Nhiều phụ huynh từng tin rằng một đứa trẻ biết đọc sớm, học giỏi hay sở hữu IQ cao sẽ có nhiều lợi thế để thành công khi trưởng thành. Tuy nhiên, một nghiên cứu kéo dài nhiều năm của ĐH Stanford lại cho thấy thành công lâu dài không chỉ phụ thuộc vào trí thông minh.
Theo các nhà nghiên cứu, điều quyết định một người có thể vượt qua khó khăn, thích nghi với áp lực và đi xa bền vững lại nằm ở 3 năng lực quan trọng là khả năng tự kiểm soát, điều tiết cảm xúc và kỹ năng xã hội.
Nếu IQ được ví như động cơ của một chiếc xe, thì 3 năng lực này chính là vô lăng và phanh. Một chiếc xe có thể rất mạnh, nhưng nếu không biết kiểm soát hướng đi hay tốc độ, nó vẫn có nguy cơ mất lái giữa đường.
Điều đáng chú ý là những năng lực này không xuất hiện khi con người trưởng thành, mà được hình thành từ rất sớm thông qua cách trẻ được nuôi dạy, giao tiếp với người xung quanh và trải nghiệm trong cuộc sống hằng ngày.
1. Khả năng tự kiểm soát
Một trong những nghiên cứu nổi tiếng nhất về khả năng tự kiểm soát là “thí nghiệm kẹo dẻo”. Trẻ em được lựa chọn giữa việc ăn ngay một viên kẹo hoặc chờ khoảng 15 phút để nhận phần thưởng gấp đôi.
Kết quả theo dõi nhiều năm sau cho thấy, những đứa trẻ biết chờ đợi thường học tập tốt hơn, dễ thích nghi hơn và ổn định hơn khi trưởng thành.
Theo các chuyên gia, đây là khả năng trì hoãn sự thỏa mãn tức thời để hướng đến mục tiêu dài hạn. Người có kỹ năng này thường kiên trì hơn trước áp lực và ít bị cuốn theo cám dỗ.
Trong thực tế, nhiều trẻ có thể dành hàng giờ cho điện thoại nhưng nhanh chóng mất tập trung khi học bài. Điều này không chỉ là vấn đề “lười”, mà còn liên quan đến khả năng kiểm soát hành vi chưa được rèn luyện đầy đủ.
Các chuyên gia cho rằng khả năng tự kiểm soát được hình thành từ những thói quen rất nhỏ hằng ngày như hoàn thành việc cần làm trước khi giải trí, tự sắp xếp đồ đạc hay học cách chờ đợi thay vì được đáp ứng ngay mọi nhu cầu.
Những điều nhỏ này lại chính là nền tảng giúp trẻ hình thành tính kỷ luật và khả năng quản lý bản thân khi lớn lên.
2. Khả năng điều tiết cảm xúc
Bên cạnh khả năng tự kiểm soát, nghiên cứu của Stanford University cũng nhấn mạnh tầm quan trọng của việc điều tiết cảm xúc.
Nhiều phụ huynh từng thấy con bật khóc vì làm sai bài, nổi nóng khi bị nhắc nhở hoặc nhanh chóng thu mình sau một lần thất bại. Theo các chuyên gia tâm lý, điều đáng lo không phải việc trẻ có cảm xúc tiêu cực, mà là các em chưa biết cách xử lý và vượt qua cảm xúc đó.
Một đứa trẻ quá dễ mất bình tĩnh thường cũng dễ bỏ cuộc khi gặp áp lực. Điều đáng nói là kỹ năng này không phụ thuộc hoàn toàn vào IQ, bởi một người rất thông minh vẫn có thể nhanh chán nản hoặc mất kiểm soát trước khó khăn.
Các chuyên gia cho rằng khả năng điều tiết cảm xúc được hình thành từ rất sớm thông qua cách trẻ được lắng nghe và đồng hành mỗi ngày.
Thay vì quát mắng khi con nổi cáu, cha mẹ nên giúp trẻ nhận diện cảm xúc bằng những câu hỏi đơn giản như “Con đang buồn hay tức giận?” hoặc “Điều gì khiến con khó chịu?”.
Khi trẻ học được cách diễn đạt cảm xúc bằng lời nói, các em cũng dần biết cách giữ bình tĩnh, kiểm soát hành vi và thích nghi tốt hơn với áp lực trong học tập, công việc lẫn cuộc sống sau này.
3. Kỹ năng xã hội
Điểm số cao chưa chắc đảm bảo một đứa trẻ sẽ thành công khi trưởng thành. Thực tế, có những học sinh học rất giỏi nhưng lại gặp khó khăn khi làm việc nhóm, giao tiếp hoặc thích nghi với môi trường tập thể.
Trong khi đó, nhiều người không quá nổi bật từ nhỏ vẫn có thể tiến xa nhờ khả năng kết nối, hợp tác và xây dựng các mối quan hệ xung quanh.
Theo các chuyên gia, kỹ năng xã hội không đến từ sách vở mà được hình thành qua trải nghiệm hằng ngày như tham gia hoạt động nhóm, tự giao tiếp hay giải quyết mâu thuẫn với bạn bè.
Một đứa trẻ có thể không nổi bật ở vạch xuất phát, nhưng nếu biết kiểm soát bản thân, điều tiết cảm xúc và giao tiếp tốt, các em thường có nhiều cơ hội phát triển bền bỉ hơn khi trưởng thành.
Theo Baidu
Phương Anh
