Nga đón một năm "toàn thắng" ở lĩnh vực công nghệ then chốt

Chủ quyền công nghệ Nga cao kỷ lục

Năm 2025–2026 đang đánh dấu một giai đoạn chuyển mình quan trọng: Nga không chỉ giữ vững mà còn gia tăng lợi thế ở những lĩnh vực mang tính chiến lược cao nhất – từ y tế đến vật liệu tiên tiến – những lĩnh vực trực tiếp quyết định chất lượng cuộc sống và an ninh quốc gia nước này.

Riêng 2025, hoạt động sáng chế của Nga đón tin "toàn thắng" khi các nhà phát minh nước này tiếp tục mở rộng khoảng cách với đối tác nước ngoài ở những công nghệ then chốt nhất.

Theo dữ liệu mới nhất từ Cục Sở hữu Trí tuệ Liên bang Nga (Rospatent), tổng cộng 26.494 đơn xin cấp bằng sáng chế đã được nộp trong 2025, trong đó 21.793 đơn đến từ các tổ chức và cá nhân Nga – tăng 1,4% so với năm 2024, truyền thông Nga đưa tin ngày 23/3.

Ngược lại, số đơn từ nước ngoài giảm mạnh 9,5%, chỉ còn 4.701 đơn. Xu hướng này đã kéo dài sang năm thứ ba liên tiếp, biến khoảng cách thành một thực tế rõ rệt và ngày càng lớn.

Năm 2025, 39,7% phát minh được tạo ra bởi các trường đại học và viện nghiên cứu. Các doanh nghiệp chiếm 29,6%, cá nhân chiếm 27,6%, và chính phủ cùng các tổ chức phi lợi nhuận đóng góp thêm 3,1%.

Phân khúc mô hình tiện ích, thường liên quan đến các giải pháp thực tiễn hơn, cần được xem xét đặc biệt. Năm 2025, có 13.192 đơn đăng ký được nộp, trong đó 13.012 đơn đến từ Nga và 180 đơn đến từ nước ngoài.

Hoạt động sản xuất mô hình tiện ích phát triển mạnh nhất được ghi nhận trong các lĩnh vực kỹ thuật dân dụng, vận tải và công nghệ y tế. Các chuyên gia cho rằng điều này là do sự suy giảm của các công ty nước ngoài trên thị trường Nga, sự tập trung vào chủ quyền công nghệ và các biện pháp hỗ trợ của chính phủ.

Riêng trong lĩnh vực y học, các nhà phát triển Nga là những người nhanh nhất trong việc lấp đầy các khoảng trống công nghệ.

Công nghệ y tế Nga năm 2025: Bùng nổ phát minh

Lĩnh vực thể hiện sự vượt trội rõ nét nhất chính là công nghệ y tế. Năm 2025 ghi nhận 3.082 đơn xin cấp bằng sáng chế/phát minh từ Nga so với chỉ 186 đơn từ nước ngoài – chênh lệch tới 16,6 lần. So với năm 2023, khi khoảng cách chỉ khoảng 8,3 lần, lợi thế đã tăng gấp đôi chỉ trong chưa đầy ba năm. 

Các nhà khoa học và kỹ sư Nga đang nhanh chóng lấp đầy khoảng trống để lại bởi sự rút lui của nhiều công ty nước ngoài, đặc biệt trong thiết bị chẩn đoán, vật liệu sinh học, công nghệ y tế tiên tiến và các phương pháp điều trị mới. 

Một trong những thành tựu nổi bật nhất là liệu pháp tế bào CAR-T – công nghệ điều trị ung thư máu và lymphoma tiên tiến, cá nhân hóa cao. Nga đã trở thành một trong số ít quốc gia tự phát triển và áp dụng thành công CAR-T độc lập. 

Năm 2025, Trung tâm Nghiên cứu Y khoa Quốc gia về Huyết học (NMI Ts Gematologii) đã đưa vào thử nghiệm lâm sàng và điều trị thành công bệnh nhân đầu tiên với thuốc CAR-T nội địa “Utgefra”. Đến năm 2026, trung tâm này dự kiến sản xuất công nghiệp với công suất lên đến 600 liều/năm. Tương tự, Viện Nghiên cứu Ung thư P.A. Herzen (Moscow, Nga) cũng áp dụng thành công sản phẩm CAR-T cá nhân hóa sản xuất chỉ trong 9 ngày cho bệnh nhân lymphoma. Điều này giúp Nga gia nhập nhóm quốc gia hàng đầu (cùng Mỹ, EU, Trung Quốc) về liệu pháp tế bào chống ung thư, giảm phụ thuộc vào thuốc nhập khẩu đắt đỏ.

Trí tuệ nhân tạo (AI) trong chẩn đoán hình ảnh là lĩnh vực Nga dẫn đầu khu vực và đang mở rộng nhanh chóng. Đến đầu 2025, 84/89 vùng đã triển khai thiết bị y tế hỗ trợ AI. Nền tảng y tế số của Moscow đã phân tích hàng triệu hình ảnh, hỗ trợ chẩn đoán sớm ung thư da (hệ thống Nevuskan), đột quỵ, loãng xương qua CT thông thường, và nhiều bệnh lý khác. 

Hiện có 48 giải pháp AI y tế được đăng ký chính thức tại Nga, chủ yếu tập trung vào phân tích hình ảnh X-quang, CT, MRI, siêu âm – giúp bác sĩ chẩn đoán nhanh hơn, chính xác hơn, đặc biệt ở vùng sâu vùng xa. Các công ty như Yandex (ví như "Google nước Nga") cũng phát triển AI chuyên biệt cho nhi khoa, ung thư và sức khỏe mẹ-bé.

Trong lĩnh vực vật liệu sinh học và kỹ thuật mô, Nga ghi dấu ấn với các phát triển như da nhân tạo, màng bioprinted tái tạo màng nhĩ (giúp phục hồi thính giác), implant cột sống 3D, và các vật liệu cấy ghép mới cho phẫu thuật chỉnh hình. 

Tập đoàn công nghệ nhà nước Nga Rostec đã giới thiệu hàng loạt thiết bị tiên tiến tại triển lãm Y tế Nga 2025, bao gồm hệ thống hỗ trợ điều hướng cho người khiếm thị (lidar-sonar assistant LISA), tủ đông y tế lưu trữ plasma dài hạn (MNT-30), thiết bị tim mạch, nhãn khoa và hồi sức cấp cứu – tất cả đều sản xuất nội địa.

Ngoài ra, năm 2025 Nga đã hoàn tất thành công các thử nghiệm tiền lâm sàng của vaccine ung thư mRNA cá nhân hóa do Trung tâm Gamaleya phát triển (cùng đơn vị tạo ra Sputnik V). Vaccine này sử dụng AI phân tích genome khối u để thiết kế nhanh chóng trong vòng một tuần, chuyển sang thử nghiệm lâm sàng trên người từ cuối 2025, hứa hẹn thay đổi cách tiếp cận điều trị ung thư chính xác.

Có thể thấy, 2025 là một năm thắng lợi về phát minh nói chung và lĩnh vực y tế Nga nói riêng, cùng mang ý nghĩa chiến lược quốc gia: Nga không chỉ "bền vững" mà còn dẫn dắt ở y học cá nhân hóa, tế bào trị liệu, AI chẩn đoán và vaccine tiên tiến – góp phần nâng cao tuổi thọ, chất lượng sống dân cư và vị thế địa chính trị trong lĩnh vực y tế toàn cầu. 

Trang Ly