Nghiên cứu được công bố vào tháng 8/2026 trên tạp chí Cancer Research, do các nhà khoa học thuộc Trung tâm Ung thư Đại học Trung Sơn, Bệnh viện Nhân dân tỉnh Quảng Đông, Bệnh viện Ung thư thuộc Đại học Y khoa Sán Đầu và Đại học St. John's ở New York phối hợp thực hiện.
Theo nhóm nghiên cứu, hạn chế calo có thể phá vỡ cơ chế khối u sử dụng để thu hút và "tái lập trình" các tế bào tham gia vào quá trình chữa lành tổn thương của cơ thể, gọi là nguyên bào sợi liên quan đến ung thư (cancer-associated fibroblasts - CAFs), nhằm phục vụ cho sự phát triển của chính khối u.
Sự thay đổi này giúp chuyển môi trường xung quanh khối u từ trạng thái ức chế miễn dịch sang trạng thái thuận lợi hơn cho hoạt động của các tế bào miễn dịch chống ung thư.
Dương Lộ (Yang Lu), tác giả của nghiên cứu và là bác sĩ tại Bệnh viện Nhân dân tỉnh Quảng Đông, cho biết ý tưởng thực hiện công trình xuất phát từ những câu hỏi về chế độ ăn mà bà và các đồng nghiệp thường xuyên nhận được từ bệnh nhân.
"Bệnh nhân luôn hỏi chúng tôi: 'Tôi nên ăn gì? Nên ăn như thế nào?'. Thú thật, trước đây tôi không biết phải trả lời thế nào. Nhưng tôi thực sự muốn tìm ra một câu trả lời rõ ràng cho vấn đề này", Dương nói với Sixth Tone.
Chế độ ăn "mô phỏng nhịn ăn"
Trong nghiên cứu, các nhà khoa học áp dụng cho chuột một chế độ gọi là chế độ ăn mô phỏng nhịn ăn (fasting-mimicking diet - FMD). Theo đó, lượng calo được cắt giảm mạnh trong một khoảng thời gian nhất định, từ đó kích hoạt hàng loạt phản ứng thích nghi với tình trạng thiếu năng lượng và các cơ chế sửa chữa của tế bào.
Nhiều nghiên cứu trong những năm gần đây cho thấy FMD có thể tăng cường đáp ứng miễn dịch chống ung thư. Chẳng hạn, phương pháp này được cho là có thể làm thay đổi hệ vi sinh vật đường ruột theo hướng ức chế ung thư đại trực tràng hoặc nâng cao hiệu quả của liệu pháp nội tiết trong điều trị ung thư vú.
Tuy nhiên, cơ chế chính xác tạo ra những tác động này cũng như cách ứng dụng FMD trong điều trị ung thư vẫn chưa được làm rõ.
Các nghiên cứu trước đây chủ yếu xem xét ảnh hưởng của FMD đối với tế bào ung thư, tế bào T tấn công khối u và vi môi trường khối u - bao gồm các tế bào, phân tử và mạch máu xung quanh. Nghiên cứu lần này tập trung vào một thành phần khác của vi môi trường khối u là các nguyên bào sợi liên quan đến ung thư (CAFs).
Nhóm nghiên cứu chia ngẫu nhiên chuột thành hai nhóm. Một nhóm được ăn tự do, nhóm còn lại áp dụng FMD theo chu kỳ gồm một ngày cắt giảm 50% lượng calo, ba ngày cắt giảm 90%, sau đó ba ngày ăn không hạn chế. Thí nghiệm kéo dài trong ba tuần.
Kết quả cho thấy thể tích và trọng lượng khối u ở nhóm chuột áp dụng chế độ hạn chế calo giảm đáng kể. Số lượng khối u tự phát ở nhóm này cũng giảm rõ rệt.
Thông qua giải trình tự RNA và phân tích sự giao tiếp giữa các tế bào, các nhà nghiên cứu nhận thấy việc hạn chế calo làm giảm lượng glucose sẵn có và thúc đẩy sự phân hủy của tế bào khối u. Những thay đổi này dẫn đến việc giảm tiết PDGFC - một phân tử tín hiệu do tế bào ung thư giải phóng, có khả năng liên kết với CAFs và góp phần tạo ra môi trường ức chế miễn dịch.
Việc giảm tín hiệu PDGFC cũng khiến tỷ lệ một nhóm CAFs có đặc tính gây viêm và ức chế miễn dịch, gọi là iCAFs, giảm xuống. Trong khi đó, số lượng tế bào ung thư có dấu hiệu chết theo chương trình lại tăng lên.
Kết quả cuối cùng là môi trường ức chế miễn dịch của khối u suy yếu, tạo điều kiện để nhiều tế bào miễn dịch xâm nhập vào khối u và tham gia tiêu diệt tế bào ung thư.
Nhóm nghiên cứu cũng phát hiện việc kết hợp chế độ hạn chế calo với thuốc ức chế PDGFR có thể làm suy yếu mạnh hơn môi trường ức chế miễn dịch của khối u. Kết quả cho thấy phương pháp can thiệp bằng chế độ ăn có thể được sử dụng song song với các liệu pháp điều trị ung thư hiện có để tăng cường hiệu quả chống khối u.
Tuy nhiên, các nhà khoa học cũng lưu ý nghiên cứu vẫn còn nhiều hạn chế. Chẳng hạn, họ chưa phân tích sâu cách iCAFs ảnh hưởng đến hoạt động và chức năng của các tế bào miễn dịch bên trong khối u. Hiện cũng chưa rõ cơ chế được phát hiện sẽ tác động như thế nào đối với những loại ung thư khác.
Các tác giả cho rằng dù phương pháp nhịn ăn "cho thấy nhiều tiềm năng" trong việc hỗ trợ hoặc nâng cao hiệu quả điều trị ung thư, vẫn cần các thử nghiệm lâm sàng quy mô lớn để đánh giá hiệu quả, độ an toàn và tính khả thi ở bệnh nhân.
Bên cạnh đó, cần tiếp tục nghiên cứu các dấu ấn sinh học nhằm tối ưu hóa phương pháp điều trị kết hợp và cải thiện kết quả lâu dài.
Bác sĩ Dương cho biết nhóm nghiên cứu đã bắt đầu đưa các khuyến nghị dinh dưỡng dựa trên FMD vào những thử nghiệm lâm sàng có sự tham gia của bệnh nhân ung thư. Theo đó, bệnh nhân có thể được khuyến nghị giảm lượng calo trong vài ngày trước và sau mỗi chu kỳ điều trị, dù chế độ cụ thể sẽ khác nhau tùy từng trường hợp.
Trong tương lai, nhóm nghiên cứu hy vọng phát triển thêm các loại thuốc và biện pháp can thiệp dinh dưỡng, đồng thời mở rộng phương pháp này sang những loại ung thư khác.
"Lối sống và sự khác biệt giữa mỗi người rất đa dạng. Khi nghiên cứu ngày càng làm rõ các cơ chế liên quan, chúng tôi hy vọng có thể xây dựng những chế độ dinh dưỡng cá nhân hóa cho từng bệnh nhân", bác sĩ Dương nói.
Giả Hủ
Theo Sixth Tone
