Ngày hôm qua, Nga đã thực hiện vụ phóng tên lửa đạn đạo tầm trung Oreshnik thứ hai vào lãnh thổ Ukraine kể từ khi cuộc xung đột bùng nổ năm 2022. Động thái quân sự này diễn ra ngay sát sườn NATO, được giới quan sát nhận định là lời cảnh báo đanh thép gửi tới phương Tây, theo CNN.
Vụ tấn công nhắm vào miền Tây Ukraine, cụ thể là thành phố Lviv, nơi chỉ cách biên giới Ba Lan – một thành viên NATO – khoảng hơn 60km, tương đương một giờ lái xe. Khoảng cách địa lý này là một lời nhắc nhở lạnh lùng rằng các thành viên của liên minh quân sự tại châu Âu hoàn toàn nằm trong tầm bắn của kho vũ khí Nga.
Về phía Nga, Moscow tuyên bố đã tấn công thành công các cơ sở hạ tầng năng lượng và nhà máy sản xuất máy bay không người lái – những yếu tố then chốt trong nỗ lực kháng cự của Ukraine, nơi drone đang thống trị chiến trường.
Trong khi đó, chính quyền Ukraine ghi nhận nhiều vụ nổ lớn và xác nhận một cơ sở hạ tầng quan trọng tại Lviv đã bị trúng tên lửa đạn đạo, nhưng không báo cáo thương vong nào. Thị trưởng Lviv, ông Andriy Sadovyi, xác nhận vụ việc nhưng không tiết lộ chi tiết cụ thể.
Tên lửa Oreshnik là gì?
Cái tên Oreshnik (nghĩa là "Cây phỉ") được cho là xuất phát từ hình dạng của các đầu đạn con khi lao xuống mục tiêu trông giống như những chùm hạt phỉ, hoặc tạo ra những vệt sáng rực lửa trên bầu trời đêm, theo Timothy Wright, một chuyên gia về tên lửa Nga tại Viện Nghiên cứu Chiến lược Quốc tế. Phía Ukraine lại gọi loại tên lửa này trong lần phóng đầu tiên là "Kedr" (nghĩa là Tuyết tùng).
Về nguồn gốc kỹ thuật, Lầu Năm Góc và các chuyên gia quốc tế nhận định Oreshnik là phiên bản "tinh chỉnh" hoặc sao chép cơ bản từ tên lửa RS-26 Rubezh – một loại tên lửa đạn đạo liên lục địa (ICBM) được Nga phát triển từ năm 2008 và thử nghiệm năm 2011. Tuy nhiên, việc kiểm tra mảnh vỡ từ vụ tấn công đầu tiên tại Dnipro (tháng 11/2024) và vụ mới nhất tại Lviv cho thấy những khác biệt đáng kể.
Về kích thước, Oreshnik có chu vi khoảng 3,5 feet (khoảng 1,06m), nhỏ hơn nhiều so với kích thước gần 6 feet (1,8m) của Rubezh. Trong khi Rubezh là ICBM có thể vươn tới mọi nơi trên thế giới, Oreshnik được phân loại là tên lửa đạn đạo tầm trung (IRBM). Thực tế chiến trường cho thấy nó được dùng ở cự ly 600-1.000 dặm (khoảng 960-1.600 km), như khoảng cách 900 dặm từ căn cứ Kapustin Yar đến Lviv. Tuy nhiên, giới chức Mỹ ước tính tầm bắn thực tế của nó có thể lên tới hơn 3.000 dặm (khoảng 5.500 km), đủ sức bao phủ hầu hết châu Âu.
Các chuyên gia Ukraine tại Viện Nghiên cứu Khoa học Pháp y Kyiv cho biết, dựa trên tàn tích thu được, Oreshnik không chứa nhiều vi mạch hiện đại hay công nghệ đột phá, mà chủ yếu dựa trên các thiết kế và linh kiện đã biết từ thời Chiến tranh Lạnh.
Sức mạnh hủy diệt và khả năng đánh chặn
Điểm nguy hiểm nhất của Oreshnik nằm ở tốc độ và khả năng mang tải trọng. Tên lửa này di chuyển với tốc độ siêu vượt âm khoảng 8.000 dặm/giờ (13.000 km/giờ), gấp đôi ngưỡng bắt đầu của tên lửa siêu âm thông thường. Quỹ đạo bay của nó vọt thẳng lên cao ra khỏi bầu khí quyển, sau đó lao xuống mục tiêu theo phương thẳng đứng với tốc độ cực lớn nhờ lực hấp dẫn.
Đặc biệt, Oreshnik được trang bị công nghệ MIRV (phương tiện tái nhập khí quyển đa hướng). Một tên lửa chính có thể mang tới 6 đầu đạn lớn tách rời, mỗi đầu đạn lại chứa một chùm từ 4 đến 6 đạn con (so với 4 đầu đạn thường thấy ở Rubezh).
Khi lao xuống, chúng có thể nhắm vào các mục tiêu riêng biệt, khiến việc đánh chặn bởi các hệ thống phòng không hiện có tại Ukraine trở nên gần như bất khả thi. Mặc dù được thiết kế để mang đầu đạn hạt nhân, cho đến nay Oreshnik mới chỉ được sử dụng với đầu đạn thông thường.
Việc sử dụng một loại vũ khí hiếm, đắt tiền và mang tính chiến lược như Oreshnik được xem là nỗ lực của Tổng thống Putin nhằm chứng minh sức mạnh công nghệ quân sự nội địa bất chấp các lệnh trừng phạt, đồng thời nhắc nhở đối phương về kho vũ khí hạt nhân của mình.
Bộ Quốc phòng Nga tuyên bố đây là đòn trả đũa cho nỗ lực tấn công bất thành của Ukraine vào dinh thự của ông Putin hồi tháng trước. Tuy nhiên, Ukraine bác bỏ điều này. Tình báo Mỹ (CIA) cũng kết luận không có bằng chứng nào về vụ tấn công dinh thự.
Vụ việc diễn ra khi vai trò của Mỹ trong NATO đang bị nghi ngờ, và căng thẳng leo thang ở các mặt trận khác như việc Mỹ gây sức ép lên Venezuela (đồng minh của Nga) hay vụ chặn tàu chở dầu Nga gần Iceland. Ngoài ra, lần sử dụng đầu tiên của Oreshnik vào tháng 11/2024 (nhắm vào một nhà máy bỏ hoang ở Dnipro) diễn ra ngay sau khi chính quyền Biden cho phép Ukraine dùng tên lửa ATACMS tấn công vào đất Nga.
Đáng chú ý, Mỹ và Nga đang tranh cãi về Hiệp ước Lực lượng Hạt nhân Tầm trung (INF) – văn bản vốn cấm các loại tên lửa như Oreshnik nhưng Mỹ đã rút lui vào năm 2019. Trước lần phóng đầu tiên, Mỹ đã được thông báo để tránh hiểu lầm đây là một cuộc tấn công hạt nhân.
Điện Kremlin tuyên bố đang sản xuất thêm nhiều tên lửa Oreshnik và để ngỏ khả năng triển khai chúng tại Belarus. Động thái này càng làm gia tăng lo ngại rằng các thành phố châu Âu có thể trở nên không được bảo vệ trước các cuộc tấn công bằng vũ khí tương tự trong tương lai.
Quốc Vinh (Theo CNN, NYT)
