Tiêm kích thống trị bầu trời nhưng bị cắt giảm mạnh
F-22 Raptor từng được kỳ vọng trở thành xương sống tuyệt đối cho ưu thế trên không của Mỹ sau khi trật tự thế giới thay đổi. Tuy nhiên, thay vì xây dựng lực lượng quy mô lớn như kế hoạch ban đầu, Không quân Mỹ cuối cùng chỉ sản xuất 187 chiếc trước khi đóng dây chuyền.
Quyết định này khiến chi phí chương trình tăng vọt. Khi cộng toàn bộ ngân sách nghiên cứu, phát triển và sản xuất, mỗi chiếc F-22 có giá lên tới khoảng 356 triệu USD.
Tổng mức đầu tư cho chương trình Raptor được cho là đã vượt 66 tỷ USD.
Trong nhiều năm, yếu tố chi phí được xem là lý do chính khiến Washington không khôi phục dây chuyền sản xuất F-22. Tuy nhiên, ngày càng có nhiều ý kiến trong giới quân sự Mỹ cho rằng quyết định đó phản ánh tư duy "ngắn hạn" trong đánh giá mối đe dọa chiến lược.
F-22 ra đời đúng thời điểm Chiến tranh Lạnh kết thúc, khi Mỹ gần như không còn đối thủ ngang tầm trên không. Sau đó, giai đoạn tranh luận về việc tái khởi động sản xuất lại trùng với thời kỳ Washington tập trung vào Iraq và Afghanistan, thay vì cạnh tranh với các cường quốc như Trung Quốc hay Nga.
Theo nhiều chuyên gia, chính điều này khiến Lầu Năm Góc đánh giá chưa đầy đủ tốc độ phát triển quân sự của Bắc Kinh và Moskva.
Nếu Mỹ có hàng trăm F-22, cục diện có thể khác?
Giới phân tích cho rằng nếu Không quân Mỹ tiếp tục duy trì kế hoạch sản xuất hàng trăm F-22 như ban đầu, ưu thế trên không hiện nay của Washington có thể còn lớn hơn đáng kể.
Không chỉ tăng số lượng tiêm kích tàng hình tinh nhuệ, việc mở rộng quy mô sản xuất cũng có thể kéo giảm mạnh giá thành mỗi máy bay nhờ hiệu ứng dây chuyền công nghiệp.
Một số chuyên gia nhận định quy mô đội bay quá nhỏ đã khiến chi phí phát triển bị dồn lên từng khung thân riêng lẻ, đẩy F-22 trở thành một trong những tiêm kích đắt đỏ nhất lịch sử.
Trong khi đó, khả năng nâng cấp của F-22 lại được đánh giá rất cao. Dù ra đời từ cuối thế kỷ trước, Raptor vẫn liên tục được cải tiến về cảm biến, năng lực tác chiến mạng, xử lý dữ liệu và khả năng tấn công ngoài tầm nhìn.
Nhiều công nghệ trên F-22 thậm chí còn được thiết kế để tương thích với hệ sinh thái chiến đấu từ thế hệ 5 lên thế hệ 6. Điều này khiến nhiều chuyên gia cho rằng việc mở rộng đội bay F-22 sẽ mang lại giá trị chiến lược lâu dài thay vì chỉ là giải pháp tạm thời.
Vì sao F-22 vẫn đặc biệt nguy hiểm?
F-22 được xem là tiêm kích giành ưu thế trên không đầu tiên của thế hệ 5 với khả năng tàng hình cao, siêu cơ động và tốc độ hành trình siêu âm không cần đốt sau.
Máy bay sở hữu thiết kế tối ưu cho không chiến, kết hợp động cơ điều hướng lực đẩy giúp thực hiện các động tác cơ động cực gắt mà nhiều tiêm kích khác khó đạt được.
Ngoài tên lửa không đối không hiện đại, F-22 còn có khả năng chia sẻ dữ liệu chiến trường theo thời gian thực, tạo ưu thế lớn trong tác chiến mạng trung tâm. Trong các cuộc diễn tập nhiều năm qua, Raptor thường đạt tỷ lệ tiêu diệt áp đảo trước các đối thủ thế hệ cũ.
Đáng chú ý, dù Mỹ đã phát triển F-35 với số lượng lớn hơn nhiều, không ít chuyên gia vẫn xem F-22 là tiêm kích chiếm ưu thế trên không mạnh nhất mà Washington từng đưa vào biên chế.
F-22 sẽ nhường chỗ cho thế hệ mới?
Hiện nay, Không quân Mỹ đang phát triển chương trình tiêm kích thế hệ 6 NGAD nhằm thay thế hoặc bổ sung cho F-22 trong tương lai.
Tuy nhiên, quá trình phát triển NGAD được đánh giá rất phức tạp và tốn kém, trong khi số lượng F-22 hiện có vẫn tương đối hạn chế so với nhu cầu tác chiến quy mô lớn.
Nhiều ý kiến cho rằng nếu Washington từng duy trì kế hoạch sản xuất hàng trăm Raptor, Mỹ có thể đang sở hữu lực lượng tiêm kích giành ưu thế trên không mạnh hơn đáng kể trong bối cảnh cạnh tranh quân sự với Trung Quốc ngày càng gay gắt.
Dù dây chuyền F-22 đã đóng cửa từ lâu, cuộc tranh luận về việc Mỹ có phạm sai lầm chiến lược khi dừng chương trình quá sớm đến nay vẫn chưa chấm dứt.
Quang Hưng (Theo 19fortyfive)
