn trong các cuộc đàm phán, khi Israel và lực lượng Hezbollah phớt lờ các lời kêu gọi từ ông Trump cùng nhiều bên khác về việc ngừng các cuộc tấn công lẫn nhau trong những tuần gần đây.
Trong một tuyên bố, Ban Thư ký Hội đồng An ninh Quốc gia Tối cao Iran cho biết các hoạt động quân sự trên mọi mặt trận, bao gồm Lebanon, sẽ chấm dứt vĩnh viễn kể từ tối 15/6.
Thứ trưởng Ngoại giao Iran Kazem Gharibabadi cho biết một thỏa thuận toàn diện hơn sẽ được đàm phán trong thời gian ngừng bắn kéo dài 60 ngày, trong đó có nội dung dỡ bỏ các lệnh trừng phạt đối với Iran.
Theo các nguồn tin trước đó của Reuters, số phận chương trình hạt nhân Iran - một vấn đề gai góc khác - cũng sẽ được đưa ra thảo luận trong các cuộc đàm phán tiếp theo.
Israel chưa đưa ra phản ứng ngay lập tức trước thông báo này và khẳng định họ không tham gia các cuộc đàm phán giữa Mỹ và Iran.
Giá dầu giảm ngay sau thông báo
Ông Trump cho biết eo biển Hormuz - tuyến vận tải huyết mạch đối với nguồn cung dầu khí toàn cầu mà Iran đã đóng cửa trong nhiều tháng - sẽ được mở lại vào ngày 19/6. Đồng thời, ông cũng ra lệnh chấm dứt lệnh phong tỏa các cảng của Iran.
"Các tàu thuyền trên thế giới, hãy khởi động động cơ. Hãy để dầu chảy!", Tổng thống Trump viết.
Sau thông tin này, giá dầu đồng loạt giảm. Giá dầu Brent giao kỳ hạn mất 4% trong phiên giao dịch đầu ngày 15/6, trong khi dầu thô West Texas Intermediate của Mỹ giảm hơn 4,6%. Thị trường chứng khoán châu Á cũng tăng mạnh.
Thế giới đã mất hàng triệu thùng dầu và khí đốt kể từ khi xung đột khiến eo biển Hormuz - nơi trung chuyển khoảng 1/5 lượng dầu mỏ và khí tự nhiên hóa lỏng toàn cầu - bị đóng cửa trong hơn ba tháng.
Các nhà đầu tư hiện theo dõi sát tốc độ khôi phục sản xuất và xuất khẩu của các nước sản xuất dầu Trung Đông sau những thiệt hại do xung đột gây ra, cũng như khả năng có thêm tàu thuyền quay trở lại khu vực.
"Mặc dù những bất ổn này cho thấy rủi ro tăng giá đối với dự báo của chúng tôi về giá dầu Brent kỳ hạn đạt 80 USD/thùng vào cuối năm nay, nhưng cần lưu ý rằng lượng dầu chảy qua eo biển Hormuz chỉ cần đạt 60-70% so với mức trước xung đột để đưa thị trường dầu mỏ trở lại tình trạng dư cung như trước xung đột", Vivek Dhar, chiến lược gia hàng hóa tại Ngân hàng Commonwealth của Úc, cho biết.
Nhà Trắng nhượng bộ
Matthew Miller, cựu phát ngôn viên Bộ Ngoại giao dưới thời chính quyền cựu Tổng thống Joe Biden, nhận định ông Trump đã có một nhượng bộ quan trọng với Iran nhằm khôi phục hiện trạng trước khi xung đột nổ ra.
"Chúng tôi không có gì đảm bảo rằng chương trình hạt nhân sẽ được giải quyết, nhưng Iran đã cho thế giới thấy rằng họ có thể bắt giữ nền kinh tế toàn cầu làm con tin và nhận được thứ gì đó từ Mỹ để đổi lại", Miller nói.
Hàng nghìn người, chủ yếu tại Iran và Lebanon, đã thiệt mạng kể từ khi lực lượng Mỹ và Israel lần đầu tấn công Iran vào ngày 28/2. Đáp trả, Iran tiến hành các cuộc tấn công nhằm vào Israel và các quốc gia vùng Vịnh có căn cứ quân sự Mỹ, đồng thời phong tỏa eo biển Hormuz, khiến giá năng lượng toàn cầu tăng vọt. Mỹ sau đó đáp trả bằng việc phong tỏa các cảng của Iran.
Cuộc chiến với Iran đã trở thành gánh nặng chính trị trong nước đối với Tổng thống Trump và các nghị sĩ đảng Cộng hòa, khi nhiều cuộc thăm dò cho thấy người Mỹ ngày càng bất mãn trước giá xăng tăng cao trong bối cảnh cuộc bầu cử giữa nhiệm kỳ tháng 11 đang đến gần.
Tuy nhiên, ông Trump cũng phải đối mặt với sức ép từ chính nội bộ đảng Cộng hòa, khi nhiều thành viên kiên quyết yêu cầu chương trình hạt nhân của Iran phải bị chấm dứt hoàn toàn.
Thượng nghị sĩ đảng Cộng hòa Lindsey Graham, một trong những chính trị gia có quan điểm cứng rắn hàng đầu về Iran, hoan nghênh thỏa thuận nhưng khẳng định sẽ "theo dõi sát sao" các cuộc đàm phán sắp tới liên quan đến chương trình hạt nhân của Tehran.
"Theo luật của chúng tôi, bất kỳ thỏa thuận hạt nhân nào với Iran cũng sẽ được trình lên Quốc hội để xem xét và bỏ phiếu," ông nói. "Xin chúc mừng tất cả những người đã đưa chúng ta đến điểm này."
Trong nhiệm kỳ đầu tiên, Tổng thống Trump đã rút Mỹ khỏi thỏa thuận hạt nhân đa phương năm 2015 do cựu Tổng thống Barack Obama đàm phán. Thỏa thuận này dỡ bỏ các lệnh trừng phạt đối với Tehran để đổi lấy việc Iran hạn chế chương trình hạt nhân và chấp nhận các cuộc thanh sát quốc tế.
Đáp lại, Iran tăng cường làm giàu uranium, sản xuất hơn 400 kg vật liệu có độ tinh khiết gần đạt ngưỡng chế tạo vũ khí hạt nhân. Số phận cuối cùng của lượng uranium này nhiều khả năng sẽ trở thành điểm mấu chốt trong các cuộc đàm phán sắp tới.
An An (Theo Reuters)
