Khi các chủ quán đang đau đầu vì "bản quyền nhạc", DatVietVAC tung ra nước đi cực kỳ khéo léo: Nhạc "Tinh Hà Say Hi" được sử dụng miễn phí trên toàn quốc

Món quà đến đúng lúc người ta đang cần

Trên Threads, nhiều tài khoản của các quán cà phê đang đau đầu chia sẻ với nhau về chủ đề bản quyền nhạc. Nhiều người hỏi nhau về giải pháp hợp lý nhất khi sử dụng nhạc, cũng như nguồn tài nguyên nào là an toàn để dùng.

Và bất ngờ là có khá nhiều người cùng đưa ra một giải pháp giống nhau: Mở nhạc Tinh Hà "Say Hi" đi sốp, kèm theo tấm poster thông báo cấp quyền miễn phí của DatVietVAC.

Không có gì trong đoạn hội thoại đó là quảng cáo trả tiền. Nhưng nó là quảng cáo đúng nghĩa nhất mà một thương hiệu có thể mở, bởi nó xuất hiện đúng lúc, đúng chỗ, và người ta chắc chắn hưởng ứng.

Đại diện Cục Bản quyền tác giả đã giải thích tại họp báo thường kỳ quý II/2026 rằng nghĩa vụ trả tiền bản quyền vốn có từ năm 2005 theo Điều 26 và Điều 33 Luật Sở hữu trí tuệ, và điểm mới của nghị định là bổ sung một khung giá làm căn cứ cho hai bên khi không tự thỏa thuận được. Nói cách khác, đây là bước chuẩn hóa để việc đàm phán giữa người sử dụng nhạc và chủ sở hữu quyền có cơ sở minh bạch hơn.

Phần cần thời gian nằm ở phía thị trường. Trong lĩnh vực âm nhạc hiện có nhiều tổ chức quản lý tập thể cùng hoạt động theo ủy quyền của các nhóm chủ sở hữu quyền khác nhau, gồm VCPMC đại diện cho tác giả, Hiệp hội Công nghiệp ghi âm Việt Nam đại diện cho nhà sản xuất bản ghi và APPA đại diện cho người biểu diễn. Đây đều là các tổ chức dân sự, và nghị định khuyến khích họ thỏa thuận để cùng ủy quyền cho một đầu mối thu, nhằm tạo thuận lợi cho người kinh doanh. Việc các bên bắt tay với nhau nhanh hay chậm là chuyện của thị trường, và trong lúc chờ đợi thì một chủ quán nhỏ vẫn phải tự xoay xở với câu hỏi rất thực tế là nên bắt đầu từ đâu, ai thu tiền tôi, và tôi nộp tiền như thế nào, khi nào thì tôi vi phạm để bị phạt?

Thế nên trong tháng 7, phản ứng phổ biến của nhiều hàng quán là tạm chuyển sang nhạc không lời hoặc giảm hẳn việc mở nhạc, chờ đến khi mọi thứ rõ ràng hơn. Một thị trường đang nhộn nhịp bỗng nhiên bớt tiếng nhạc đi đáng kể.

Đúng vào khoảng lặng đó, DatVietVAC công bố chương trình cấp quyền sử dụng miễn phí, gọi tắt là FOC, cho toàn bộ bản ghi thuộc danh mục nhạc Tinh Hà "Say Hi", áp dụng từ 18/8 đến hết 18/11/2026 tại các địa điểm kinh doanh, thương mại trên toàn quốc, phát qua nền tảng hoặc kênh do chính nhà sản xuất cung cấp.

Chủ quán được nhiều nhất về mặt tâm lý. Họ có lại tiếng nhạc trong không gian của mình một cách rõ ràng về pháp lý, không phải đoán, không phải tự tra cứu, và không phải trả gì trong ba tháng. Với một ngành đang chật vật vì chi phí mặt bằng và nguyên liệu, một khoản chi phí được xóa đi luôn có giá trị lớn hơn con số của nó.

Nghệ sĩ và bài hát được phủ sóng ở một dạng kênh mà tiền chưa chắc mua được. Một ca khúc trên nền tảng số phải cạnh tranh với thao tác vuốt qua, còn một ca khúc phát trong quán cà phê thì có người nghe trọn vẹn trong lúc họ đang ngồi yên và dễ chịu nhất. Đây chính là dạng airplay mà ngày xưa các hãng đĩa phải trả tiền cho đài phát thanh mới có được, còn bây giờ nhà sản xuất trao quyền phát để đổi lấy lượt nghe.

Việc thực thi bản quyền cũng được lợi. Một chiến dịch quy mô lớn dán chữ có bản quyền lên tấm poster đẹp rồi đặt vào tay hàng nghìn chủ quán làm được điều mà truyền thông chính sách thường mất nhiều năm mới đạt tới, đó là biến bản quyền từ một khái niệm xa lạ thành thứ có thể chủ động đăng ký chỉ bằng vài thao tác.

Và DatVietVAC, tất nhiên, được phần lớn nhất.

Tại sao lại là 3 tháng?

Điều kiện kèm theo của chương trình rất đáng chú ý. Quyền miễn phí chỉ áp dụng cho việc phát nhạc nền tại địa điểm vật lý, thông qua nền tảng hoặc kênh phát do DatVietVAC cung cấp, không áp dụng cho việc sao chép, tải xuống hay tái sử dụng trên mạng xã hội. Đối tác muốn dùng thì phải đăng ký để được cấp quyền truy cập và phát trực tuyến từ playlist chính thức.

Thứ được cho không là nội dung. 

Thứ được giữ lại là hạ tầng. 

