"Tàu sân bay không chìm" của Iran
Theo CNN, với hàng nghìn binh sĩ Mỹ được cho là đang trên đường tới Trung Đông, dư luận ngày càng đồn đoán họ có thể được giao nhiệm vụ tấn công đảo Kharg của Iran – trung tâm nhiên liệu quan trọng ở phía bắc Vịnh Ba Tư, nơi xử lý 90% lượng dầu xuất khẩu của Tehran.
Tuy nhiên, Kharg chỉ là một trong hàng chục hòn đảo của Iran tại vùng Vịnh, và nhiều đảo khác có thể còn quan trọng hơn trong việc đảm bảo an toàn cho tàu thuyền, cũng như tàu hải quân, đi qua eo biển Hormuz.
Bảy hòn đảo gồm Abu Musa, Đại Tunb, Tiểu Tunb, Hengam, Qeshm, Larak và Hormuz được các nhà nghiên cứu tại Đại học Sun Yat-sen (Chu Hải, Trung Quốc) gọi là “tuyến phòng thủ chính” của Iran.
Theo hai nhà nghiên cứu Enayatollah Yazdani và Ma Yanzhe, một đường cong giả định nối các đảo này cho thấy rõ ưu thế chiến lược của Iran trong kiểm soát an ninh eo biển Hormuz.
Abu Musa, Đại Tunb và Tiểu Tunb – nằm ở phía tây vòng cung – được coi là các vị trí then chốt để kiểm soát eo biển. Do khoảng cách giữa các đảo và độ sâu vùng vịnh khá nông, các tàu chiến và tàu chở dầu lớn buộc phải đi vòng qua khu vực này, khiến chúng có thể trở thành mục tiêu dễ bị tấn công bởi tàu cao tốc, tàu rải thủy lôi hoặc máy bay không người lái của Iran.
Các quan chức Iran từng gọi những hòn đảo này là “tàu sân bay không thể chìm”. Năm ngoái, Iran cho biết đã tăng cường hiện diện tại Abu Musa, Đại Tunb và Tiểu Tunb. Tư lệnh hải quân IRGC, Chuẩn đô đốc Alireza Tangsiri, khi đó tuyên bố lực lượng này có khả năng tấn công các căn cứ, tàu chiến và tài sản của đối phương trong khu vực.
Do các đảo không thể bị đánh chìm, các vị trí quân sự của Iran trên đó cần bị vô hiệu hóa để đảm bảo an toàn cho tàu chiến Mỹ – trong đó có thể có các đơn vị viễn chinh thủy quân lục chiến (MEU) – nếu tiến hành đổ bộ vào Kharg.
Nhà phân tích Carl Schuster nhận định các đảo này có vị trí chiến lược trong việc kiểm soát mọi hoạt động vận chuyển ra vào vịnh. Hiện chưa có mốc thời gian cụ thể cho bất kỳ cuộc tấn công đổ bộ nào của Mỹ.
Đẩy Mỹ vào thế khó
Tổng thống Donald Trump đã gia hạn thêm 10 ngày, đến 6/4, để xem xét khả năng đạt thỏa thuận với Tehran trước khi tiến hành các cuộc tấn công vào cơ sở hạ tầng năng lượng của Iran. Ngoại trưởng Marco Rubio cho biết các cuộc đàm phán đã có tiến triển, nhưng không có dấu hiệu tạm dừng chiến dịch quân sự, khi Bộ trưởng Bộ Chiến tranh Pete Hegseth khẳng định Mỹ sẽ tiếp tục “đàm phán bằng bom đạn”.
CNN cho biết hai đơn vị Lữ đoàn Viễn chinh Thủy quân lục chiến (MEU) với khoảng 4.000 binh sĩ đang trên đường tới Trung Đông, cùng khoảng 1.000 binh sĩ thuộc Sư đoàn Dù số 82 đã được lệnh triển khai.
Theo Schuster, toàn bộ lực lượng này có thể cần thiết để kiểm soát các đảo phòng thủ của Iran. Ông cho rằng hai đơn vị MEU sẽ tạo ra ưu thế áp đảo.
