Trong suốt nhiều thập kỷ qua, giới khoa học thế giới luôn mặc định rằng những sinh vật khổng lồ từng thống trị hành tinh của chúng ta - loài khủng long - bắt đầu xuất hiện vào khoảng hai trăm ba mươi triệu năm trước.
Tuy nhiên, một công trình nghiên cứu quy mô lớn vừa được công bố bởi đại học Princeton và đại học Yale danh tiếng đã hoàn toàn lật đổ nhận thức này. Bằng những phương pháp phân tích tân tiến, các chuyên gia đã dời cột mốc khởi nguyên của loài khủng long lùi lại thêm mười triệu năm.
Sự thay đổi mang tính bước ngoặt này không chỉ tái thiết lập dòng thời gian cổ sinh vật học mà còn mở ra những góc nhìn hoàn toàn mới về cách thức các sinh vật vĩ đại này tiến hóa và vươn lên nắm giữ vai trò bá chủ sinh thái.
Khủng long từ lâu đã luôn là một trong những loài sinh vật ấn tượng, bí ẩn và khơi gợi nhiều sự tò mò nhất trong lịch sử tự nhiên của nhân loại. Cơ sở dữ liệu khoa học hiện tại ghi nhận khoảng chín trăm chi và một ngàn loài khủng long khác nhau đã từng tồn tại.
Mặc dù sở hữu một lượng kiến thức khổng lồ về hình dáng, tập tính và môi trường sống của chúng, thời điểm chính xác mà những cá thể khủng long đầu tiên bước đi trên bề mặt địa cầu vẫn luôn là một ẩn số lớn. Lịch sử tiến hóa ở những giai đoạn sơ khai nhất của loài vật này bị bao phủ bởi bức màn sương mù dày đặc.
Dẫu vậy, bài báo khoa học mới được xuất bản trên tạp chí Proceedings of the Royal Society B đã chiếu một tia sáng quan trọng, giúp xua tan đi phần nào sự mờ mịt đó. Bằng cách đào sâu vào các cơ sở dữ liệu đã có, nhóm nghiên cứu đã đưa ra kết luận chắc chắn rằng thời điểm sinh ra của khủng long diễn ra sớm hơn rất nhiều so với những giáo trình mà chúng ta đang sử dụng.
Để đạt được kết quả mang tính đột phá này, các nhà nghiên cứu đã phải tiến hành một chiến dịch tổng hợp dữ liệu vô cùng đồ sộ. Họ đã phân tích tỉ mỉ chín bộ dữ liệu hình thái học khác biệt, tập trung vào ba dòng dõi khủng long lớn nhất là khủng long chân thú, khủng long chân thằn lằn và khủng long hông chim.
Quá trình này đòi hỏi việc thu thập toàn bộ các thông tin về cấu trúc giải phẫu, những đặc điểm tiến hóa cá biệt cũng như các phân nhóm nhỏ lẻ bên trong gia đình khủng long. Việc làm này đã chứng minh một cách sinh động và trực quan nhất về sự đa dạng sinh học vô cùng phong phú của chúng ngay từ buổi đầu bình minh.
Hơn thế nữa, các nhà khoa học không chỉ dừng lại ở việc xem xét từng loài riêng rẽ. Họ hiểu rõ rằng tự nhiên là một mạng lưới đan xen và có sự liên kết chặt chẽ. Động vật ăn thịt và con mồi luôn tồn tại trong một cuộc chạy đua vũ trang tiến hóa không ngừng nghỉ.
Bằng cách thống kê tuổi đời của các hóa thạch được khai quật trên toàn cầu và tiến hành đối chiếu, chéo hóa với những mô hình tiến hóa cổ điển, nhóm nghiên cứu đã có thể trả lời câu hỏi cốt lõi từng làm đau đầu nhiều thế hệ học giả: tuổi thọ thực sự của dòng dõi khủng long là bao nhiêu?
Kết quả cho thấy, những sinh vật này đã thực sự hiện diện trong khoảng thời gian từ hai trăm năm mươi đến hai trăm bốn mươi triệu năm trước. Theo ghi nhận từ nền tảng chuyên trang khoa học Phys.org, sự kiện xuất hiện này lập tức được nối tiếp bằng một chu kỳ đa dạng hóa và bùng nổ phân loài ở mọi dòng dõi chính.
Các nhà khoa học miêu tả công trình của họ đã mang đến một lời giải thích sinh học thỏa đáng cho những bất ổn và mâu thuẫn tồn tại xung quanh cây gia hệ của loài khủng long sơ khai. Những mô hình được trích xuất hoàn toàn tương thích với các nguyên lý của hiện tượng "bức xạ tiến hóa".
Đây là một khái niệm quen thuộc trong giới học thuật, ám chỉ một giai đoạn mà số lượng loài mới sinh sôi nảy nở cực nhanh từ một tổ tiên chung, lan tỏa để lấp đầy các hốc sinh thái trống rỗng. Trên thực tế, hiện tượng bức xạ tiến hóa này chính là nền tảng hình thành nên hầu hết các nhánh động vật và thực vật đa dạng đang tồn tại ngày nay.
Nhờ vào công trình nghiên cứu này, chúng ta giờ đây hiểu rằng giai đoạn cuối kỷ Triassic - mốc thời gian trước đây bị gán nhầm là lúc khủng long ra đời - thực chất lại chính là thời kỳ chúng bùng nổ và đa dạng hóa mạnh mẽ. Chúng đã âm thầm tiến hóa và chuẩn bị cho thời khắc tỏa sáng của mình từ tận mười triệu năm trước đó.
Sự phát triển hình thái học của khủng long không diễn ra theo một đường thẳng đều đặn, mà bị chi phối bởi những đợt bùng nổ tiến hóa lẻ tẻ trải dài suốt hai trăm bốn mươi triệu năm.
Tham khảo: IE
Đức Khương
