Nhắc đến Tây Du Ký, người ta thường nghĩ ngay tới một thế giới thần tiên kỳ ảo, nơi yêu quái tung hoành, phép thuật biến hóa khôn lường và bốn thầy trò Đường Tăng vượt qua 81 kiếp nạn để thỉnh kinh. Nhưng nếu tạm gác chuyện pháp lực, thân phận hay quyền lực sang một bên, nhìn các nhân vật dưới góc độ rất đời là EQ, sẽ thấy trong Tây Du Ký có một nhân vật “nghèo” đến đáng thương. Không phải vì thiếu tiền, thiếu phép, mà vì thiếu khả năng thấu hiểu người khác. Nhân vật đó chính là Đường Tăng.
Đường Tăng nghèo EQ ở điểm đầu tiên và rõ ràng nhất là quá cứng nhắc trong cảm xúc. Ông luôn đặt giáo điều lên trên hoàn cảnh, đúng sai lên trên con người. Trong nhiều tình huống, khi Tôn Ngộ Không nhận ra yêu quái giả dạng người thường để hại thầy trò, Đường Tăng vẫn một mực tin vào những gì mắt thấy tai nghe. Ông không chịu lắng nghe lập luận của Ngộ Không, cũng không cho đồ đệ cơ hội giải thích trọn vẹn. Với EQ cao, người ta sẽ đặt câu hỏi, sẽ tìm hiểu động cơ, sẽ cân nhắc khả năng sai lầm. Còn Đường Tăng thì chọn cách phán xét rất nhanh.
Biểu hiện tiếp theo của sự nghèo EQ ở Đường Tăng là khả năng đặt mình vào vị trí người khác gần như bằng không. Tôn Ngộ Không từng bị đè dưới Ngũ Hành Sơn suốt 500 năm, quen sống bằng bản năng sinh tồn và phản xạ nhanh. Đối với Ngộ Không, giết yêu quái là cách duy nhất để bảo vệ sư phụ. Nhưng Đường Tăng không bao giờ thử hiểu logic đó. Ông chỉ nhìn thấy hành động cuối cùng là “giết người” rồi lập tức quy kết sai trái, không cần biết bối cảnh phía sau.
Không chỉ với Ngộ Không, Đường Tăng cũng thiếu tinh tế trong việc đọc cảm xúc của Trư Bát Giới và Sa Tăng. Bát Giới nhiều lần lười biếng, than vãn, nhưng nguyên nhân sâu xa là vì sợ hãi và mệt mỏi. Sa Tăng ít nói, chịu đựng nhiều uất ức nhưng hiếm khi được ghi nhận. Một người lãnh đạo có EQ tốt sẽ biết lúc nào cần động viên, lúc nào cần lắng nghe. Đường Tăng thì thường chọn cách im lặng hoặc tụng kinh, để mặc đồ đệ tự xoay xở với cảm xúc của mình.
Sự nghèo EQ của Đường Tăng còn thể hiện rõ ở việc dễ bị thao túng cảm xúc. Ông tin người quá nhanh, đặc biệt là những kẻ biết đánh vào lòng trắc ẩn. Không ít yêu quái chỉ cần khóc lóc, đóng vai nạn nhân là đã khiến Đường Tăng mềm lòng. Ông không nhận ra rằng lòng tốt thiếu tỉnh táo rất dễ trở thành điểm yếu. EQ cao không phải là thương ai cũng được, mà là biết phân biệt giữa đáng thương và đáng nghi.
Điều đáng nói là Đường Tăng luôn xem mình là người tu hành, giữ tâm thanh tịnh, nhưng lại không kiểm soát tốt cảm xúc giận dữ. Mỗi lần Ngộ Không làm trái ý, ông không chỉ trách mắng mà còn dùng chú kim cô, một hình phạt gây đau đớn về thể xác lẫn tinh thần. Đây không phải cách giải quyết xung đột của người có EQ cao. Đó là cách của người không biết giao tiếp cảm xúc, phải dùng quyền lực để ép người khác phục tùng.
Nếu nhìn dưới góc độ hiện đại, Đường Tăng giống một người sếp rất giỏi nói đạo lý nhưng kém kỹ năng quản trị con người. Ông có mục tiêu rõ ràng, ý chí bền bỉ, nhưng lại không biết cách kết nối với đội nhóm. Sự thiếu linh hoạt trong cảm xúc khiến hành trình thỉnh kinh nhiều lần rơi vào nguy hiểm không cần thiết. Không ít kiếp nạn hoàn toàn có thể tránh được nếu Đường Tăng chịu lắng nghe và tin tưởng đồ đệ của mình hơn.
Tất nhiên, gọi Đường Tăng là người “nghèo” EQ nhất Tây Du Ký không có nghĩa phủ nhận giá trị của ông. Chính sự kiên định, lòng từ bi và niềm tin tuyệt đối vào con đường đã chọn mới là thứ giúp bốn thầy trò đi đến đích. Nhưng nhìn ở mặt khác, Đường Tăng cũng là minh chứng cho một sự thật rất đời rằng đạo đức cao không đồng nghĩa với EQ cao. Người sống đúng chưa chắc đã sống tinh tế.
Có lẽ vì vậy mà Tây Du Ký vẫn còn nguyên sức hấp dẫn sau hàng trăm năm. Bởi đằng sau những phép thuật và yêu quái, câu chuyện ấy phản chiếu rất rõ những khiếm khuyết rất người mà ai trong chúng ta cũng có thể mắc phải.
Đông
