Một nghiên cứu năm 2021 của Đại học Washington (Mỹ) và Đại học Queensland (Úc) cho thấy: Trước tuổi vị thành niên, bé gái có nguy cơ mắc rối loạn lo âu cao gấp gần 2 lần bé trai.
Chuyên gia tâm lý trẻ em người Mỹ Sissy Goff, người có 30 năm kinh nghiệm, đã viết cuốn “Nuôi dưỡng bé gái không lo âu” để mô tả rõ tình trạng lo âu của trẻ hiện nay, đồng thời cảnh báo: nhiều bố mẹ vì yêu con mà vô thức tạo ra áp lực khiến con lo lắng hơn.
Nguồn gốc của lo âu: từ những “ý nghĩ xâm nhập” đến nỗi sợ bị đánh giá
Nhiều đứa trẻ thực ra đã có dấu hiệu lo âu từ rất sớm. Những dấu hiệu này thường đến từ các trải nghiệm gây sợ hãi hoặc cảm giác thất bại.
Người lớn đôi khi cũng có “ý nghĩ xâm nhập”: Ngồi máy bay thì tưởng tượng máy bay rơi. Đứng trên cao thì thoáng nghĩ mình sẽ ngã xuống. Chúng xuất hiện chớp nhoáng, và người lớn dễ dàng phớt lờ.
Nhưng đối với trẻ, đặc biệt là bé gái tuổi dậy thì, chúng có thể trở thành nỗi ám ảnh.
Nghiên cứu từ Đại học Edinburgh cho thấy: Não bộ bé gái có vỏ não dày hơn, khiến khả năng suy nghĩ – phân tích – tự soi xét mạnh hơn bé trai, đồng nghĩa với việc các em dễ “nghĩ nhiều”, dễ lo âu hơn.
Ví dụ: Sau khi diễn văn nghệ, nghe tiếng vỗ tay lác đác: “Có phải con làm sai không?”; Mẹ không bắt máy: “Có phải mẹ xảy ra tai nạn vì con không?”; Bạn không chào mình: “Con đã làm gì sai? Bạn ghét con rồi sao?”; Cứ thế, trẻ rơi vào vòng lặp: càng sợ – càng nghĩ – càng lo. Lo âu trở thành “quái vật lo lắng”
Theo Sissy Goff, lo âu là phiên bản “nâng cấp” của sự lo nghĩ.
Nó khiến trẻ: Muốn kiểm soát mọi việc. Phóng đại khả năng xảy ra sự cố. Nghĩ theo kiểu đen – trắng. Tự đánh giá bản thân rất thấp. Nhiều bé gái rất xuất sắc, nhưng chỉ vì một lần thất bại mà khóc nức nở: “Con làm gì cũng sai”; “Con không bao giờ đủ tốt”. Lo âu làm trẻ đánh mất niềm vui, hứng thú và sự tự tin.
Vì sao bé gái dễ lo âu hơn?
- Kỳ vọng quá lớn của xã hội: Ngày nay bé gái được mở ra nhiều cơ hội hơn, nhưng đồng thời cũng phải đối mặt với áp lực tinh thần lớn hơn. Các em vừa phải học giỏi, vừa phải ngoan, vừa phải xinh, vừa phải khéo léo, vừa phải nhẹ nhàng “đúng chuẩn con gái”. Một số bé gái chỉ để khiến bố mẹ vui mà lao vào học: Nhiều em sống theo mong đợi người khác, không phải theo mong muốn của chính mình.
- Áp lực từ mạng xã hội: Với Snapchat, Instagram, TikTok… bé gái phải duy trì: thân hình đẹp, ảnh đẹp, tương tác tốt, “giữ streak”, giữ lượt thích… Càng đắm chìm trong mạng xã hội, trẻ càng cảm thấy cô đơn và trống rỗng.
- Lo âu có thể đến từ chính bố mẹ: Nếu bố mẹ là người hay lo âu, trẻ có nguy cơ mắc lo âu cao gấp 7 lần. Ngoài yếu tố di truyền, trẻ dễ học theo: kiểu nhìn nhận tiêu cực, phản ứng thái quá, lo nghĩ quá mức từ bố mẹ
Một số bố mẹ vì thương con mà: can thiệp quá sớm, làm hộ mọi thứ, cảnh báo nguy hiểm quá mức. Khi đó, trẻ học được thông điệp rằng: “Con không thể tự làm được"; “Thế giới rất đáng sợ”. Và chúng trở nên phụ thuộc, nhút nhát, thiếu khả năng tự lập.
Cha mẹ nên làm gì để giúp con gái vượt qua lo âu?
Sissy Goff đưa ra 4 nền tảng quan trọng:
- Xây dựng NIỀM TIN
Trẻ lo âu thường quên mất rằng mình đã từng mạnh mẽ và bản lĩnh. Cha mẹ cần: lắng nghe trước khi phán xét, không suy diễn vội, công nhận cảm xúc của con, kể những câu chuyện về niềm tin và dũng cảm.
- Rèn luyện SỰ KIÊN NHẪN
Một số hoạt động gợi ý: cùng trồng cây, quan sát sự lớn lên của mầm non; lái xe chậm một vòng để trẻ “nhìn thấy điều mình đã bỏ lỡ”; cùng chờ đợi, cùng hít thở sâu. Chậm lại giúp giảm nhịp căng thẳng trong não trẻ.
- Tạo môi trường BÌNH AN
Cha mẹ cần làm gương: quản lý stress của chính mình; điều chỉnh hơi thở khi con mất bình tĩnh; tạo không gian tĩnh lặng mỗi tuần (đọc sách, ngắm mây trời…).
- Cho con thật nhiều YÊU THƯƠNG
Một số cách nuôi dưỡng yêu thương: viết nhật ký cảm xúc cùng con; làm “hũ lưu giữ điều tốt đẹp”; cùng tạo album những khoảnh khắc ấm áp; nhắc con rằng: dù chuyện gì xảy ra, con luôn được yêu thương
Sissy Goff viết: “Vấn đề của lo âu là nó luôn hướng về tương lai. Cảm giác an toàn đến từ cuộc sống, và tương lai do chính mình quyết định”. Con gái không cần phải hoàn hảo. Con trai không cần phải gồng mình mạnh mẽ.
Nếu trẻ cảm nhận được mình được thấu hiểu, được yêu thương, được là chính mình thì chúng đủ can đảm để chiến thắng “quái vật lo âu” trong lòng.
Hiểu Đan
