Thông tin về việc Trung Quốc chế tạo thành công nguyên mẫu máy quang khắc EUV từ đầu năm 2025 và có khả năng sẽ bắt đầu sản xuất chip cao cấp trong vài năm tới đã làm nhiều chuyên gia phương Tây kinh ngạc. Trước đó, CEO hãng ASML và nhiều chuyên gia khác từng cho rằng Trung Quốc phải mất 10 đến 15 năm nữa mới chế tạo được cỗ máy cực kỳ phức tạp và tinh xảo này.
Thế nhưng cựu CEO của ASML, ông Peter Wennink lại tỏ ra khá bình thản trước thông tin này. Trả lời trong một chương trình podcast tại Hà Lan, ông cho biết: “Các bạn không nên quên rằng các nguyên mẫu đầu tiên của máy EUV đã được chúng tôi làm ra hơn hai mươi năm trước”.
Ý nghĩa rất rõ ràng: nếu ngay cả ASML cũng mất hơn hai thập kỷ để biến nguyên mẫu thành thiết bị thương mại, thì Trung Quốc sẽ phải đối mặt với hành trình còn dài hơn nhiều. Trước đó ông Wennink một lần nữa khẳng định lại ưu thế của mình: "Tôi nghĩ ASML đã vượt xa trong lĩnh vực in thạch bản tiên tiến đến mức sẽ mất nhiều năm trước khi người Trung Quốc có thể đạt đến gần đó."
Ông Wennink còn nhấn mạnh: "Việc các định luật vật lý giống nhau ở Trung Quốc chỉ là logic thôi." Những định luật vật lý không thay đổi theo quốc gia, và do đó những thách thức kỹ thuật mà ASML đã vượt qua cũng sẽ là rào cản với bất kỳ ai.
Khi được hỏi về thông tin Trung Quốc nhận giúp đỡ từ cựu nhân viên ASML, Wennink tỏ ra nghi ngờ. "Vâng, chúng tôi hoàn toàn không biết gì về điều đó. Và tôi tự hỏi: cựu nhân viên ASML nào? Nếu đó là những người làm việc trong bộ phận dịch vụ của ASML tại Trung Quốc, đó không phải là những người xây dựng hệ thống EUV."
Lập luận có vẻ hợp lý: nhân viên bộ phận dịch vụ không nắm được bí quyết sản xuất một trong những cỗ máy phức tạp nhất mà nhân loại từng tạo ra.
Sự tự tin của ông Wennink không phải cá biệt. Vào tháng 4 năm 2025, Giám đốc điều hành hiện tại Christophe Fouquet tự tin nói với nhà đầu tư rằng Trung Quốc cần "nhiều, nhiều năm ánh sáng" nữa để phát triển công nghệ EUV. Các nhà phân tích phương Tây đồng thuận: tối thiểu mười đến mười lăm năm nữa.
Nhưng thực tế đã chống lại họ. Một báo cáo mới đây của Reuters cho thấy vào đầu năm 2025, một phòng thí nghiệm bí mật tại Thâm Quyến hoàn thành nguyên mẫu máy quang khắc EUV hoạt động được.
Cỗ máy khổng lồ lấp đầy toàn bộ sàn nhà máy và tạo ra thành công ánh sáng cực tím, trái tim của công nghệ EUV. Trung Quốc đặt mục tiêu sản xuất chip hoạt động vào 2028, ước tính thực tế là 2030. Dù theo kịch bản nào, dự đoán của ASML đã sai lệch từ mười lăm đến hai mươi lăm năm.
Vũ khí bí mật mà Wennink nghi ngờ hóa ra hoàn toàn có thật, ở cấp độ cao hơn nhiều so với "nhân viên bộ phận dịch vụ". Lin Nan, cựu trưởng bộ phận công nghệ nguồn ánh sáng của ASML, được Trung Quốc tuyển dụng với tiền thưởng ký kết bảy trăm nghìn đô la cộng trợ cấp nhà ở. Lin Nan và các kỹ sư khác làm việc dưới danh tính giả, được phân loại theo an ninh quốc gia. Chỉ trong 18 tháng, đội của ông nộp 8 bằng sáng chế liên quan công nghệ EUV.
Trung Quốc mua thiết bị cũ của ASML, Nikon và Canon qua đấu giá Alibaba, với danh sách xuất hiện gần nhất tháng 10/2025. Một trăm sinh viên tốt nghiệp tháo rời máy từng mảnh một, mỗi người được giám sát camera riêng và nhận tiền thưởng khi lắp ráp thành công. Đây là đảo ngược kỹ thuật quy mô công nghiệp, thực hiện với sự tỉ mỉ và nguồn lực khổng lồ.
Điều trớ trêu là dù mới đây tỏ ra nghi ngờ khả năng thành công trong thời gian gần của Trung Quốc khi chế tạo máy quang khắc EUV, nhưng vào năm 2023, cũng chính ông Wennink từng đưa ra lời cảnh báo về tiềm năng của Trung Quốc rằng:
"Các ông đang buộc họ phải trở nên rất sáng tạo," ông nói về lệnh trừng phạt công nghệ của phương Tây. "Họ đang đưa ra các giải pháp mà chúng ta chưa từng nghĩ tới." Lời cảnh báo này đang trở thành lời tiên tri hoàn toàn đúng, nhưng có vẻ ngay cả ông cũng chưa nhận ra tốc độ điều này xảy ra.
Nguyễn Hải
