Khi nhiều khu vực bị bùn đá vùi lấp đến mức địa hình thay đổi hoàn toàn, Kathmandu còn đề nghị quốc tế hỗ trợ radar xuyên đất cùng nhiều thiết bị chuyên dụng để mở rộng cuộc tìm kiếm xuống bên dưới lớp đất đá.
Hơn một tuần sau trận lũ quét kinh hoàng ngày 26/8, cuộc tìm kiếm những người mất tích ở Nepal vẫn diễn ra trong điều kiện đặc biệt khó khăn.
Nước lũ và bùn đá không chỉ phá hủy nhà cửa, đường sá, cầu cống mà tại một số khu vực còn làm thay đổi cả địa hình. Những vị trí từng là làng mạc, công trường hay lối vào đường hầm thủy điện giờ bị phủ dưới lớp đất đá dày, khiến lực lượng cứu hộ nhiều lúc không thể dựa vào bản đồ cũ để xác định nơi cần tìm kiếm.
Trong bối cảnh đó, Nepal đang huy động nhiều công nghệ làm những "đôi mắt" cho lực lượng cứu hộ: từ drone quan sát trên không, camera nhiệt tìm dấu hiệu sự sống, LiDAR dựng lại địa hình đến ảnh vệ tinh xác định những công trình đã biến mất dưới bùn đá.
Bộ Ngoại giao Nepal (MOFA) cho biết nước này cũng đề nghị cộng đồng quốc tế cung cấp thêm các thiết bị chuyên dụng như drone công suất lớn, LiDAR, radar xuyên đất, máy đo laser độ chính xác cao, máy đo địa chấn băng thông rộng và máy bơm công suất lớn.
Drone nhiệt quét từ trên trời, LiDAR dựng lại vùng thảm họa
Drone là một trong những công nghệ được triển khai sớm trong chiến dịch.
Theo Kathmandu Post, Hiệp hội Drone Nepal đã huy động phi công tới Rasuwa, Nuwakot và Dhading để hỗ trợ tìm kiếm người sống sót và đánh giá thiệt hại. Hơn 50 phi công drone cùng các chuyên gia lập bản đồ và phân tích dữ liệu tham gia hoạt động này.
Một số thiết bị được trang bị camera ảnh nhiệt, có khả năng phát hiện sự khác biệt về nhiệt độ trên bề mặt, qua đó hỗ trợ tìm dấu hiệu của con người tại những nơi lực lượng mặt đất khó tiếp cận.
Cùng với đó là LiDAR - công nghệ sử dụng tia laser để đo khoảng cách và xây dựng dữ liệu ba chiều về địa hình. Trong một thảm họa mà bùn đất có thể phủ kín hoặc làm biến dạng cả một khu vực, dữ liệu LiDAR giúp đánh giá những thay đổi trên mặt đất, xác định vùng sạt lở và hỗ trợ lập bản đồ hiện trường.
Drone còn được tính tới để mang loa tới những khu vực bị cô lập, mất điện thoại và Internet. Từ trên không, thiết bị có thể phát thông báo hoặc gọi người sống sót phản hồi tại những nơi lực lượng cứu hộ chưa thể tiếp cận bằng đường bộ.
Nepal cũng nhận được hỗ trợ từ nước ngoài. Chính phủ Australia triển khai đội 15 thành viên chuyên về ứng phó thảm họa, trong đó có các chuyên gia vận hành drone thuộc Fire and Rescue New South Wales và Queensland Fire Department.
Hình vẽ mặt cắt cho thấy nhà máy thủy điện Trishuli 3A cao tương đương 11 tầng, nằm sâu bên dưới lòng núi ở Nepal. Ảnh: ABC News
Theo phía Australia, công nghệ drone tiên tiến sẽ cung cấp hình ảnh và dữ liệu lập bản đồ nhanh, giúp nhà chức trách Nepal xác định những khu vực cần ưu tiên tìm kiếm. Đội cứu hộ Australia đã tới Nepal ngày 4/9 và bắt đầu tham gia chiến dịch.
Vệ tinh tìm lại những đường hầm "biến mất", drone bay vào lòng núi
Một trong những thách thức lớn nhất xuất hiện tại các dự án thủy điện nằm sâu trong vùng núi.
ABC Australia dẫn lời chuyên gia địa chất và kỹ sư đường hầm Arnold Dix cho biết sức mạnh của dòng lũ đã làm thay đổi địa hình ở một số khu vực đến mức việc xác định lại các công trình ngầm trở thành bài toán khó.
Tại dự án thủy điện Trishuli 3A, lực lượng cứu hộ biết hệ thống đường hầm và nhà máy điện ngầm nằm bên dưới núi, nhưng bùn đất do lũ mang tới đã che lấp nhiều dấu vết trên mặt đất.
Để tìm lại chúng, các chuyên gia kết hợp ảnh vệ tinh độ phân giải cao, bản vẽ kỹ thuật và hình ảnh thu được từ trên không. Ảnh trước thảm họa giúp xác định vị trí tương đối của công trình, trong khi dữ liệu sau lũ cho thấy địa hình đã thay đổi như thế nào. Từ đó, lực lượng cứu hộ có thể tính toán nơi cần tiếp cận.
Nói cách khác, trước khi tìm người, họ phải "tìm lại" những đường hầm đã biến mất khỏi bề mặt.
Nhà làm phim kiêm phi công drone Manish Maharjan sử dụng thiết bị bay không người lái để tìm kiếm bên trong một đường hầm. Ảnh: Manish Maharjan/AP.
