Các tổ hợp pháo - tên lửa phòng không Pantsir làm nhiệm vụ trực chiến tại khu vực Moscow đang bắt đầu được trang bị một loại tên lửa cỡ nhỏ thế hệ mới. Sự nâng cấp này diễn ra ngay sau khi đợt tấn công gần đây nhất của máy bay không người lái Ukraine vào Moscow và vùng phụ cận được ghi nhận là có quy mô lớn nhất kể từ khi chiến dịch quân sự đặc biệt bắt đầu.
Trong đợt đánh trả này, khoảng 150 chiếc UAV mang phù hiệu hình cây đinh ba đã lao về phía thủ đô Nga. Phần lớn trong số chúng đã bị trung hòa bằng các lực lượng phòng không và tác chiến điện tử. Đáng chú ý, tham gia vào đợt cản phá này còn có các tên lửa phòng không có điều khiển TKV-1055 Gvozd (Chiếc đinh) — thứ vũ khí mới vừa được trang bị gần đây cho các tổ hợp Pantsir.
Không thể cứ dùng "đại bác bắn chim sẻ"
Trận chiến trên bầu trời Moscow một lần nữa khẳng định nguyên lý: một hệ thống phòng không hoàn chỉnh luôn đòi hỏi sự kết hợp của nhiều phương tiện bảo vệ trước các đòn tiến công đường không, từ các dòng tên lửa tầm xa, tầm trung cho đến tầm ngắn.
Mỗi loại tên lửa đều đảm nhiệm nhiệm vụ và mục tiêu riêng. Thật vô lý nếu dùng tổ hợp S-400 để phóng vào những chiếc quadcopter nhỏ bé, chẳng khác nào "dùng đại bác bắn chim sẻ". Phân khúc tên lửa đắt đỏ đó cần dành cho những mục tiêu nghiêm trọng hơn, chẳng hạn như tên lửa hành trình hay tên lửa đạn đạo.
Trong thành phần lực lượng phòng không Quân đội Nga hiện nay có rất nhiều hệ thống vũ khí khác nhau, từ các tổ hợp tên lửa vác tay cho đến các hệ thống Tunguska và Pantsir. Tuy nhiên, thực tế chiến trường đã chỉ ra rằng ở mảng bảo vệ bầu trời tại các ranh giới phòng không tầm ngắn và tầm trung, phía Nga vẫn đang chịu lép vế đôi chút trước đối phương và vô tình tạo kẽ hở cho họ vượt qua.
Nguyên nhân dẫn đến điều này đến từ nhiều yếu tố. Lãnh thổ Nga quá rộng lớn nên không thể bố trí hỏa lực canh gác ở khắp mọi nơi. Trong khi đó, đối phương với sự hỗ trợ từ tình báo phương Tây lại biết rõ nơi nào có thể bay qua ở độ cao thấp hay vị trí nào có thể lượn qua các trạm ra-đa.
Đánh giá về thách thức này trên tờ Svobodnaya Pressa, chuyên gia quân sự Vladislav Shurygin chia sẻ: "Việc thiết lập một tuyến phòng không liên tục để chống lại UAV là vô cùng khó khăn, bởi nếu làm vậy thì tại mỗi ngôi làng trên các hướng tiềm ẩn nguy hiểm đều phải lắp đặt ít nhất một bệ phóng."
Theo ông Shurygin, giải pháp cốt lõi nằm ở khâu quản lý dữ liệu: "Trước hết, chúng ta cần một hệ thống không gian thông tin chung cho lực lượng phòng không. Nói một cách dễ hiểu, mọi dữ liệu về việc phương tiện bay của đối phương xâm nhập vào lãnh thổ Nga phải được truyền ngay về một trung tâm chỉ huy thống nhất."
Ông lấy ví dụ thực tế: "Khi một chiếc UAV bay vào qua tỉnh Bryansk, hành trình của nó phải được chia sẻ tức thì cho tất cả các đơn vị phòng không lân cận cũng như các hướng tiến quân dự kiến của nó. Không phải tự nhiên mà người ta nói 'biết trước là chuẩn bị trước'. Điều đó có nghĩa là chúng ta phải đón đầu nó. Về lý thuyết thì chúng ta đang làm như vậy, nhưng nhìn chung hệ thống này vẫn chưa hoàn toàn trơn tru."
Chuyên gia này cũng thẳng thắn chỉ ra điểm hạn chế còn tồn tại: "Và người 'thợ săn' hiện tại chỉ phát hiện ra mục tiêu khi đã nhìn thấy bằng mắt thường rằng có cái gì đó đang lao xuống đầu mình, chứ không phải trong tư thế giương súng chờ sẵn từ trước."
Dù vậy, các nhà chức trách Nga hứa hẹn rằng ngay trong năm nay, một trường thông tin tích hợp như vậy sẽ được thiết lập hoàn chỉnh. Khi có thông tin chuẩn xác, quân đội Nga sẽ có khả năng xác định cả tuyến đường bay của UAV lẫn các phương tiện cần thiết để tiêu diệt chúng. Lực lượng phòng không không thiếu vũ khí, điều quan trọng nhất là phải hiểu cách vận hành chúng sao cho đạt hiệu quả tối đa.
"Cây đinh" xuất hiện
Một trong những phương tiện hiệu quả — dù không phải là duy nhất — để tiêu diệt UAV đối phương chính là dòng tên lửa phòng không có điều khiển cỡ nhỏ Gvozd được triển khai từ tổ hợp Pantsir. Đây là một phát triển tương đối mới, lần đầu tiên được giới thiệu vào năm 2017 và thậm chí đã trải qua thử nghiệm thực chiến tại Syria. Nhiệm vụ cốt lõi của nó chính là tiêu diệt các máy bay không người lái, và trong tương lai là phá hủy các đầu đạn của vũ khí độ chính xác cao.
Gvozd có tầm bắn hiệu quả từ 500 m đến 7.000 m, ở độ cao từ 50 m đến 5.000 m. Đây là một phạm vi đánh chặn tầm gần cực kỳ độc đáo. Điểm đặc biệt là cơ số đạn trên một bệ phóng thay vì 4 ống phóng tiêu chuẩn có thể được tăng lên tới 48 quả tên lửa — biến Pantsir gần như thành một chiếc súng tự động Kalashnikov có khả năng bắn ra những chuỗi đạn liên hoàn.
Nhờ tính cơ động cao và khả năng di chuyển đường dài của Pantsir, một đại đội trang bị loại tên lửa này có thể phong tỏa triệt để các hành trình di chuyển của UAV đối phương trên các hướng quan trọng. Và khi nhận được thông tin chỉ thị mục tiêu từ sớm, nó sẽ bảo vệ an toàn cho bất kỳ mục tiêu nào khác. Tùy thuộc vào loại mục tiêu, Gvozd với tốc độ lên tới 820 m/s có khả năng bắn hạ mọi dòng UAV hiện có trong biên chế của đối phương.
Hiện tại, theo thông tin từ các hãng thông tấn, các tổ hợp Pantsir hướng bảo vệ Moscow đã được trang bị tên lửa Gvozd và chúng đã chứng minh được tính hiệu quả thực tế. Với chi phí sản xuất rẻ, dòng tên lửa nhỏ và nhanh này hứa hẹn sẽ sớm xuất hiện tại các khu vực khác để bảo vệ các cơ sở sản xuất công nghiệp của Nga.
Quốc Vinh (Theo Svpressa)
