Máy bay không người lái (UAV) của Ukraine hiện diện dày đặc dọc theo tuyến chiến sự dài khoảng 1.100 km trong cuộc xung đột đã bước sang tháng thứ 47 giữa Nga và Ukraine. Đây là một trong những yếu tố then chốt khiến quân đội Nga gặp nhiều khó khăn, thậm chí không thể tiến quân với tốc độ nhanh hơn đi bộ ở nhiều khu vực.
Tuy nhiên, các loại UAV phổ biến nhất của Ukraine như máy bay không người lái tấn công góc nhìn thứ nhất (FPV) và UAV ném bom cỡ lớn lại có tầm hoạt động khá hạn chế: chỉ vài km đối với FPV và khoảng 20 km với UAV ném bom. Phía sau “vùng tiêu diệt” gần tiền tuyến này còn tồn tại một không gian tác chiến sâu hơn, nơi sự hiện diện của UAV Ukraine thưa thớt rõ rệt.
Sự mất cân đối giữa các đòn tấn công bằng UAV ở tiền tuyến và các chiến dịch UAV đánh sâu vào hậu phương đã trở thành một trong những cuộc tranh luận lớn nhất của cuộc giao tranh. Nga đang tận dụng khoảng trống này khi các đơn vị UAV tinh nhuệ của họ liên tục tấn công sân bay, xe tải và tàu hỏa của Ukraine ở khoảng cách lên tới 200 km phía sau chiến tuyến.
FP-2. Ảnh minh họa
Vì sao lợi thế về máy bay không người lái của Ukraine chỉ dừng lại ở tiền tuyến?
Trong bối cảnh đó, việc lực lượng đặc nhiệm Ukraine triển khai UAV tầm xa Fire Point FP-2, với bán kính hoạt động lên đến 200 km, được xem là một tín hiệu tích cực đối với Kiev. Một video tổng hợp được công bố gần đây cho thấy FP-2 đã tập kích các kho hậu cần, trung tâm bảo dưỡng và khu vực tập kết binh lực của Nga tại tỉnh Zaporizhzhia, miền nam Ukraine, cách tiền tuyến hàng chục km.
Việc tiêu diệt bộ binh Nga tại tiền tuyến là nhiệm vụ quan trọng của Ukraine, song làm suy yếu hệ thống hậu cần đối phương cũng mang ý nghĩa chiến lược không kém. Trong khi các đội FPV và UAV ném bom của Ukraine chủ yếu tập trung vào mục tiêu bộ binh, thì các đơn vị vận hành UAV tấn công tầm xa như FP-2 lại đảm nhiệm vai trò đánh phá hậu cần.
Dù vậy, những cuộc không kích FP-2 mang tính điểm nhấn gần đây cũng phơi bày một thực tế không mấy dễ chịu: phần lớn nguồn lực UAV của Ukraine vẫn đang được dồn cho các hoạt động ở tiền tuyến, khi các chỉ huy nỗ lực ổn định hệ thống phòng thủ. Một vài đòn tấn công tầm xa ấn tượng khó có thể đảo ngược cục diện tổng thể.
Ryan O’Leary, cựu chỉ huy một đơn vị tình nguyện từng chiến đấu cho Ukraine, cảnh báo rằng Kiev có nguy cơ vô tình trao cho Nga lợi thế UAV ở chiều sâu hậu cần. “Chiến tranh UAV không phải là câu chuyện về số thương vong hôm nay, mà là kiểm soát không gian của ngày mai,” ông viết. “Kiểm soát chiều sâu đồng nghĩa với kiểm soát di chuyển, hậu cần, giám sát, liên lạc và quá trình ra quyết định, không chỉ trong chiến hào.”
Theo O’Leary, UAV của Ukraine hiện vẫn được tối ưu hóa cho nhiệm vụ tiêu diệt bộ binh hơn là thay đổi cục diện chiến trường. “Điều này tạo ra những hình ảnh ấn tượng, nhưng hiệu quả chiến lược lại hạn chế", ông nhận định.
Ryan O’Leary, cựu chỉ huy một đơn vị tình nguyện từng chiến đấu cho Ukraine.
Các cuộc đột kích Rubicon
Ở chiều ngược lại, các đơn vị UAV tinh nhuệ của Nga, đặc biệt là nhóm Rubicon (Rubikon), đang áp dụng cách tiếp cận hoàn toàn khác. UAV tấn công tầm xa của Rubicon hoạt động sâu trong khu vực hậu cần Ukraine, nhắm vào các tuyến vận tải, sân bay và đoàn tàu. Một video do nhóm này công bố gần đây cho thấy các đòn tấn công nhằm vào sân bay Ukraine ở độ sâu lên tới 200 km sau chiến tuyến.
Dù một số mục tiêu, bao gồm ít nhất một chiếc F-16 do Lockheed Martin sản xuất, có thể chỉ là máy bay mồi, việc UAV Nga có thể xâm nhập sâu vào hậu phương Ukraine vẫn là hồi chuông cảnh báo nghiêm trọng đối với giới chỉ huy Kiev. Điều này nhiều khả năng sẽ thúc đẩy Ukraine đẩy mạnh hơn nữa các chiến dịch phản công bằng UAV FP-2 và các hệ thống tương tự.
Không có quân đội nào có thể chiến đấu nếu thiếu tiếp tế, cũng như không thể tác chiến hiệu quả nếu không được yểm trợ từ không quân. Các đòn đánh sâu vào hậu phương có thể làm tê liệt cả hai yếu tố này. “Chiều sâu tác chiến quyết định kết cục của chiến tranh", O’Leary nhấn mạnh.
Theo Tư lệnh Lực lượng Hệ thống Không người lái Ukraine Robert Brovdi, việc UAV tập trung chủ yếu ở tiền tuyến xuất phát từ những nhu cầu tác chiến cấp bách. Ông thừa nhận các khu vực phòng thủ tiền tuyến đang thiếu nghiêm trọng bộ binh được huấn luyện bài bản, buộc quân đội phải dựa nhiều vào FPV và UAV ném bom để lấp đầy khoảng trống.
Theo Tư lệnh Lực lượng Hệ thống Không người lái Ukraine Robert Brovdi. Ảnh: Getty
“Không có chỉ huy quân đoàn nào sẵn sàng cho phép các đơn vị UAV rút khỏi tuyến phòng thủ tiền tuyến để tiến sâu vào hậu phương,” ông Brovdi cho biết. Do đó, dù một số lực lượng đặc nhiệm vẫn tiến hành các đòn đánh hậu cần của Nga ở xa, phần lớn UAV Ukraine vẫn phải gắn chặt với các trận địa gần.
Tình trạng thiếu nhân lực không chỉ giữ UAV ở gần chiến tuyến, mà còn cản trở khả năng tấn công vào điểm yếu then chốt nhất của Nga: các tuyến tiếp tế. Trớ trêu thay, chính con người có thể là lời giải cho bài toán UAV của Ukraine. Việc bổ sung một lực lượng bộ binh đủ lớn có thể giúp giải phóng UAV, cho phép chúng tấn công sâu hơn và hiệu quả hơn vào hậu phương đối phương.
