Việc rò rỉ bộ bản vẽ kỹ thuật gốc của mẫu xe tăng chiến đấu chủ lực Object 195 thời Liên Xô đã mang đến những cái nhìn mới về một chương trình đầy tham vọng, vốn nhằm duy trì ưu thế vượt trội về chất lượng tăng thiết giáp của cường quốc này trong thế kỷ 21.
Dựa trên "tập hợp các sơ đồ xác thực vừa rò rỉ trên mạng", họa sĩ 3D Gustiiz3D đã dựng lại một bộ hình ảnh chi tiết, qua đó hé lộ thêm nhiều thông tin về mẫu xe tăng thường được biết đến với tên gọi không chính thức là "T-95". Nếu thành công, đây sẽ là thiết kế hoàn toàn mới đầu tiên được biên chế cho Quân đội Liên Xô kể từ khi dòng T-64 ra đời năm 1964.
Cần nhắc lại rằng, T-64 từng được đánh giá là đi trước các dòng xe tăng chiến đấu chủ lực phương Tây gần hai thập kỷ về mặt năng lực. Với pháo nòng trơn, khả năng xuyên phá của đạn xuyên động năng có cánh đuôi ổn định (APFSDS) và lớp giáp phức hợp (composite) tiên tiến, phải mất từ 15 đến 20 năm sau, các xe tăng phương Tây mới bắt kịp những công nghệ này.
Cuộc đua thiết giáp thời Chiến tranh Lạnh
Thiết kế của T-64 đã được nâng cấp đáng kể trong thập niên 70 và 80. Trong khi đó, các biến thể có họ hàng gần gũi là T-72 và T-80 lần lượt được đưa vào phục vụ từ năm 1973 và 1975 với các phiên bản ngày càng hoàn thiện hơn. T-72 đóng vai trò là phiên bản đơn giản hóa với chi phí thấp, còn T-80 là biến thể đắt đỏ và cơ động hơn nhiều.
Mặc dù kém năng lực hơn đáng kể so với T-64 hay T-80, các phiên bản xuất khẩu bị cắt giảm tính năng của T-72 vẫn thể hiện sự vượt trội so với các đối thủ phương Tây trong cả Chiến tranh Lebanon và Chiến tranh Iran-Iraq thập niên 80. Tuy nhiên, sự xuất hiện của các dòng xe tăng phương Tây thế hệ mới trong giai đoạn này, cụ thể là Leopard 2 của Đức và M1A1 Abrams của Mỹ, đã thu hẹp khoảng cách về năng lực tác chiến trên nhiều phương diện.
Chương trình Object 195 được kỳ vọng sẽ mang lại cho các đơn vị tăng thiết giáp Liên Xô lợi thế áp đảo và bền vững trong tác chiến từ cuối thập niên 90 hoặc đầu những năm 2000, tương tự như cú hích mà T-64 đã tạo ra từ đầu những năm 1960.
Thiết kế mang tính cách mạng
Giống như T-64 từng tạo ra bước nhảy vọt về hỏa lực so với xe tăng phương Tây nhờ pháo nòng trơn 125mm (vượt trội so với pháo rãnh xoắn 105mm của M60 Mỹ và Leopard 1 Đức), mẫu xe tăng thuộc chương trình Object 195 cũng dự kiến trang bị pháo chính cỡ nòng 152mm với khả năng xuyên giáp cực mạnh.
Nếu T-64 tiên phong về mức độ bảo vệ và tự động hóa cho kíp lái, thì người kế nhiệm thế hệ tiếp theo cũng được kỳ vọng sẽ thiết lập những tiêu chuẩn mới cho thế giới. Khả năng bảo vệ của giáp được báo cáo là đạt tới độ dày tương đương 1.000mm chống đạn xuyên động năng và 1.500mm chống đạn nổ lõm.
Đặc biệt, xe tăng này sẽ tiên phong với thiết kế bố trí ba thành viên kíp lái ngồi tách biệt trong một khoang bọc thép biệt lập, điều khiển tháp pháo và pháo chính hoàn toàn từ xa. Điều này mang tính cách mạng tương tự như việc T-64 sử dụng hệ thống nạp đạn tự động vào thời đại của nó.
Mẫu xe tăng thế hệ mới của Liên Xô dự kiến có hình dáng thấp hơn cả T-64 – vốn dĩ đã thấp hơn nhiều so với xe tăng phương Tây – phần lớn nhờ vào cách bố trí kíp lái đặc biệt này.
Di sản và tương lai bất định
Mặc dù có tiềm năng trở thành thiết kế mang tính cách mạng nhất lịch sử hậu Thế chiến II và đã tiến tới giai đoạn nguyên mẫu, nhưng sự tan rã của Liên Xô cùng sự suy thoái nghiêm trọng của nền kinh tế, công nghiệp và công nghệ Nga sau đó đã ngăn cản việc hoàn thiện nó.
Sau khi chương trình bị hủy bỏ vào những năm 2000, Quân đội Nga vào năm 2015 đã trình làng một mẫu xe tăng thế hệ mới được xây dựng dựa trên nhiều ý tưởng của Object 195: chiếc T-14 Armata. Tuy nhiên, đây được xem là một thiết kế "giảm bớt tham vọng" nhằm phù hợp với các hạn chế về ngân sách và công nghệ thời hậu Xô Viết.
Việc chương trình T-14 liên tục bị trì hoãn đã khiến tương lai của nó trở nên rất bất định vào giữa những năm 2020 – tức một phần tư thế kỷ sau thời điểm "T-95" dự kiến đi vào hoạt động. Những sự chậm trễ này đã tạo điều kiện cho Trung Quốc vươn lên dẫn trước với mẫu xe tăng Type 100 mới (đã biên chế), trong khi Mỹ và Hàn Quốc cũng đang bám đuổi sát sao với các chương trình M1E3 và K3 tương ứng. Nếu các mẫu này đi vào hoạt động, lực lượng tăng thiết giáp Nga sẽ ngày càng bị bỏ lại phía sau.
Mặc dù biến thể mới nhất của dòng T-64 là T-90M được coi là ngang hàng với các đối thủ phương Tây hiện đại nhất như M1A2 Abrams, và thậm chí các xe tăng T-72 cũ của Liên Xô cũng đã chứng minh khả năng đối đầu sòng phẳng với xe tăng Abrams mới sản xuất, nhưng tính bền vững của vị thế tăng thiết giáp Nga hiện tại vẫn là một dấu hỏi, khi khả năng vượt qua cái bóng thiết kế T-64 của quốc gia này vẫn còn bỏ ngỏ.
Quốc Vinh (Theo Military Watch)