Sau ba tháng, cái nhà sản xuất có trong tay là một danh sách đối tác gồm tên, địa chỉ, loại hình và quy mô của hàng nghìn điểm kinh doanh khắp cả nước, cùng dữ liệu về việc bài nào được phát ở đâu và vào giờ nào. Khi giai đoạn miễn phí kết thúc, các gói giải pháp âm nhạc có thu phí sẽ được giới thiệu, và những đối tác này không bắt đầu lại từ con số không, họ chỉ cân nhắc có tiếp tục một thứ đã cắm sẵn vào hệ thống loa của mình hay không.

Cách làm này có tiền lệ rõ ràng ở nước ngoài. 

TikTok mở Commercial Music Library từ tháng 5/2020, kho nhạc hơn một triệu bản ghi đã xử lý bản quyền sẵn, miễn phí hoàn toàn cho tài khoản doanh nghiệp, với điều kiện giấy phép chỉ có hiệu lực bên trong hệ sinh thái TikTok. Mang video đó sang nền tảng khác là hết được bảo vệ. Nhạc miễn phí ở đây chưa bao giờ là sản phẩm, nó là chi phí để giữ hoạt động của thương hiệu diễn ra bên trong nhà mình.

Giá trị của cái đường ống ấy lớn đến đâu thì nhìn sang thị trường quốc tế sẽ rõ. Mood Media, doanh nghiệp lớn nhất ngành nhạc nền thương mại, phục vụ khoảng 500.000 địa điểm tại hơn 140 quốc gia và ước tính chạm tới 165 triệu người mỗi ngày. 

Con số cuối mới là con số đáng giá, bởi nó cho thấy hệ thống loa trong hàng quán không được định giá như một tiện ích trang trí mà như một kênh tiếp cận người tiêu dùng có quy mô ngang một đài phát thanh quốc gia, với ưu thế là người nghe đang ở ngay trong không gian mua hàng. Đó cũng là lý do Soundtrack Your Brand, doanh nghiệp Thụy Điển từng được Spotify góp vốn ban đầu, xây được cả mô hình kinh doanh chỉ bằng cách ký giấy phép thương mại trực tiếp với các hãng đĩa rồi bán lại cho hàng quán vài chục USD mỗi tháng.

Kinh nghiệm Hàn Quốc cho thấy giai đoạn làm quen là chuyện bình thường ở mọi thị trường. Nghị định thi hành Luật Bản quyền sửa đổi có hiệu lực từ 23/8/2018 mở rộng diện phải trả phí trình diễn công cộng sang quán cà phê, nhà hàng, cửa hàng và cơ sở thể thao trên 50 mét vuông. Sáu năm sau, KOMCA cho biết trong khoảng 15.500 phòng gym đăng ký hoạt động, chừng 7.800 nơi đã đóng phí ít nhất một lần, và tổ chức này chọn cách đẩy mạnh truyền thông, đối thoại với chủ cơ sở thay vì đưa nhau ra tòa. Quy định đi vào đời sống nhanh hay chậm phụ thuộc rất nhiều vào việc người sử dụng có được chỉ cho một con đường đủ dễ để đi hay không.

Nhưng phần thú vị nhất của nước cờ này không nằm ở bất kỳ điều khoản nào, mà nằm ở thời gian mà "món quà" ấy hiệu lực. Ba tháng miễn phí kéo dài từ 18/8 đến 18/11 trùng gần như trọn vẹn với mùa bận rộn nhất trong năm của chính nhà sản xuất. Chương trình đã công bố đêm concert đầu tiên tại TP.HCM vào 17/10, tức đúng giữa giai đoạn hàng quán đang phát nhạc miễn phí. Rộng hơn, DatVietVAC công bố chuỗi Vie's Concerts trải từ tháng 9/2026 đến tháng 1/2027, và tại roadshow trước thềm chào bán cổ phiếu, doanh nghiệp cho biết 6 trong 8 concert dự kiến của năm được dồn vào nửa cuối năm.

Cùng lúc đó là một cột mốc khác. DatVietVAC đang thực hiện đợt IPO với giai đoạn mở bán từ 5/8 đến 7/9/2026, phân bổ cổ phiếu đầu tháng 9, thanh toán đến 17/9 và dự kiến đưa cổ phiếu lên niêm yết trên HOSE trong tháng 10/2026. Khoảng thời gian chạy đua tốc lực nhất của cả "Chông Gai" lẫn "Say Hi" cũng thường rơi vào quãng cuối năm. Nói cách khác, quãng thời gian mà hàng nghìn quán cà phê trên cả nước mở nhạc Tinh Hà "Say Hi" miễn phí cũng chính là quãng thời gian mà từng lượt nghe, từng tấm vé và từng cái tên được nhắc đến đều có giá trị lớn nhất với người sở hữu bản nhạc.

Nhìn lại thì nước cờ này không phức tạp, nó chỉ đúng thời điểm một cách hiếm thấy. Giữa lúc cả thị trường đang tìm cách làm quen với một khung giá mới, DatVietVAC xuất hiện với một lựa chọn dễ hiểu, dễ đăng ký và không tốn tiền, rồi để chính các chủ quán truyền tin ấy đi giúp mình vào đúng mùa cao điểm của họ. Ba tháng miễn phí là một khoản chi marketing, còn thứ mua được là quan hệ với hàng nghìn điểm phát nhạc, một mạng lưới loa phủ khắp cả nước ngay trước mùa concert, và vị trí của thương hiệu đầu tiên đến với hàng quán bằng một giải pháp thay vì một lời nhắc nhở.

Pa Dun