Việc triển khai lực lượng có thể được thực hiện bằng đường biển hoặc đường không. Hải quân Mỹ có thể sử dụng tàu đổ bộ, bao gồm LCAC, để đưa binh sĩ và trang thiết bị lên bờ, nhưng các tàu mẹ sẽ phải vượt qua hệ thống phòng thủ của Iran tại các đảo như Hormuz, Larak, Qeshm và Hengam cũng như từ đất liền.
Nhà phân tích Cedric Leighton nhận định đảo Larak, nằm ở cửa phía đông eo Hormuz, là trở ngại lớn, vì Iran có thể sử dụng tên lửa hoặc tàu nhỏ để cắt đứt tuyến vận chuyển qua eo biển.
Các tàu chiến Mỹ cũng mang theo máy bay cánh quạt nghiêng CV-22 Osprey và trực thăng, nhưng chúng di chuyển chậm và dễ bị tổn thương trước hệ thống phòng không. Trong khi đó, lực lượng dù của Sư đoàn 82 có thể đổ bộ từ trên không nhưng mang theo ít trang bị hơn so với đường biển.
Theo Schuster, các cuộc tấn công vào các đảo có thể kéo dài từ hai ngày đến hai tuần, nhưng nếu thành công sẽ mang lại lợi ích chiến lược đáng kể, như kiểm soát và giám sát eo biển Hormuz.
Một báo cáo ngày 24/3 của Viện Nghiên cứu Chiến tranh cho biết Mỹ và/hoặc Israel đã bắt đầu tấn công cơ sở hạ tầng quân sự của Iran trên các đảo Abu Musa, Đại Tunb và Tiểu Tunb – bước đi có thể diễn ra trước một chiến dịch đổ bộ.
Tuy nhiên, chiếm giữ các đảo chỉ là một phần nhiệm vụ. Theo Schuster, cần khoảng 1.800–2.000 binh sĩ để duy trì kiểm soát và ngăn Iran tái sử dụng các đảo, điều này có thể khiến lực lượng Mỹ dễ bị tấn công bằng UAV, tên lửa và pháo binh từ đất liền Iran.
Một báo cáo của Trung tâm Soufan cảnh báo điều này có thể kéo Mỹ vào một cuộc can thiệp dài hạn, với thương vong gia tăng và không được ủng hộ. Schuster nhấn mạnh hệ thống phòng thủ tên lửa và chống UAV sẽ là yếu tố sống còn đối với lực lượng Mỹ đồn trú.
Ông cũng cho rằng việc kiểm soát các đảo phía nam vịnh có thể ít rủi ro hơn so với Kharg, do tránh gây tổn hại lớn tới cơ sở hạ tầng dầu mỏ của Iran – yếu tố có thể làm chậm quá trình phục hồi sau chiến tranh.
Thiệt hại tương tự đã xảy ra khi Iran tấn công các cơ sở LNG của Qatar, với thời gian khắc phục có thể lên tới 5 năm.
Tuy nhiên, việc chiếm giữ các đảo cũng kéo theo hệ lụy chính trị. Năm 1971, Iran đã giành quyền kiểm soát các đảo này khi UAE giành độc lập, và từ đó UAE luôn phản đối và đề nghị giải quyết tranh chấp.
Iran tuyên bố có quyền lịch sử, trong khi UAE có thể đưa vấn đề ra Tòa án Công lý Quốc tế và nhận được sự ủng hộ từ Mỹ cùng một số quốc gia khác.
Theo Schuster, điều này tạo ra “tình thế tiến thoái lưỡng nan” cho Washington: nếu trả đảo cho Iran có thể làm phật lòng UAE, còn nếu trao cho UAE lại ảnh hưởng tới tính hợp pháp của chính quyền Iran trong tương lai.
Ông cho rằng đây là kiểu tranh chấp có thể khiến xung đột tái bùng phát, cho thấy không có giải pháp hoàn hảo mà chỉ là sự cân bằng giữa chi phí, rủi ro và hệ quả.
An An (Theo CNN)