Những "đôi mắt trên trời" thậm chí còn được đưa xuống lòng núi. ABC Australia ghi nhận nhà làm phim kiêm phi công drone Manish Maharjan đã tình nguyện hỗ trợ quân đội Nepal, điều khiển thiết bị bay vào một đường hầm để quan sát những khu vực con người chưa thể tiếp cận.
Nhưng môi trường dưới lòng đất nhanh chóng cho thấy giới hạn của công nghệ. Maharjan mô tả có nơi bùn đặc tràn vào, gần như lấp kín không gian. Trong đường hầm hẹp, tối và nhiều vật cản, drone khó xoay trở, đồng thời có nguy cơ mất tín hiệu khi tiến quá sâu.
Ở đường hầm Maharjan khảo sát, drone có thể bay tới cuối tuyến nhưng không phát hiện người sống sót. Máy móc và lực lượng cứu hộ vì thế vẫn phải mở từng mét đường xuyên qua bùn đất để tiếp cận các không gian bị cô lập.
Tìm cách "nhìn" xuyên lớp bùn đá
Khi quan sát từ trên cao chưa đủ, Nepal đang tìm cách mở rộng cuộc tìm kiếm xuống dưới mặt đất.
Trong danh sách thiết bị Bộ Ngoại giao Nepal đề nghị cộng đồng quốc tế hỗ trợ có radar xuyên đất (ground-penetrating radar). Công nghệ này phát sóng điện từ xuống dưới bề mặt và phân tích tín hiệu phản xạ, từ đó hỗ trợ nhận diện các lớp vật chất hoặc cấu trúc nằm bên dưới. Trong vùng thảm họa, radar có thể giúp chuyên gia khảo sát những khu vực bị đất đá che phủ trước khi quyết định vị trí đào hoặc khoan.
Tuy nhiên, tính đến ngày 5/9, radar xuyên đất vẫn nằm trong danh sách thiết bị Nepal đề nghị quốc tế hỗ trợ; nhà chức trách chưa xác nhận công nghệ này đã được triển khai tại hiện trường.
Trong khi chờ thêm thiết bị, hoạt động kỹ thuật bên dưới các đường hầm tiếp tục được đẩy mạnh. Tại dự án thủy điện Chilime, đội cứu hộ đường hầm Ấn Độ phối hợp với quân đội Nepal tiến hành rút nước khỏi các khu vực ngầm, đào sâu hơn vào bên trong và gia cố những vị trí có nguy cơ mất an toàn.
Khoảng 90 m đường hầm chính tại Chilime được cho là đã bị bùn và nước lấp. Một tuyến tiếp cận tạm thời vì thế được mở để đưa máy xúc, máy bơm, máy phát điện và các thiết bị hạng nặng tới gần cửa hầm.
Cùng ngày 5/9, Nepal xác nhận đội ứng phó thảm họa DART gồm 15 người của Australia đã tới nước này từ một ngày trước, trong khi đội SMART 11 thành viên của Malaysia cũng có mặt để tham gia hoạt động cứu hộ. Các thiết bị, drone và vật tư do quốc tế hỗ trợ tiếp tục được đưa tới những khu vực bị ảnh hưởng.
Công nghệ còn được sử dụng ở một mặt trận khác: xác định danh tính nạn nhân. Nepal đã đề nghị quốc tế hỗ trợ bộ xét nghiệm DNA, tủ đông phòng thí nghiệm và thiết bị pháp y. Các chuyên gia từ Ấn Độ, Trung Quốc, Singapore và Hàn Quốc đã tham gia hỗ trợ thu thập, phân tích mẫu và nhận dạng nạn nhân.
Như vậy, cuộc tìm kiếm đang diễn ra trên nhiều tầng: camera nhiệt quan sát từ trên trời, LiDAR và vệ tinh tái dựng địa hình, drone tiến vào đường hầm, trong khi máy bơm, thiết bị đào và các công nghệ thăm dò được huy động hoặc chờ bổ sung để tiếp cận những khu vực nằm sâu dưới bùn đá.
Dù vậy, những thiết bị hiện đại nhất vẫn có giới hạn. Drone có thể mất tín hiệu trong lòng núi, camera nhiệt không thể nhìn xuyên những lớp đất đá dày, còn ảnh vệ tinh chủ yếu giúp xác định nơi lực lượng mặt đất nên tiếp tục đào.
Sáng 4/9, sau 9 ngày tìm kiếm tại dự án thủy điện Trishuli 3A, tín hiệu quan trọng nhất cuối cùng lại là tiếng người vọng ra từ một đường hầm. Không lâu sau, hai công nhân lần lượt được giải cứu còn sống.
Cuộc tìm kiếm tiếp tục mang lại hy vọng trong ngày 5/9. Theo MOFA Nepal, một công dân Trung Quốc được tìm thấy còn sống trong đường hầm tại dự án Upper Trishuli 1. Cùng ngày, lực lượng cứu hộ cũng đưa được một người Nepal còn sống ra khỏi một ngôi nhà tại Betrawati.
Giữa chiến dịch mà công nghệ đang giúp con người nhìn từ trên trời xuống lòng đất, những trường hợp sống sót được phát hiện sau nhiều ngày tiếp tục củng cố hy vọng rằng cuộc chạy đua trong các đường hầm và vùng bùn đá ở Nepal vẫn chưa kết thúc.
Nguồn: MOFA Nepal, Australian Government, ABC Australia, Kathmandu Post
Minh Ngọc
